गहू साठवणे ही एक महत्त्वाची कला आहे. जर योग्य पद्धत वापरली नाही, तर घून (सोंडा) किंवा अळ्या गव्हाचे नुकसान करतात. गहू वर्षभर सुरक्षित ठेवण्यासाठी खालील प्रभावी आणि घरगुती उपाय नक्की करून पहा.
- कडक ऊन द्या: गहू साठवण्यापूर्वी तो किमान २-३ दिवस कडक उन्हात वाळवा. गव्हातील ओलावा १०% पेक्षा कमी असावा. जर गहू दाताने चावल्यावर 'कट्ट' असा आवाज आला, तर समजावे की तो साठवण्यासाठी तयार आहे.
- टाकीची स्वच्छता: ज्या पिंपात किंवा टाकीत गहू भरायचा आहे, ती टाकी आधी उन्हात वाळवून स्वच्छ करून घ्या.
कीड रोखण्यासाठी प्रभावी उपाय
- कडुनिंबाचा पाला (सर्वात उत्तम उपाय)-वाळलेला कडुनिंबाचा पाला कापडी पिशवीत बांधून किंवा तसाच गव्हाच्या थरांमध्ये टाकावा. यामुळे नैसर्गिकरीत्या कीड लांब राहते.
- एरंडेल तेल (मोवण देणे)-१०० किलो गव्हासाठी साधारण २०० ते २५० मिली एरंडेल तेल वापरा.
- गन्हाला तेल नीट चोळून मगच साठवावे. यामुळे गव्हाला चकाकी येते आणि किडीची अंडी गव्हाला चिकटत नाहीत.
- माचिसच्या काड्या- गव्हाच्या डब्यात काही माचिसच्या काड्यांचे बॉक्स उघडे करून ठेवा किंवा काड्या विखरून टाका. माचिसमधील गंधकामुळे कीड लागत नाही.
- खडा मीठ किंवा सुक्या मिरच्या-गव्हाच्या तळाला आणि वरच्या थरात सुक्या लाल मिरच्या किंवा खडा मिठाच्या पुड्या बांधून ठेवल्यास कीड पडत नाही.
- लवंग आणि दालचिनी- लवंगाचा तीव्र वास किड्यांना सहन होत नाही. साधारण १०-१५ लवंगा गव्हाच्या डब्यात टाकल्यास फायदा होतो.
साठवणुकीसाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स
- हवाबंद डबा: गहू साठवण्यासाठी नेहमी स्टीलची किंवा प्लास्टिकची हवाबंद (Airtight) टाकी वापरा. हवा लागल्यास ओलावा निर्माण होऊन कीड लागते.
- जमिनीपासून अंतर: गव्हाची टाकी थेट जमिनीवर न ठेवता लाकडी फळीवर किंवा स्टँडवर ठेवावी, जेणेकरून जमिनीतील गारवा किंवा ओलावा टाकीला लागणार नाही.
- पारद गोळ्या (सावधगिरीने वापरा): बाजारात पारद गोळ्या मिळतात. त्या वापरायच्या असल्यास थेट गव्हात न टाकता एका कापडात किंवा कागदात गुंडाळून ठेवाव्यात. गहू वापरण्यापूर्वी तो स्वच्छ धुणे गरजेचे आहे.
- पावसाळा सुरू होण्यापूर्वी एकदा गहू तपासून पहा आणि शक्य असल्यास पुन्हा एकदा थोडा वेळ ऊन दाखवा. यामुळे वर्षभर गहू ताजे आणि कीडमुक्त राहतील.
उन्हाळ्यात गूळ या पारंपरिक पद्धतीने साठवा; चिकट होणार नाही किंवा त्याला बुरशीही लागणार नाही
Edited By- Dhanashri Naik