Dead star pulsar secret decoded:ବୈଜ୍ଞାନିକ ମହାକାଶରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଅନେକ ରହସ୍ୟ ଆବିଷ୍କାର କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି। ଆମର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଗଣିତ ତାରାଙ୍କ ଘର। ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଅନେକ ତାରା ଅଛନ୍ତି ଯାହାର ଉପରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପର୍ଦ୍ଦା ହଟାଯାଇ ପାରିନାହିଁ। ନିକଟରେ ଆମେରିକୀୟ ମହାକାଶ ସଂସ୍ଥା ନାସା ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏକ "ପଲସର୍" (Pulsar), ଅର୍ଥାତ ଏକ ମୃତ ତାରାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସଫଳତାର ସହ ମାପିଛି।
ନାସା ଆଡଭାନ୍ସଡ୍ ଇମେଜିଂ ଏକ୍ସ-ରେ ପୋଲାରିମେଟ୍ରି ଏକ୍ସପ୍ଲୋରର (IXPE) ଟେଲିସ୍କୋପ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି କୃତିତ୍ୱ ହାସଲ କରିଛି। ଏହା ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ହୋଇଛି, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଏହି ମରଣଶୀଳ ତାରାର ସବୁଠାରୁ ବଡ ରହସ୍ୟ ଆବିଷ୍କାର କରିଛି।
ନାସା ଏକ ଟେଲିସ୍କୋପ୍ ବ୍ୟବହାର କରି Pulsar PSR J1101-6101 ତାରାର ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସିଧାସଳଖ ମାପିଛି। ଏହି "ପଲସର", "ଲାଇଟହାଉସ୍ ନେବୁଲା" (Lighthouse Nebula) ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି। ଏହି ଆବିଷ୍କାର ଆମକୁ ଏହା ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ଯେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କିଛି ସବୁଠାରୁ ରହସ୍ୟମୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏହି ଗବେଷଣାର ଫଳାଫଳ "ଦି ଆଷ୍ଟ୍ରୋଫିଜିକାଲ ଜର୍ଣ୍ଣାଲ" (The Astrophysical Journal) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।
ଏହା ସହ ପଢନ୍ତୁ: ୧୭୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ମହାକାଶରେ ହୋଇଥିଲା ମୃତ୍ୟୁ; ଏବେ 'ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍' ନିକଟରେ ଆସିଲା ନଜର
"ପଲସର୍" କ'ଣ?
"ପଲସର୍" ହେଉଛି ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର "ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍" ତାରା (Neutron Star) ଯାହା ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଘୂରିଥାଏ। ଏହାର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ରହିଥାଏ। "ଲାଇଟହାଉସ୍ ନେବୁଲା" ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ଏହି "ପଲସର" ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡ ପିଛା ୧୬ ଥର ଘୂରିଥାଏ। ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ ତାରା ହେଉଛି ବିଶାଳ ତାରାଙ୍କ ଅବଶେଷ ଯାହା ଏହାର ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟରେ ବିସ୍ଫୋରଣ ହୋଇଥାଏ। ସେମାନଙ୍କର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ, ହେଲେ ଏହା ଏକ ସହର ପରି ଛୋଟ ହୋଇପାରେ।
ବୈଜ୍ଞାନିକ ୨୦୨୫ ଜୁନ୍ ରେ ପ୍ରାୟ ୧୮ ଦିନ ପାଇଁ "ଲାଇଟହାଉସ୍ ନେବୁଲା" ଉପର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ "ପଲସର" ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା ଦୁଇଟି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଏକ୍ସ-ରେ (Narrow X-Ray) ଧାରାର ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲେ। ଏହାର ଏକ ଲମ୍ବା ଧାରାକୁ "ଫିଲାମେଣ୍ଟ" ଏବଂ ଏକ ଛୋଟ ଧାରାକୁ "ଟ୍ରେଲ୍" କୁହାଯାଏ। ଗବେଷକ ଏହା ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ଯେ ଆଲୋକର ବେଗ ନିକଟରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛି।
ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେତେବେଳେ "ପଲସର" ମଧ୍ୟରୁ ନିର୍ଗତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଣିକା ମହାକାଶରେ ଗ୍ୟାସ୍ ସହିତ ଧକ୍କା ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏକ "Bow Shock" ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ। ଯାହା ଏକ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା ଡଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ପାଣିରେ ଲହରୀ ପରି ହୋଇଥାଏ। ଅଧିକାଂଶ କଣିକା ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପଛରେ ଫସି ଯାଏ ଏବଂ ଏକ ପଥ ସୃଷ୍ଟି କରେ।, ଯେତେବେଳେ କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଣିକା ବାହାର ଯାଇ ମହାକାଶରେ ବହୁ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଏକ "ଫିଲାମେଣ୍ଟ" (Filament) ଭଳି ସରଞ୍ଚନା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।
ଏହା ସହ ପଢନ୍ତୁ: ମଙ୍ଗଳବାର ହେବ ଶୁକ୍ର-ବୃହସ୍ପତି ମହାମିଳନ; ଖାଲି ଆଖିରେ ଦେଖିପାରିବେ ଏହି ଖଗୋଳୀୟ ଘଟଣା
ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦୃଢ଼ କରାଯାଇଥିଲା
ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ଆଲୋକର ଧ୍ରୁବୀକରଣ ମାପ କରି ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥିଲା। ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଥିଲା, କାରଣ "ଲାଇଟହାଉସ୍ ନେବୁଲା" ବହୁତ ମନ୍ଥର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ୯୯ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି ଯେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର କଣିକାର ପ୍ରବାହ ସହିତ ସମାନ ଦିଗରେ ଅଛି। ଏହା ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦୃଢ଼ କରିଥିଲା। ତଥାପି, ଆଉ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ସନ୍ଧାନ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ତାହା ହେଉଛି ଧ୍ରୁବୀକରଣର ପରିମାଣ ଆଶାଠାରୁ ବହୁତ ଅଧିକ ଥିଲା, ଯାହା ଏଠାରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଅଶାନ୍ତିର ପରିମାଣ ବିଷୟରେ ନୂତନ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିଲା।
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ପାଇଥିଲେ ଯେ ଏକ୍ସ-ରେ ଏବଂ ରେଡିଓ ତଥ୍ୟରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ଦିଗ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏକ୍ସ-ରେ ତଥ୍ୟରେ, ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଟ୍ରେଲ୍ ସହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ରେଡିଓ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରେ ଏହା ପ୍ରାୟ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରହିଥିଲା। ଏହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ସହିତ କଣିକା ଏଥିରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଛି ଏବଂ ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।