नेपाळमध्ये अचानक आलेल्या भीषण पुरामुळे मोठ्या प्रमाणावर हानी झाली आहे. पुराच्या प्रचंड प्रवाहात अनेक इमारती, रस्ते आणि पूल वाहून गेले असून काही भागांतील संपूर्ण वस्त्यांनाही जलप्रलयाचा फटका बसला आहे.
आतापर्यंत १६५ जणांचा मृत्यू झाल्याची माहिती असून १,००० हून अधिक नागरिक बेपत्ता असल्याचे सांगण्यात येत आहे. प्रशासनाकडून बचाव आणि मदतकार्य युद्धपातळीवर सुरू आहे.
या आपत्तीमागील कारणावरूनही चर्चा सुरू झाली आहे. प्राथमिक माहितीनुसार, लॅंगटांग लिरुंग पर्वत परिसरातील मोठ्या हिमनदीचा भाग अचानक कोसळल्याने नदीच्या प्रवाहात प्रचंड वाढ झाली आणि त्यानंतर पुराचा वेग वाढत गेला. मात्र, या घटनेमागे भूकंपाची भूमिका असल्याचा दावा चीनकडून करण्यात आला आहे.
ग्लेशियरचा मोठा भाग कोसळला
लॅंगटांग लिरुंग पर्वताच्या उत्तरेकडील उतारावर सुमारे ५,२०० मीटर उंचीवर असलेल्या ग्लेशियरचा एक मोठा भाग तुटून खाली दरीत कोसळला. बर्फ, दगड आणि मातीचा मोठा ढिगारा ल्हेंदे खोला नदीत गेल्याने नदीचा प्रवाह काही काळासाठी अडला.
यानंतर तयार झालेला नैसर्गिक अडथळा फुटला आणि मोठ्या वेगाने पाणी, चिखल, दगड आणि मलबा खालील भागांकडे वाहू लागला. त्यामुळे नदीकाठच्या परिसरात काही मिनिटांतच परिस्थिती नियंत्रणाबाहेर गेली.
काही मिनिटांत नदीची पातळी झपाट्याने वाढली
ल्हेंदे खोलामधून आलेला मलबा आणि पुराचे पाणी पुढे भोटेकोशी नदीत पोहोचले. ही नदी नेपाळमध्ये रसुवा जिल्ह्यातून पुढे जाते. त्यानंतर भोटेकोशीचा प्रवाह त्रिशूली नदीला मिळत असल्याने पुराचा परिणाम आणखी मोठ्या क्षेत्रात जाणवला.
नदीच्या पाणीपातळीत अत्यंत वेगाने वाढ झाल्याने नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी जाण्याची संधीही अनेक ठिकाणी मिळाली नाही. काही भागांमध्ये अवघ्या अर्ध्या तासात पाण्याची पातळी अनेक मीटरने वाढल्याचे सांगण्यात येत आहे.
चीनचा वेगळा दावा
या नैसर्गिक आपत्तीच्या कारणावरून नेपाळ आणि चीनकडून वेगवेगळी माहिती समोर आली आहे. नेपाळमधील चीनचे राजदूत झांग माओमिंग यांनी रसुवा भागातील परिस्थितीवर बोलताना या घटनेपूर्वी नेपाळच्या बाजूला भूकंप झाल्याचा दावा केला.
त्यांच्या मते, भूकंपानंतर हिमस्खलन आणि त्यानंतर भूस्खलन झाले. या घटनांच्या साखळीमुळे नेपाळ-चीन सीमावर्ती भागात मोठ्या प्रमाणावर नुकसान झाले.
मात्र, उपलब्ध प्राथमिक अभ्यासात ग्लेशियरचा भाग कोसळणे आणि त्यातून निर्माण झालेला मलब्याचा प्रचंड प्रवाह हे पुराचे प्रमुख कारण असल्याचे संकेत मिळत आहेत. त्यामुळे या आपत्तीमागील नेमकी कारणे स्पष्ट करण्यासाठी अधिक वैज्ञानिक तपासाची गरज आहे.
उपग्रह छायाचित्रांतूनही नुकसान स्पष्ट
पुरापूर्वी आणि पुरानंतरची उपग्रह छायाचित्रे तपासल्यानंतर ल्हेंदे नदीच्या परिसरात मोठ्या प्रमाणावर बर्फ, दगड आणि मलबा वाहून आल्याचे दिसून आले. रसुवागढी सीमावर्ती भागापासून काही अंतरावर झालेल्या या घटनेचा परिणाम नदीच्या प्रवाहावर झाला आणि त्यातून खालील भागात अचानक पूरस्थिती निर्माण झाली.
दरम्यान, मोठ्या संख्येने नागरिक बेपत्ता असल्याने मृतांचा आकडा वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. बचाव पथके अडकलेल्या नागरिकांचा शोध घेत असून बाधित भागांमध्ये मदतसामग्री पोहोचवण्याचे काम सुरू आहे.