शतकानुशतके डाळींना ताकद आणि उत्तम आरोग्याचे प्रतीक मानले जाते. विज्ञानही मान्य करते की डाळी या प्रथिनांचा उत्तम स्रोत आहेत. विशेष म्हणजे प्रत्येक डाळीत वेगवेगळे पोषक घटक असतात, जे शरीराला वेगवेगळ्या प्रकारे फायदे देतात.
काही डाळी हाडांसाठी उपयुक्त असतात, काही हृदय निरोगी ठेवतात, तर काही पचनसंस्था मजबूत करण्यास मदत करतात. त्यामुळेच डॉक्टर दररोज आहारात डाळींचा समावेश करण्याचा सल्ला देतात.
उडीद डाळ पोषणाच्या दृष्टीने अत्यंत ताकदवान मानली जाते. यात प्रथिनांसोबतच आयर्न, कॅल्शियम, मॅग्नेशियम आणि पोटॅशियम मोठ्या प्रमाणात आढळते. उडीद डाळ स्नायू मजबूत करण्यास मदत करते. यात असलेले फायबर पोट जास्त वेळ भरलेले असल्याची भावना निर्माण करते, त्यामुळे वारंवार भूक लागत नाही. वजन नियंत्रणात ठेवणारे लोकही आहारात उडीद डाळीचा समावेश करतात. यात असलेले कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियम हाडे मजबूत करण्यासाठी उपयुक्त मानले जातात. तसेच बी-व्हिटॅमिन्स शरीराला ऊर्जा देण्यास मदत करतात.
कुळीथ डाळ, ज्याला काही ठिकाणी हॉर्स ग्राम असेही म्हटले जाते, ही फायबर आणि प्रथिनांनी समृद्ध असते. ही डाळ पचनसंस्था सुधारण्यास मदत करते आणि शरीरातील अतिरिक्त चरबी कमी करण्यास सहाय्यकारी मानली जाते. अनेक संशोधनांमध्ये कुळीथ डाळ रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रणात ठेवण्यास मदत करत असल्याचे आढळले आहे. यात असलेले अँटीऑक्सिडंट्स शरीराला आतून मजबूत बनवतात आणि पेशींना हानीपासून वाचवतात.
लाल मसूर डाळही आरोग्यासाठी अत्यंत फायदेशीर मानली जाते. यात आयर्न आणि फोलेट भरपूर प्रमाणात असते, जे रक्तातील हिमोग्लोबिन वाढवण्यास मदत करते. ज्यांच्या शरीरात रक्ताची कमतरता असते, त्यांच्यासाठी मसूर डाळ उत्तम पर्याय ठरू शकते. ही डाळ लवकर पचते, त्यामुळे लहान मुले आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठीही ती चांगली मानली जाते. यात असलेले फायबर हृदय निरोगी ठेवण्यास मदत करते आणि खराब कोलेस्टेरॉल कमी करण्यास सहाय्य करते. याचा ग्लायसेमिक इंडेक्स कमी असल्याने रक्तातील साखर झपाट्याने वाढत नाही.
चना डाळ ताकद आणि कॅल्शियमचा चांगला स्रोत मानली जाते. यात प्रथिनांसोबतच झिंक, मॅग्नेशियम आणि आयर्नही आढळते. ही डाळ स्नायू मजबूत करण्यास आणि शरीरातील अशक्तपणा दूर करण्यास मदत करते. यात असलेले फायबर पचन सुधारते आणि पोटाच्या समस्या कमी करते. तसेच दीर्घकाळ पोट भरल्यासारखे वाटत असल्याने भूक कमी लागते. ही डाळ शरीरात ऊर्जा टिकवून ठेवण्यासही मदत करते.
मूग डाळ सर्वात हलकी आणि सहज पचणारी डाळ मानली जाते. यात प्रथिनांसोबत पोटॅशियम, फोलेट आणि मॅग्नेशियम भरपूर प्रमाणात असते. उन्हाळ्यात ही डाळ शरीराला थंडावा देण्यास मदत करते. यात असलेले पोटॅशियम हृदय आणि रक्तदाब संतुलित ठेवण्यास सहाय्यकारी असते. मूग डाळ स्नायूंची दुरुस्ती करण्यासही मदत करते.
अरहर किंवा तूर डाळ भारतीय घरांमध्ये सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या डाळींमध्ये गणली जाते. यात फोलेट, आयर्न आणि प्रथिने भरपूर प्रमाणात असतात. फोलेट शरीरात नवीन पेशी तयार करण्यास मदत करते आणि गर्भवती महिलांसाठी ते अत्यंत आवश्यक मानले जाते.