१. हवामान आणि जमीन
हवामान: शेवंतीच्या चांगल्या वाढीसाठी थंड आणि कोरडे हवामान उपयुक्त ठरते. अति उष्णता किंवा जास्त पाऊस या पिकासाठी घातक ठरू शकतो.
गुलाब शेती, अत्यंत फायदेशीर आणि बारमाही उत्पन्न देणारा व्यवसाय
जमीन: चांगल्या निचऱ्याची मध्यम ते भारी, कसदार जमीन (pH ६.५ ते ७.५) योग्य असते. पाणथळ जमिनीमध्ये झाडांची मुळे कुजण्याचा धोका असतो.
२. प्रमुख जाती
पिवळ्या रंगाच्या: राजा, इंदिरा, अप्सरा, चंद्रा.
पांढऱ्या रंगाच्या: कस्तुरी, पांढरी रेवडी, बर्फी.
लाल/गुलाबी रंगाच्या: लालपरी, शामल, नीलिमा.
३. पूर्वमशागत आणि लागवड
पूर्वमशागत: जमीन १-२ वेळा उभी-आडवी नांगरून घ्यावी. प्रति एकर १० ते १२ टन चांगले कुजलेले शेणखत मातीत मिसळावे.
गादीवाफे : जमिनीचा चांगला निचरा होण्यासाठी गादीवाफे तयार करावेत.
लागवडीची वेळ: जून ते जुलै (पावसाळ्यात) किंवा ऑगस्ट महिन्यात लागवड करणे सर्वात उत्तम मानले जाते.
अंतर: दोन रोपांमध्ये ३० सेमी × ३० सेमी किंवा ४५ सेमी × ३० सेमी अंतर ठेवावे.
४. खत आणि पाणी व्यवस्थापन
पाणी: लागवडीनंतर लगेचच हलके पाणी द्यावे. पावसाळ्यात गरजेनुसार, तर हिवाळ्यात ७ ते १० दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे.
खत व्यवस्थापन:
लागवडीच्या वेळी: नत्र, स्फुरद आणि पालाश (NPK) योग्य प्रमाणात द्यावे.
लागवडीनंतर ३० ते ४५ दिवसांनी: पुन्हा हलका नत्राचा (Urea) हप्ता द्यावा.
५. महत्त्वाच्या कृती
शेंडा खुडणे : लागवडीनंतर ३ ते ४ आठवड्यांनी झाडाचा मुख्य शेंडा खुडावा. यामुळे झाडाला अधिक फांद्या फुटतात आणि फुलांचे उत्पादन वाढते.
आधार देणे: झाडाला खूप फुले आल्यावर ते कोलमडू नये म्हणून बांबूच्या काठ्यांचा किंवा सुतळीचा आधार द्यावा.
६. रोग व कीड नियंत्रण
मावा आणि थ्रिप्स : फुलांचा आणि पानांचा रस शोषतात. यांच्या नियंत्रणासाठी इमिडाक्लोप्रिड किंवा डायमेथोएटची फवारणी करावी.
तांबेरा आणि काळा ठिपका रोग: पावसाळ्यात पानांवर डाग पडतात. यासाठी मँकोझेब किंवा कॉपर ऑक्सिक्लोराईड ची फवारणी करावी.
७. काढणी आणि उत्पादन
काढणी: लागवडीनंतर साधारण ३ ते ४ महिन्यांत फुले तयार होतात. फुले पूर्ण उमलण्यापूर्वी (अर्धी उमललेली असताना) सकाळी किंवा संध्याकाळी तोडावीत.
उत्पादन: चांगल्या व्यवस्थापनाखाली प्रति एकर ६ ते ८ टन फुलांचे उत्पादन मिळू शकते.
पावसाळी, हिवाळी आणि उन्हाळी तिन्ही ऋतूंमध्ये करता येणारी झेंडूची शेती
Edited By- Dhanashri Naik