माणसाप्रमाणेच जनावरांमध्येही भावना, ताणतणाव आणि स्वभावबदल पाहायला मिळतात. अनेकदा दुधाळ गाई किंवा म्हशी अचानक दूध देणे कमी करतात, लाथ मारतात किंवा चारा खात नाहीत. शेतकरी किंवा पशुपालक याला केवळ प्राण्याचा आगाऊपणा समजतात, पण प्रत्यक्षात हे त्यांच्या 'मूड स्विंग्स' किंवा शारीरिक-मानसिक अस्वस्थतेचे लक्षण असू शकते. त्यामुळे धार काढताना आणि चारा टाकताना काही विशेष गोष्टींची काळजी घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.

१. धार काढताना घ्यायची काळजी

• शांत आणि प्रसन्न वातावरण: धार काढण्याची जागा स्वच्छ, कोरडी आणि शांत असावी. तिथे मोठा आवाज, गोंधळ किंवा अनोळखी व्यक्तींची उपस्थिती प्राण्यांना अस्वस्थ करू शकते.
• नियमित वेळ आणि व्यक्ती: गाई-म्हशींना एकाच व्यक्तीची आणि विशिष्ट वेळेची सवय असते. अचानक धार काढणारी व्यक्ती किंवा वेळ बदलल्यास प्राणी तणावात येतात आणि दूध रोखून धरतात.
• प्रेमाने हाताळणी: धार काढण्यापूर्वी पाठीवरून किंवा पाठीच्या सांध्यावरून हात फिरवून प्राण्याला शांत करावे. मारहाण करणे किंवा ओरडणे यामुळे त्यांच्यात भीती निर्माण होते, ज्यामुळे ऑक्सिटोसिन (दूध सोडणारे हार्मोन) स्रवणे बंद होते.

Bhandara: 'पशुसंवर्धन'तर्फे पशुधन रक्षणासाठी लसीकरण मोहीम; पशुपालकांना मिळणार मोठा दिलासा

२. चारा टाकताना आणि दिनचर्येत घ्यायची काळजी

• आहारातील अचानक बदल टाळा: चाऱ्याचा प्रकार किंवा वेळ अचानक बदलल्यास प्राण्यांचे पचन बिघडते आणि त्यांचा मूड खराब होतो. हिरवा व वाळलेला चारा योग्य प्रमाणात मिसळून द्यावा.
• स्वच्छ आणि थंड पाणी: तहानलेल्या किंवा उष्णतेचा त्रास होणाऱ्या म्हशी अधिक चिडचिड्या होतात. त्यांना २४ तास स्वच्छ आणि थंड पाणी उपलब्ध असावे.
• हवामान आणि आराम: अति उकाडा, माशा किंवा डासांचा त्रास यांमुळे प्राणी अस्वस्थ होतात. गोठ्यात योग्य हवा खेळती राहील आणि शेडमध्ये स्वच्छता राहील याची दक्षता घ्यावी.

बऱ्याचदा, गाई-म्हशीच्या गोठ्यात मधुर आवाजाची गाणी लावणे, संगीत लावणे हे दुध उत्पादनासाठी चांगले ठरू शकते.

पशूंचे- जनावरांचे भावविश्व समजून घेऊन त्यांच्याशी संवेदनशीलतेने आणि प्रेमाने व्यवहार केल्यास, त्यांचा मूड चांगला राहतो. यामुळे केवळ प्राण्यांचे आरोग्य उत्तम राहत नाही, तर दुधाचे उत्पादन आणि गुणवत्ता वाढण्यासही मोठी मदत होते.