मोरोक्कोच्या सीमेलगत असलेल्या सेउटा या स्पेनच्या भूभागात हजारो स्थलांतरितांनी प्रवेश केल्यानंतर निर्माण झालेल्या गोंधळावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी स्पेनने लष्कर तैनात करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
या दरम्यान सीमापार करण्याच्या प्रयत्नात किमान नऊ जणांचा मृत्यू झाला.
गुरुवारी हजारो लोकांनी सीमा ओलांडत सेउटामध्ये प्रवेश केल्याने परिस्थिती नियंत्रणाबाहेर गेली. त्यानंतर सेउटाच्या स्थानिक प्रशासनाने माद्रिदमधील केंद्र सरकारकडे अतिरिक्त सुरक्षा दलांची मागणी केली होती.
स्पेन सरकारने जाहीर केले की, सेउटा शहरातील सुरक्षा व्यवस्था कायम राखण्यासाठी सशस्त्र दलाची मदत नागरी सुरक्षा दलाला (सिव्हिल गार्ड) दिली जाईल. तसेच स्पेनचे पंतप्रधान पेद्रो सांचेझ हे शुक्रवारी गृहमंत्री फर्नांडो ग्रांदे-मार्लास्का यांच्यासह सेउटाला भेट देणार असल्याचेही सरकारने सांगितले.
‘परिस्थिती पूर्णपणे हाताबाहेर गेली आहे,’ असे सेउटाच्या सीमेवर तैनात असलेल्या स्पेनच्या सिव्हिल गार्ड अधिकाऱ्यांच्या संघटनेचे प्रमुख राचिद स्बिही यांनी ‘असोसिएटेड प्रेस’ला सांगितले. ‘नेमकी संख्या सांगणे शक्य नाही, पण हजारो स्थलांतरित सीमा ओलांडत आहेत’, असे ते म्हणाले. तसेच सीमा व्यवस्था ‘पूर्णपणे कोलमडली’ असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
उत्तर मोरोक्कोमधील ‘मोरोक्कन असोसिएशन फॉर ह्युमन राइट्स’चे सदस्य अचराफ माइमुनी यांनीही या परिस्थितीचे वर्णन ‘अभूतपूर्व’ असे केले.
‘आज सकाळी असामान्य परिस्थितीमुळे ताराजाल सीमेवरीलचौकी उघडण्यात आली आणि त्यानंतर लोकांनी सीमा ओलांडली’, असे त्यांनी सांगितले.
घटनास्थळावरील व्हिडीओमध्ये मुख्यतः मोरोक्कोतील नागरिक ताराजाल समुद्रकिनाऱ्यावरील खडकाळ बंधाऱ्यांमधून चालत स्थानिक रस्त्यांवर येताना दिसत होते. त्यामध्ये बहुतांश तरुण पुरुष होते. तसेच महिला आणि लहान मुलांसह कुटुंबांचाही समावेश होता.
‘असोसिएटेड प्रेस’साठी काम करणाऱ्या एका स्वतंत्र छायाचित्रकाराला काहीजण ‘व्हिवा एस्पान्या!’ अशा घोषणा देताना दिसले. इतक्या मोठ्या संख्येने स्थलांतरितांनी सेउटात प्रवेश का केला, हे अद्याप स्पष्ट होऊ शकलेले नाही, असे पीटीआयच्या वृत्तात म्हटले आहे.
सेउटामधील स्पेन सरकारच्या प्रतिनिधी कार्यालयाने सांगितले की, गुरुवारी झालेल्या गोंधळात किमान नऊ जणांचा मृत्यू झाला. मात्र हे मृत्यू नेमके कोणत्या परिस्थितीत झाले, याबाबत अधिक माहिती देण्यात आलेली नाही. समुद्रात काही मृतदेह तरंगताना दिसत होते. स्थानिक प्रशासनाच्या माहितीनुसार, यावर्षी सेउटात पोहोचण्याच्या प्रयत्नात आतापर्यंत अनेक जणांचा मृत्यू झाला आहे.
स्पेन आणि मोरोक्को यांच्यातील सीमेवरील हा तणाव अशा वेळी वाढला आहे, जेव्हा बुधवारीही मोठ्या संख्येने स्थलांतरितांनी पोहत सेउटात प्रवेश करण्याचा प्रयत्न केला होता.
मोरोक्कोच्या अधिकाऱ्यांनी या सीमापार प्रवेशाबाबत अद्याप कोणतीही सार्वजनिक प्रतिक्रिया दिलेली नाही. तसेच मोरोक्कोच्या गृहमंत्रालयानेही याबाबत विचारलेल्या प्रश्नांना उत्तर दिलेले नाही.
स्पेनच्या गृहमंत्रालयाने सांगितले की, परिस्थिती हाताळण्यासाठी मोरोक्को सरकार स्पेनला ‘सहकार्य’ करत आहे. तसेच सीमा ओलांडण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या ‘मोठ्या प्रमाणात लोकांना’ मोरोक्कोचे पोलिस अडवत आहेत. दोन्ही देशांनी सेउटामध्ये बेकायदेशीरपणे प्रवेश केलेल्या सर्वांना शक्य तितक्या लवकर परत पाठवण्यासाठी एकत्र काम करण्याचे मान्य केले आहे.
यापूर्वी गृहमंत्रालयाने नागरिकांच्या सुरक्षेची आणि देशाच्या सीमांची अखंडता जपण्याची हमी दिली होती. मात्र स्थलांतराच्या कारणावरून स्थानिक प्रशासनाने मागणी केली असली तरी केंद्र सरकार राष्ट्रीय आणीबाणी जाहीर करू शकत नसल्याचे स्पष्ट केले होते.
या गोंधळाचे पडसाद इटलीतही उमटले. स्थलांतरितांसाठी युरोपमधील आणखी एक महत्त्वाचे प्रवेशद्वार असलेल्या इटलीच्या पंतप्रधान जॉर्जिया मेलोनी यांनी, ‘आपल्या सीमा आणि नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी’ स्पेनबरोबरचा खुल्या सीमांचा शेंगेन करार स्थगित करण्याची धमकी दिली. विशेष म्हणजे, इटलीची स्पेनशी थेट भूसीमा नाही.
याआधी सेउटाच्या प्रशासनाने या वाढत्या स्थलांतरामागे स्पेनच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या नुकत्याच दिलेल्या एका निर्णयाचा संबंध असल्याचे म्हटले होते. त्या निर्णयानुसार, समुद्रमार्गे आलेल्या स्थलांतरितांना कोणतीही कायदेशीर प्रक्रिया न करता तात्काळ परत पाठवता येणार नाही. मात्र हा निर्णय जमिनीमार्गे, म्हणजे सीमावरील कुंपण ओलांडून स्पेनमध्ये प्रवेश करणाऱ्यांना लागू होत नाही.
मात्र मोरोक्कोतील काही कार्यकर्त्यांनी हा युक्तिवाद फेटाळून लावला. त्यांच्या मते, बहुतांश स्थलांतरितांना अशा न्यायालयीन निर्णयांची माहितीच नसते.
उत्तम आर्थिक संधी किंवा आपल्या देशातील हिंसाचारापासून सुटका मिळवण्यासाठी युरोपमध्ये पोहोचण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या स्थलांतरितांसाठी स्पेन हे प्रमुख प्रवेशद्वार मानले जाते.
उत्तर आफ्रिकेच्या किनाऱ्यावर असलेल्या सेउटामध्ये पोहोचण्यासाठी स्थलांतरित अनेकदा मोरोक्कोतील फ्निदेक या शहरातून समुद्रात पोहत निघतात. स्पेनच्या हद्दीत पोहोचण्यासाठी त्यांना सुमारे ५ किलोमीटर अंतर पार करावे लागते. काहीजण जवळच्या बेल्युनेश या शहरातूनही प्रयत्न करतात. तेथून अंतर तुलनेने कमी आहे.
सीमेवरून अशा प्रकारे मोठ्या संख्येने लोकांचा ओघ सुरू झाल्याचे दृश्य मे २०२१ मधील संकटाची आठवण करून देणारे आहे. त्यावेळी अवघ्या दोन दिवसांत ८,००० हून अधिक स्थलांतरित सेउटामध्ये दाखल झाले होते.
त्या वेळी मोरोक्कोवर सीमा नियंत्रण सैल करून स्थलांतरितांना सेउटामध्ये जाण्याची मुभा दिल्याचा आरोप झाला होता. स्पेनने पोलिसारिओ फ्रंटचे नेते ब्राहिम घाली यांना उपचारासाठी स्पॅनिश रुग्णालयात दाखल होण्याची परवानगी दिल्यानंतर रबात आणि माद्रिद यांच्यात राजनैतिक तणाव निर्माण झाला होता. पश्चिम सहारा येथील सहारावी जनतेचे वैध प्रतिनिधित्व आपणच करतो, असा दावा पोलिसारिओ फ्रंट अनेक दशकांपासून करत आहे. तर मोरोक्को पश्चिम सहारा हा स्वतःचाच भाग असल्याचा दावा करतो.
सेउटा प्रादेशिक सरकारचे प्रमुख हुआन हेसूस विवास यांनी राष्ट्रीय सुरक्षेच्या कारणावरून केंद्र सरकारने राष्ट्रीय आणीबाणी जाहीर करावी, अशी मागणी केली. तसेच अधिक पोलीस आणि सीमांवर लष्कर तैनात करून ‘सीमेची अभेद्यता आणि नागरिकांची सुरक्षा’ सुनिश्चित करण्याची मागणीही त्यांनी केली.
बुधवारीच त्यांनी इशारा दिला होता की, गेल्या आठवडाभरात १,५०० हून अधिक स्थलांतरितांनी सेउटामध्ये प्रवेश केल्याने स्थलांतरितांसाठीची निवारा केंद्रे क्षमतेपलीकडे भरली आहेत. शेकडो जण रस्त्यांवर झोपत आहेत. त्यानंतर रात्री आणि गुरुवारी आणखी हजारो जणांनी सीमा ओलांडली.
अनधिकृत स्थलांतराची आकडेवारी ठेवणाऱ्या स्पेनच्या गृहमंत्रालयाने गेल्या काही दिवसांत सेउटामध्ये किती स्थलांतरित दाखल झाले, याची अधिकृत संख्या सांगण्यास नकार दिला. मात्र ३ ऑगस्ट रोजी पुढील स्थलांतर अहवाल प्रसिद्ध केला जाईल, असे सांगितले. १५ जुलैपर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, यावर्षी जमिनीमार्गे किंवा समुद्रमार्गे जवळपास ३,००० स्थलांतरितांनी सेउटामध्ये प्रवेश केला होता.