फिनटेक, एडटेक आणि हेल्थटेकमध्ये वाढती गुंतवणूक
देशाची आर्थिक राजधानी म्हणून ओळखली जाणारी मुंबई आता स्टार्टअप इकोसिस्टममध्येही वेगाने पुढे येत आहे. गेल्या काही वर्षांत शहराने केवळ पारंपरिक उद्योगांमध्येच नव्हे, तर नवउद्योगांच्या क्षेत्रातही मोठी झेप घेतली आहे.
त्यामुळे मुंबई आज देशातील प्रमुख 'स्टार्टअप हब' म्हणून अधिक बळकट होत आहे.
अलीकडील उद्योग अहवालांनुसार, २०२५-२६ या कालावधीत मुंबईतील स्टार्टअप्समध्ये एकूण गुंतवणूक सुमारे ₹२५,००० ते ₹३०,००० कोटींवर पोहोचली आहे. ही मागील वर्षाच्या तुलनेत सुमारे २० ते २५ टक्क्यांनी जास्त आहे. यामध्ये फिनटेक क्षेत्राचा सर्वाधिक वाटा असून, एकूण गुंतवणुकीपैकी जवळपास ४० टक्के हिस्सा या क्षेत्राकडे आहे. डिजिटल पेमेंट्स, कर्ज सेवा आणि इन्शुरटेक प्लॅटफॉर्म्समध्ये मोठ्या प्रमाणावर निधी येत असल्याचे दिसते.
महाराष्ट्रात पर्यटनाचा जोरदार बूम; अर्थव्यवस्थेला मिळतोय नवा वेग
एडटेक क्षेत्रातही गुंतवणूक वाढत आहे. ऑनलाइन शिक्षण, कौशल्य विकास आणि स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीसाठी असलेल्या प्लॅटफॉर्म्समध्ये सुमारे ₹५,००० ते ₹७,००० कोटींची गुंतवणूक झाली आहे. त्याचवेळी हेल्थटेक क्षेत्रात डिजिटल आरोग्य सेवा, टेलिमेडिसिन आणि हेल्थ डेटा व्यवस्थापनावर आधारित स्टार्टअप्समध्ये ₹४,००० कोटींहून अधिक निधी आला आहे.
सध्या मुंबईत अंदाजे ८,००० ते १०,००० स्टार्टअप्स कार्यरत आहेत. यापैकी १५ ते २० टक्के स्टार्टअप्स गेल्या दोन वर्षांत सुरू झाले आहेत. यामुळे शहरात नवउद्योजकतेला मोठी चालना मिळाली आहे. विशेष म्हणजे, अमेरिकन, युरोपियन आणि आशियाई गुंतवणूकदार मुंबईकडे अधिक आकर्षित होत आहेत. एकूण गुंतवणुकीपैकी सुमारे ३० ते ३५ टक्के हिस्सा परदेशी गुंतवणूकदारांकडून येत आहे.
या वाढत्या गुंतवणुकीचा थेट परिणाम रोजगार निर्मितीवर दिसून येतो. मागील एका वर्षात स्टार्टअप क्षेत्रामुळे मुंबईत सुमारे १.५ ते २ लाख नवीन नोकऱ्या निर्माण झाल्या आहेत. तंत्रज्ञान, मार्केटिंग, डेटा विश्लेषण आणि ऑपरेशन्स या क्षेत्रांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर संधी उपलब्ध झाल्या आहेत. त्यामुळे तरुणांना पारंपरिक नोकऱ्यांबरोबरच नवीन करिअरचे पर्यायही मिळत आहेत.
सरकारकडूनही स्टार्टअप्सना मोठे प्रोत्साहन दिले जात आहे. स्टार्टअप इंडिया योजनेअंतर्गत कर सवलती, निधी आणि इन्क्युबेशन सुविधा दिल्या जात आहेत. याशिवाय राज्यस्तरीय धोरणांमुळे नवउद्योजकांना आवश्यक मदत मिळत आहे. मुंबईत सध्या ५० हून अधिक इन्क्युबेशन सेंटर्स आणि अॅक्सेलरेटर प्रोग्राम्स कार्यरत असून ते स्टार्टअप्सना मार्गदर्शन आणि आर्थिक सहाय्य देत आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, मुंबईची मजबूत आर्थिक पायाभूत सुविधा, बँकिंग आणि वित्तीय क्षेत्रातील वर्चस्व, तसेच जागतिक गुंतवणूकदारांची उपस्थिती यामुळे शहर स्टार्टअपसाठी आदर्श ठिकाण बनले आहे. येत्या ३ ते ५ वर्षांत येथे स्टार्टअप गुंतवणूक आणखी ३० ते ४० टक्क्यांनी वाढण्याची शक्यता आहे.
एकंदरीत पाहता, मुंबईत वाढणारी स्टार्टअप गुंतवणूक ही केवळ आर्थिक वाढीचे लक्षण नाही, तर नवकल्पना, नवउद्योग आणि रोजगार निर्मितीला चालना देणारी महत्त्वाची शक्ती ठरत आहे. त्यामुळे भविष्यातही मुंबई भारताच्या स्टार्टअप नकाशावर अधिक ठळकपणे दिसणार आहे.