गेल्या वर्षी याच महिन्यात भारताची वस्तू निर्यात ३४.७४ अब्ज डॉलर होती. अमेरिकेच्या बाजारपेठेतील टॅरिफचा दबाव कमी होणे, रुपयाच्या तुलनेत डॉलर मजबूत होणे आणि विविध क्षेत्रांतील भारतीय उत्पादनांची वाढलेली मागणी यामुळे निर्यातीला मोठी चालना मिळाल्याचे आकडेवारीतून स्पष्ट झाले आहे. विशेषतः अमेरिकेतील बदललेल्या व्यापार परिस्थितीचा भारतीय निर्यातदारांना फायदा झाला आहे. मागील वर्षी भारतीय वस्तूंवर अमेरिकेत मोठ्या प्रमाणात टॅरिफ लागू होता. आता त्यात झालेल्या कपातीमुळे भारतीय उत्पादनांना अमेरिकन बाजारपेठेत अधिक स्पर्धात्मक स्थिती मिळाली आहे.

अमेरिका हा भारताच्या निर्यातीसाठी महत्त्वाचा बाजार असल्याने तेथील बदलांचा थेट परिणाम भारतीय व्यापारावर होतो. ऑगस्टमध्ये अमेरिकेला भारताची निर्यात ६.८ अब्ज डॉलरवरून वाढून ८.३ अब्ज डॉलर झाली. म्हणजेच अमेरिकेतील निर्यातीत लक्षणीय वाढ नोंदवण्यात आली आहे. त्याचवेळी रुपयाच्या मूल्यामध्ये झालेल्या घसरणीचाही निर्यातदारांना फायदा झाला. डॉलरच्या तुलनेत रुपया कमजोर झाल्यामुळे भारतीय वस्तू परदेशी खरेदीदारांसाठी तुलनेने स्वस्त ठरतात, तर निर्यातदारांना मिळणाऱ्या डॉलरच्या उत्पन्नाचे रुपयातील मूल्य वाढते. इंजिनीअरिंग वस्तू, इलेक्ट्रॉनिक्स, औषधनिर्मिती आणि ऑटोमोबाईल यांसारख्या क्षेत्रांनी या वाढीत महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. एप्रिल-जून तिमाहीत इंजिनीअरिंग वस्तूंच्या निर्यातीत १८.१ टक्के, इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये २२.६ टक्के, औषधनिर्मितीमध्ये ६.८ टक्के, तर ऑटोमोबाईल निर्यातीत २२.२ टक्क्यांची वाढ झाली.

मक्केकडे येणारा ड्रोन हवेतच उद्ध्वस्त; सौदीचा 'रेड लाइन'चा इशारा

स्वयंपाकघराच्या अस्वच्छतेमुळे कॅफे मॉडेगरचा परवाना निलंबित

'अथर्वशीर्षा'तून गणपतीचे विश्वरूप

मात्र, निर्यातीची ही तेजी सर्वच क्षेत्रांमध्ये दिसून आलेली नाही. विशेषतः मोठ्या प्रमाणावर रोजगार उपलब्ध करून देणाऱ्या काही श्रमप्रधान उद्योगांसमोर अजूनही आव्हाने कायम आहेत. एप्रिल-जून तिमाहीत कापड निर्यातीत १२.४ टक्के, चामड्याच्या उत्पादनांमध्ये ४.७ टक्के, तर चहाच्या निर्यातीत १७.५ टक्क्यांची घट नोंदवण्यात आली. फळे-भाज्या, सिरॅमिक्स, ग्लासवेअर आणि ज्यूटसारख्या काही क्षेत्रांवरही जागतिक मागणी आणि व्यापारातील बदलांचा परिणाम झाला आहे. त्यामुळे एकीकडे उच्च मूल्यवर्धित उत्पादनांच्या निर्यातीत वाढ होत असताना, पारंपरिक आणि श्रमप्रधान क्षेत्रांमध्ये अपेक्षित सुधारणा करण्याचे आव्हान भारतासमोर आहे. निर्यात क्षेत्रातील ही असमान कामगिरी आगामी काळातील व्यापार धोरणासाठी महत्त्वाची ठरणार आहे.

दरम्यान, ऑगस्टमध्ये भारताची वस्तू आयात १४.०५ टक्क्यांनी वाढून ७०.६७ अब्ज डॉलरवर पोहोचली. मात्र सोन्याच्या आयातीत मोठी घट झाली. गेल्या वर्षी ऑगस्टमध्ये ५.४४ अब्ज डॉलर असलेली सोन्याची आयात यंदा २.३० अब्ज डॉलरवर आली. परिणामी भारताची व्यापार तूटही गेल्या वर्षीच्या २७.२० अब्ज डॉलरवरून घटून २६.८६ अब्ज डॉलर झाली. चीन, सिंगापूर, जर्मनी, दक्षिण आफ्रिका, मलेशिया, हाँगकाँग, ऑस्ट्रेलिया आणि स्पेन यांसारख्या बाजारपेठांमध्येही भारतीय उत्पादनांची मागणी वाढत आहे. त्यामुळे अमेरिकेबरोबरच विविध जागतिक बाजारपेठांमध्ये निर्यात वाढवण्याच्या भारताच्या प्रयत्नांना बळ मिळत असल्याचे चित्र आहे. ऑगस्टमधील २६ टक्क्यांहून अधिक निर्यातवाढ ही निश्चितच महत्त्वाची ठरली असली, तरी पुढील काळात जागतिक व्यापारातील बदल, टॅरिफ धोरणे आणि रुपयाची स्थिती यांचा निर्यातीवर होणारा परिणाम निर्णायक ठरणार आहे.