अंजनगाव: महाराष्ट्रात महापुरुषांच्या पुतळ्यांवरून पुन्हा एकदा सामाजिक तणावाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. अंजनगाव खेलोबा येथे छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या पुतळ्याच्या स्थापनेवरून मराठा आणि धनगर समाज आमनेसामने आले असून, परिस्थिती तणावपूर्ण बनली आहे.
खेळोबा देवस्थानाजवळ पुतळा उभारण्यात आल्याने धनगर समाजाने आक्षेप घेतला आहे. ही जागा त्यांच्या देवस्थानाची असल्याचा दावा त्यांनी केला आहे. तर मराठा समाजाचे प्रतिनिधी बाळराजे आवारे पाटील यांनी ही जागा सरकारी असल्याचे सांगत पुतळा बसवण्यास विरोध नसल्याचे स्पष्ट केले. ओबीसी नेते लक्ष्मण हाके यांनीही या प्रकरणावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे.
दरम्यान, पोलिसांनी पुतळा हटवण्यासाठी क्रेन आणल्यानंतर शिवप्रेमींनी तीव्र विरोध केला. यावेळी दगडफेक आणि लाठीचार्ज झाल्याने परिस्थिती अधिक चिघळली. प्रशासनाने तत्काळ कलम १४४ लागू करत परिस्थिती नियंत्रणात आणण्याचा प्रयत्न केला असून, जागेची मोजणी करून तोडगा काढण्याचे आश्वासन दिले आहे.
अनधिकृत पुतळ्यांची वाढती प्रवृत्ती चिंतेची
राज्यात अनेक ठिकाणी रातोरात अनधिकृत पुतळे उभारण्याच्या घटना वाढत आहेत. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि इतर महापुरुषांचे पुतळे विविध ठिकाणी उभारले जात असले, तरी नियमांचे पालन न केल्याने वाद निर्माण होत आहेत.
यवतमाळ येथे सावित्रीबाई फुले जयंतीच्या पूर्वसंध्येला अनधिकृत पुतळा उभारण्यात आल्याची घटना घडली, तर बीड जिल्ह्यातील तालखेड येथेही अशाच प्रकारामुळे पोलिसांनी गुन्हा दाखल केला आहे.
नियम काय सांगतात?
महाराष्ट्र सरकारने पुतळा उभारण्यासाठी स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे ठरवली आहेत:
जागेच्या मालकी हक्कावर वाद नसावा
स्थानिक स्वराज्य संस्था व पोलिसांची ना-हरकत आवश्यक
वाहतूक व सार्वजनिक व्यवस्थेला अडथळा होता कामा नये
२ किमी परिसरात तत्सम पुतळा नसावा
जिल्हाधिकारी यांच्या अध्यक्षतेखालील समितीची अंतिम मंजुरी आवश्यक
तरीही, या नियमांचे उल्लंघन करून पुतळे उभारले जात असल्याने कायदा व सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होत आहे.
वाद का वाढतो आहे?
तज्ञांच्या मते, यामागे काही प्रमुख कारणे दिसून येतात:
स्थानिक राजकारण आणि मतदारधारणा मजबूत करण्याचा प्रयत्न
सामाजिक दबाव आणि ओळख निर्माण करण्याची स्पर्धा
प्रशासनाकडून वेळेत निर्णय न मिळणे
भावनिक मुद्द्यांचा राजकीय वापर
समाजाने आत्मपरीक्षणाची गरज
महापुरुषांचे विचार एकत्र आणणारे असताना, त्यांच्या नावावरून वाद होणे ही चिंतेची बाब आहे. पुतळा उभारणे जितके महत्त्वाचे, तितकेच त्याची देखभाल आणि त्यामागील मूल्य जपणेही गरजेचे आहे.सरकार, स्थानिक नेते आणि समाजातील सर्व घटकांनी संवेदनशीलतेने विचार करून सामाजिक सलोखा टिकवण्याचा प्रयत्न करणे ही काळाची गरज आहे