गंगा दशहरा दिवशी काय करतात? (सामान्य विधी)
१. पवित्र स्नान: या दिवशी गंगा नदीत किंवा जवळच्या कोणत्याही पवित्र नदीत स्नान करण्याला खूप महत्त्व आहे. जर नदीवर जाणे शक्य नसेल, तर घरातील अंघोळीच्या पाण्यात थोडे गंगाजल टाकून 'गंगे च यमुने चैव...' या मंत्राचा जप करत स्नान करावे.
२. दानधर्म: गंगा दशहऱ्याला दानाचे विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी सत्तू (सत्तुचे पीठ), मटका (पाण्याचा घडा), पंखा, छत्री, आंबे आणि पाणी दान केले जाते.
३. १० अंकाचे महत्त्व: या दिवशी १० प्रकारची पापे नष्ट होतात अशी श्रद्धा आहे. म्हणूनच पूजा करताना १० दिवे लावणे, १० प्रकारची फळे, १० प्रकारची फुले आणि १० प्रकारची मिठाई अर्पण करण्याची पद्धत आहे.
जावयाला वाण देण्याची विधी
लग्नानंतरच्या पहिल्या काही वर्षांत (विशेषतः पहिल्या वर्षी) ज्येष्ठ महिन्यात मुलीच्या आई-वडिलांकडून (सासरच्या लोकांकडून) जावयाला मान-पान आणि वाण देण्याची प्रथा आहे. उन्हाळ्याचा ऋतू असल्याने या वाणामध्ये थंड करणाऱ्या आणि उपयुक्त वस्तूंचा समावेश असतो. अनेक जागी दरवर्षी हा विधी केला जातो.
१. पूजेची आणि विधीची तयारी:
जावई आणि मुलीला आदराने घरी (किंवा सोयीनुसार) आमंत्रित केले जाते.
जावयाला पाटावर पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून बसवले जाते.
सासू किंवा मेहुणी (बायकोची बहीण) जावयाचे औक्षण (आरती) करते आणि कपाळावर टिळा लावून अक्षता लावते.
२. वाण (भेटवस्तू) मध्ये काय द्यावे?
गंगा दशहऱ्याच्या वाणात प्रामुख्याने १० वस्तू किंवा १० च्या पटीत गोष्टी देण्याची परंपरा आहे. उन्हाळा लक्षात घेऊन खालील गोष्टी वाण म्हणून दिल्या जातात:
मातीचा घडा (मटका): एका नवीन लहान मातीच्या घड्यात थंड पाणी भरून, त्यावर आंबा किंवा कलश ठेवून तो दिला जातो.
फळे: मुख्यत्वे १० आंबे किंवा १० इतर सुगंधी फळे (जसे की कलिंगड, खरबूज).
अन्न/मिठाई: १० पुऱ्या आणि सत्तू (किंवा हलवा/मिठाई). काही ठिकाणी १० पुरणपोळ्या किंवा १० लाडू देण्याची पद्धत आहे.
सुख-सोयीच्या वस्तू: उन्हाळ्यापासून रक्षणासाठी हातपंखा (बांबूचा किंवा चांदीचा), छत्री, आणि सुती (कॉटनचे) कपडे किंवा नवीन पोशाख.
दक्षिणा: वाणासोबत जावयाच्या हातावर यथाशक्ती सोने, चांदीचे नाणे किंवा रोख रक्कम (दक्षिणा) ठेवली जाते.
३. विधी कशी करावी?
सर्व साहित्य (घडा, आंबे, पंखा, मिठाई, कपडे आणि दक्षिणा) एका ताटात किंवा सुपा मध्ये सजवून ठेवावे.
जावयाच्या हातावर थोडे पाणी सोडून, "हा गंगा दशहऱ्याचा वाण तुमच्यासाठी आहे" असे म्हणून तो वाण जावयाच्या हातात सुपूर्द करावा.
जावयाने सासू-सासऱ्यांच्या पाया पडून आशीर्वाद घ्यावा. त्यानंतर सर्वांनी मिळून एकत्र जेवण करावे.
टीप: वेगवेगळ्या प्रांतात आणि कुटुंबात रीतीरिवाज थोडे बदलू शकतात. तुमच्या घरात जशी परंपरा (कुलाचार) चालत आली आहे, त्यानुसार तुम्ही यात थोडे बदल करू शकता.