हिंदू धर्मशास्त्र आणि परंपरेनुसार श्रावण महिन्यात उपवास करण्याचे विशेष महत्त्व आहे. या काळात उपवास करताना काही धार्मिक व आरोग्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे नियम पाळले जातात:उपवासाचे मुख्य नियम संयम आणि सात्त्विकता: श्रावणात केवळ आहाराचाच नाही, तर विचारांचाही उपवास मानला जातो.
एकभुक्त किंवा फलाहार: अनेक लोक श्रावणात दिवसभर फलाहार करतात आणि संध्याकाळी/रात्री एकदाच अन्न ग्रहण करतात (याला 'एकभुक्त' राहणे म्हणतात).
सात्त्विक आहार: उपवासाच्या दिवशी हलका व सात्त्विक आहार घ्यावा.
शिवपूजा: उपवासाच्या दिवशी सकाळी स्नान करून भगवान शिवाची पूजा करावी, त्यांना जल, दूध, बेलपत्र आणि पांढरी फुले अर्पण करावीत.
काय खावे?
फळे व सुकामेवा: सफरचंद, केळी, डाळिंब, बदाम, काजू, मनुके इत्यादी.
पारंपरिक उपवासाचे पदार्थ: साबुदाणा, वरीचे तांदूळ (भगरी), रताळे, बटाटा, राजगिरा.
दुग्धजन्य पदार्थ: दूध, दही, ताक, लस्सी आणि तूप.
मीठ: साध्या मिठाऐवजी सैंधव मीठ वापरावे.
काय टाळावे?
मांसाहार व मद्यपान: श्रावण महिन्यात मांसाहार, अंडे आणि मद्यपान पूर्णपणे वर्ज्य मानले जाते.
कांदा आणि लसूण: तामसिक गुणांमुळे कांदा आणि लसणाचा वापर उपवासाच्या किंवा नेहमीच्या अन्नातही टाळला जातो.
काही प्रकारची धान्ये व डाळी: गव्हाचे पीठ, मैदा, तांदूळ, बेसन आणि सर्व प्रकारच्या डाळी उपवासाला खात नाहीत.
मसाले: उपवासात हळद, मोहरी, गरम मसाला यांसारखे उग्र मसाले वापरणे टाळावे.
श्रावणात महादेवांना बेलपत्र वाहण्याचे महत्व; significance of Belpatra
आरोग्यासाठी महत्त्वाच्या टिप्सभरपूर पाणी प्या: उपवासाच्या वेळी शरीरात पाण्याचे प्रमाण कमी होऊ देऊ नका. ताक, लिंबू पाणी किंवा शहाळ्याचे पाणी प्या.
अति-तळलेले पदार्थ टाळा: साबुदाणा वडा किंवा खूप तेलकट-तिखट पदार्थ जास्त प्रमाणात खाणे टाळा, ज्यामुळे अपचन किंवा ॲसिडिटी होऊ शकते.
औषधे व आजारपण: जर तुम्हाला मधुमेह किंवा इतर काही आजार असतील, तर कडक उपवास न करता डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच उपवास करावा.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीचीपूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Shravan 2026 श्रावण सुरू होण्यापूर्वी घरात करा हे ५ शुभ बदल
Edited By- Dhanashri Naik