जगावर 'तेलसंकटा'चे दुहेरी सावट
होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाहतूक आधीच गंभीरपणे विस्कळीत झालेली असताना आता जागतिक तेलपुरवठ्यासमोर आणखी एक मोठे संकट उभे राहण्याची शक्यता आहे. येमेनमधील इराणसमर्थित हुती बंडखोरांनी लाल समुद्राच्या किनाऱ्यावरील मोखा या महत्त्वाच्या बंदरावर ताबा मिळवल्यानंतर बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनीच्या दिशेने आगेकूच सुरू केली आहे.
त्यामुळे मध्यपूर्वेतील संघर्षाचा परिणाम आता जागतिक ऊर्जा पुरवठा आणि व्यापार व्यवस्थेवर आणखी तीव्र होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
बाब-अल-मंदेब ही येमेन आणि आफ्रिकेतील जिबूती व एरिट्रिया यांच्यामधील अरुंद सामुद्रधुनी असून, ती लाल समुद्राला एडनच्या आखाताशी जोडते. आशिया, मध्यपूर्व आणि युरोपदरम्यान होणाऱ्या तेल आणि मालवाहतुकीसाठी हा अत्यंत महत्त्वाचा सागरी मार्ग आहे. विशेष म्हणजे, बाब-अल-मंदेब मार्गे जाणारी अनेक जहाजे पुढे सुएझ कालव्याचा वापर करतात. त्यामुळे या मार्गावरील वाहतूक विस्कळीत झाल्यास युरोप-आशिया व्यापारावरही त्याचा थेट परिणाम होऊ शकतो.
मोदी-पुतिन यांची पुन्हा कार डिप्लोमसी; 'फोर्ट्रेस ऑन व्हील्स'मधून प्रवास
जे देखे शशी, ते काँग्रेस बघेल कशी?
रशियन भाषेतील 'तिरुक्कुरल'ने जोडला भारत-रशिया सांस्कृतिक धागा
हुतींच्या कारवायांमुळे या मार्गावरील तेलवाहतूक याआधीच मोठ्या प्रमाणात घटली आहे. जहाजांवरील हल्ल्यांच्या भीतीमुळे अनेक कंपन्यांनी बाब-अल-मंदेबमार्गे जाण्याऐवजी आफ्रिकेच्या दक्षिण टोकाला वळसा घालून केप ऑफ गुड होपमार्गे वाहतूक सुरू केली आहे. मात्र हा मार्ग अधिक लांब असल्याने जहाजांना अतिरिक्त इंधन खर्च, विमा खर्च आणि वेळ लागतो. परिणामी वाहतुकीचा खर्च वाढतो आणि त्याचा परिणाम अखेरीस इंधन तसेच विविध वस्तूंच्या किमतींवर होऊ शकतो.
या संकटाची तीव्रता यामुळे वाढली आहे की, होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणारी वाहतूकही मोठ्या प्रमाणात प्रभावित झाली आहे. जगातील तेलपुरवठ्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे असलेले हे दोन्ही मार्ग एकाच वेळी धोक्यात आल्यास कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर मोठा दबाव निर्माण होऊ शकतो. परिणामी आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाचे दर आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.
भारतासाठीही ही परिस्थिती चिंताजनक आहे. भारत मोठ्या प्रमाणावर कच्च्या तेलाची आयात करतो. त्यामुळे सागरी वाहतूक महागली किंवा पुरवठा विस्कळीत झाला, तर त्याचा परिणाम देशातील पेट्रोल-डिझेलच्या किमतींसह महागाईवर होऊ शकतो. सध्या बाब-अल-मंदेबमधून वाहतूक पूर्णपणे बंद झालेली नसली तरी हुतींची वाढती हालचाल जागतिक ऊर्जा बाजारासाठी गंभीर इशारा मानली जात आहे. होर्मुझनंतर बाब-अल-मंदेबही अस्थिर झाल्यास जगासमोर तेलाचा पुरवठा बंद होण्यापेक्षा तो अधिक महाग आणि अधिक जोखमीचा होण्याचे मोठे आव्हान उभे राहू शकते.