होर्मूज सामुद्रधुनीतून चीनकडे लाखो बॅरल कच्च्या तेलाची वाहतूक
पश्चिम आशियातील वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवरही इराणने चीनकडे कच्च्या तेलाची निर्यात सुरूच ठेवली आहे. होर्मूज सामुद्रधुनीत तणाव आणि जहाजांवरील हल्ल्यांच्या घटनांनंतरही इराणकडून लाखो बॅरल कच्चे तेल चीनकडे पाठवले जात असल्याचे समोर आले आहे.
संघर्षातही इराणची तेल निर्यात सुरू
अमेरिका-इस्रायल आणि इराण यांच्यात २८ फेब्रुवारी २०२६ पासून सुरू झालेल्या संघर्षामुळे पश्चिम आशियातील ऊर्जा पुरवठा साखळीवर मोठा ताण निर्माण झाला आहे. या तणावामुळे होर्मूज सामुद्रधुनीतून जाणारी जहाजांची वाहतूक मोठ्या प्रमाणात कमी झाली असली तरी इराणने चीनकडे तेल पाठवणे थांबवलेले नाही. उपग्रह व जहाज ट्रॅकिंग डेटानुसार, संघर्ष सुरू झाल्यानंतरही इराणकडून लाखो बॅरल कच्चे तेल चीनकडे रवाना झाले आहे.
'जाणूनबुजून तणाव निर्माण करणारी काँग्रेसची विधाने'
नफावसुलीमुळे सोने-चांदीच्या दरात घसरण
ऊर्जा क्षेत्रातील विश्लेषकांच्या मते, युद्ध सुरू झाल्यानंतर किमान सुमारे ११.७ दशलक्ष बॅरल इराणी कच्चे तेल होर्मूज सामुद्रधुनीतून चीनकडे पाठवण्यात आले आहे. हे सर्व शिपमेंट चीनसाठीच असल्याचे मानले जाते.
'डार्क टँकर्स'चा वापर
या तेलवाहू जहाजांपैकी अनेकांनी आपली ऑटोमॅटिक ओळख प्रणाली (AIS) बंद केली असल्याचे आढळले आहे. यामुळे त्यांच्या हालचालींचे निरीक्षण करणे कठीण होते. अशा जहाजांना 'डार्क टँकर्स' म्हटले जाते. तज्ञांच्या मते, संघर्षाच्या काळात हल्ल्यांचा धोका टाळण्यासाठी किंवा निर्बंध चुकवण्यासाठी ही पद्धत वापरली जाते.
चीन - इराण तेलाचा प्रमुख ग्राहक
चीन हा इराणच्या कच्च्या तेलाचा सर्वात मोठा खरेदीदार मानला जातो. त्यामुळे इराणसाठी चीनकडे निर्यात कायम ठेवणे आर्थिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे आहे. विश्लेषकांच्या मते, संघर्षाच्या काळात इराणची रोजची तेल निर्यात सुमारे १.२२ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन इतकी होती, जी पूर्वीच्या तुलनेत कमी असली तरी अजूनही मोठ्या प्रमाणावर आहे.
होर्मूज सामुद्रधुनीचे जागतिक महत्त्व
होर्मूज सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा मार्गांपैकी एक मानली जाते. जगातील सुमारे २० टक्के तेल आणि गॅस पुरवठा या अरुंद समुद्री मार्गातून होतो. त्यामुळे येथे कोणताही तणाव निर्माण झाला की जागतिक तेलबाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण होते.
पर्यायी मार्ग शोधण्याचा प्रयत्न
संघर्षामुळे धोका वाढल्याने इराण काही प्रमाणात पर्यायी निर्यात मार्ग वापरण्याचाही प्रयत्न करत आहे. उदाहरणार्थ, ओमानच्या आखाताजवळील जास्क (Jask) टर्मिनलमधून तेल लोड करून काही जहाजे पाठवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. मात्र, हा मार्ग इराणच्या पारंपरिक खार्ग बेट (Kharg Island) निर्यात केंद्राइतका वेगवान नाही.
जागतिक बाजारावर परिणाम
पश्चिम आशियातील संघर्ष, जहाजांवरील हल्ले आणि होर्मूज सामुद्रधुनीतील तणावामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात अनिश्चितता वाढली आहे. तेल पुरवठ्यातील अडथळ्यांमुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेला धक्का बसण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
एकूणच, युद्धजन्य परिस्थिती असूनही इराणने चीनकडे तेल निर्यात कायम ठेवली आहे. यामुळे ऊर्जा बाजारातील तणाव आणि भू-राजकीय समीकरणे आणखी गुंतागुंतीची होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.