शतकानुशतके एखाद्या दीपस्तंभाप्रमाणे समाजाला प्रकाश देत राहणारी भारत शिक्षण मंडळ संचलित पटवर्धन हायस्कूल नावाची शाळा ही केवळ शाळा नसते; ती असते अनेक पिढ्यांच्या स्वप्नांची, संघर्षांची आणि यशाची साक्षीदार असलेली ज्ञानभूमी. अशाच अभिमानास्पद ज्ञानपरंपरेचा १२५ वर्षांचा सुवर्णअध्याय पूर्ण करणारी पटवर्धन हायस्कूल शाळा आज एका ऐतिहासिक टप्प्यावर उभी आहे.'
पटवर्धन हायस्कूलची १२५ वर्षांची वाटचाल म्हणजे केवळ एका शैक्षणिक संस्थेच्या स्थापनेपासून आजपर्यंतचा प्रवास नव्हे; ती समाजपरिवर्तनाची, संस्कारांची, ज्ञानदानाची आणि असंख्य जीवनांना दिशा देणाऱ्या कार्याची प्रेरणादायी गाथा आहे. काळाच्या अनेक स्थित्यंतरांना सामोरे जात या शाळेने शिक्षणाची ज्योत अखंड तेवत ठेवली. अनेक पिढ्या या ज्ञानमंदिराच्या छायेत घडल्या, शिकल्या आणि जीवनाच्या विविध क्षेत्रांत आपल्या कर्तृत्वाचा ठसा उमटवत पुढे गेल्या.शिष्यवृत्ती परीक्षेत जिल्ह्यात अग्रेसर,क्रीडा विभाग राष्ट्रीय स्तरावर, विज्ञानाच्या बाबतीत परदेशात डंका, गुणवत्ता यादीत नेहमीच अव्वल, सर्वोत्कृष्ट निकालाची परंपरा,देश -विदेशात गुणवंत विद्यार्थ्यांचे घवघवीत यश, 'कोंकणी संविधान गीत गायन लंडन वर्ल्ड रेकॉर्ड 'सर्वाधिक उत्कृष्ट मुख्याध्यापकांची परंपरा जपणारी रत्नागिरी जिल्ह्यातील एकमेव आदर्शाची आदर्श शाळा म्हणजे 'पटवर्धन हायस्कूल '.
शाळा म्हणजे केवळ चार भिंती, वर्गखोल्या, फळा आणि पुस्तके नव्हेत. शाळा म्हणजे विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला आकार देणारी कार्यशाळा. येथे ज्ञानाबरोबरच शिस्त, प्रामाणिकपणा, परिश्रम, सहकार्य, सामाजिक बांधिलकी आणि माणुसकीचे धडे मिळतात. पटवर्धन हायस्कूलने आपल्या प्रदीर्घ वाटचालीत याच मूल्यांना केंद्रस्थानी ठेवून विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाला प्राधान्य दिले आहे.
१२५ वर्षांचा कालखंड हा कोणत्याही संस्थेसाठी व प्रशालेसाठीअत्यंत अभिमानाचा आणि ऐतिहासिक क्षण असतो. या दीर्घ प्रवासात अनेक शिक्षकांनी आपल्या ज्ञानाचा आणि अनुभवाचा ठेवा विद्यार्थ्यांना दिला. अनेक मुख्याध्यापकांनी संस्थेचे नेतृत्व केले. शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांनीही आपली जबाबदारी निष्ठेने पार पाडली. पालकांनी विश्वास ठेवला आणि विद्यार्थ्यांनी आपल्या कर्तृत्वाने या संस्थेचे नाव उज्ज्वल केले. त्यामुळे या १२५ वर्षांच्या यशात प्रत्येकाचा वाटा आहे.
काळानुसार शिक्षणव्यवस्थेत मोठे बदल झाले. तंत्रज्ञानाने शिक्षणक्षेत्रात प्रवेश केला. अध्यापनाच्या पद्धती बदलल्या. नवीन विषय, नवीन संधी आणि नवीन आव्हाने निर्माण झाली. तरीही पटवर्धन हायस्कूलने आपल्या मूलभूत मूल्यांना जपून आधुनिक शिक्षणपद्धतीशीही सुसंवाद साधण्याचा प्रयत्न केला. परंपरा आणि आधुनिकता यांचा सुंदर समन्वय साधणे हीच कोणत्याही जुन्या आणि प्रतिष्ठित शिक्षणसंस्थेची खरी ताकद असते.
या शाळेच्या इतिहासात विद्यार्थ्यांच्या यशाला विशेष स्थान आहे. शाळेच्या वर्गखोल्यांतून बाहेर पडलेले विद्यार्थी शिक्षण, प्रशासन, उद्योग, व्यवसाय, कला, साहित्य, विज्ञान, सामाजिक कार्य, क्रीडा अशा विविध क्षेत्रांत आपले योगदान देत असतील, तर त्यामागे या संस्थेने दिलेल्या शिक्षणाचा आणि संस्कारांचा निश्चितच मोठा वाटा आहे. विद्यार्थ्यांचे यश म्हणजे शाळेच्या कार्याचे खरे प्रमाणपत्र होय.
शाळेच्या १२५ वर्षांच्या स्मृतींमध्ये असंख्य चेहरे आहेत—शिक्षकांचे प्रेम, मित्रमैत्रिणींची मैत्री, वर्गातील गमती-जमती, प्रार्थनेचे क्षण, स्नेहसंमेलन, क्रीडा स्पर्धा, सांस्कृतिक कार्यक्रम, परीक्षेची धावपळ आणि निकालाच्या दिवसाची उत्सुकता. या आठवणी विद्यार्थ्यांच्या मनात आयुष्यभर जिवंत राहतात. म्हणूनच शाळा सोडल्यानंतरही तिच्याशी असलेले नाते कधी संपत नाही.
या १२५ वर्षांच्या प्रवासात संस्थेने केवळ विद्यार्थी घडवले नाहीत, तर जबाबदार नागरिक घडवण्याचे काम केले. राष्ट्राच्या प्रगतीसाठी सुशिक्षित आणि सुसंस्कृत नागरिकांची गरज असते. शिक्षणातून विवेक निर्माण झाला, विचारांना दिशा मिळाली आणि समाजाप्रती असलेली जबाबदारी समजली, तर शिक्षणाचे खरे उद्दिष्ट साध्य होते. या व्यापक अर्थाने पटवर्धन हायस्कूलची भूमिका निश्चितच महत्त्वपूर्ण आहे.
आज १२५ वर्षे पूर्ण करताना मागे वळून पाहताना अभिमान वाटतो; पण त्याच वेळी पुढील वाटचालीचे आव्हानही समोर उभे राहते. आजच्या विद्यार्थ्यांसमोर कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डिजिटल तंत्रज्ञान, जागतिकीकरण, स्पर्धा आणि बदलत्या रोजगारविश्वाची नवी आव्हाने आहेत. त्यामुळे आगामी काळात ज्ञानाबरोबरच कौशल्ये, चिकित्सक विचार, सर्जनशीलता, नैतिक मूल्ये आणि सामाजिक संवेदनशीलता विकसित करणारे शिक्षण अधिक आवश्यक ठरणार आहे.
१२५वा वर्धापनदिन हा केवळ उत्सव साजरा करण्याचा प्रसंग नाही; तो आत्मपरीक्षणाचा आणि भविष्याचा संकल्प करण्याचा क्षण आहे. मागील १२५ वर्षांची समृद्ध परंपरा जपत पुढील २५, ५० आणि १०० वर्षांसाठी नवी स्वप्ने पाहण्याची ही वेळ आहे. संस्थेने काळाबरोबर बदलत राहावे, पण तिच्या संस्कारांचा पाया अधिक भक्कम व्हावा, हीच अपेक्षा.
पटवर्धन हायस्कूलच्या १२५ वर्षांच्या इतिहासात योगदान देणाऱ्या सर्व पदाधिकारी संस्थाचालकांना,सर्व माजी व विद्यमान शिक्षकांना, शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांना, पालकांना, माजी विद्यार्थ्यांना आणि असंख्य विद्यार्थ्यांना मनःपूर्वक अभिवादन. त्यांच्या प्रयत्नांमुळेच या ज्ञानमंदिराची ज्योत आजही तेवत आहे.
१२५ वर्षे म्हणजे एका संस्थेचे वय नव्हे; ती १२५ वर्षांची विश्वासाची परंपरा आहे. १२५ वर्षे म्हणजे असंख्य विद्यार्थ्यांच्या स्वप्नांना मिळालेली दिशा आहे. १२५ वर्षे म्हणजे शिक्षकांच्या निष्ठेची आणि संस्कारांची शिदोरी आहे. १२५ वर्षे म्हणजे समाजाच्या जडणघडणीत दिलेले अमूल्य योगदान आहे.
आज पटवर्धन हायस्कूलच्या इतिहासातील हा अभिमानाचा क्षण आपण साजरा करत असताना एकच भावना मनात उमटते—
'ज्ञानाची ज्योत अशीच अखंड तेवत राहो, संस्कारांची परंपरा अशीच पुढे चालत राहो आणि पटवर्धन हायस्कूलचे नाव येणाऱ्या प्रत्येक पिढीच्या कर्तृत्वातून अधिकाधिक उजळत राहो!'
पटवर्धन हायस्कूलच्या १२५ वर्षांच्या गौरवशाली वाटचालीस मनःपूर्वक शुभेच्छा! श्रीमती मानसी मंगेश चव्हाण.