ଦେଶରେ ସିଙ୍ଗଲ୍-ୟୁଜ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବା ଥରେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଉପରେ କଟକଣା ଲାଗିବାର ୩ ବର୍ଷ ବିତିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଏବେ ବି ବଜାରରେ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଛି। ଛୋଟ ଦୋକାନୀ ଏବଂ ଅସଂଗଠିତ ବଜାରରେ ଏବେ ବି ଏହାର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବହାର ଚାଲିଛି। ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ଦାମ୍ ହୋଇଥିବାରୁ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ଏହାର ପହଞ୍ଚ କମ୍ ଥିବାରୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର କମିପାରୁନାହିଁ।
ବଜାରରେ ଖୋଲାଖୋଲି ମିଳୁଛି ସିଙ୍ଗଲ୍-ୟୁଜ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍
ଭାରତ ସରକାର ୨୦୨୨ ମସିହାରେ ସିଙ୍ଗଲ୍-ୟୁଜ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ (ଏସୟୁପି) ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସଂସ୍ଥା 'ଟକ୍ସିକ୍ସ ଲିଙ୍କ୍' (Toxics Link) ପକ୍ଷରୁ ଦେଶର ୪ଟି ପ୍ରମୁଖ ସହରର ୫୬୦ଟି ସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣରୁ ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟକର ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଆଜି ବି ୮୪ ପ୍ରତିଶତ ସ୍ଥାନରେ ସିଙ୍ଗଲ୍-ୟୁଜ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସହଜରେ ମିଳୁଛି ଏବଂ ଏହାର ଖୋଲାଖୋଲି ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି। ସରକାର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ କଟଲେରୀ, ଷ୍ଟ୍ର, ଟ୍ରେ ଏବଂ ସାଜସଜ୍ଜା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଥର୍ମୋକଲ୍ ସମେତ ମୋଟ ୧୯ଟି ସିଙ୍ଗଲ୍-ୟୁଜ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଇଥିଲେ। ଏଥିସହ ୧୨୦ ମାଇକ୍ରନରୁ କମ୍ ମୋଟେଇ ଥିବା କ୍ୟାରି ବ୍ୟାଗ୍ ଏବଂ ୧୦୦ ମାଇକ୍ରନରୁ କମ୍ ମୋଟେଇ ଥିବା ବ୍ୟାନରକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାନ୍ କରାଯାଇଥିଲା।
ସର୍ବେକ୍ଷଣରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ସର୍ବାଧିକ ଉଲ୍ଲଂଘନକାରୀ
ଟକ୍ସିକ୍ସ ଲିଙ୍କର 'ରିଭିଜିଟିଂ ସିଙ୍ଗଲ୍ ୟୁଜ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟାନ୍' ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ, ନିଷିଦ୍ଧ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟବହାରରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱର ସବୁଠୁ ଆଗରେ ରହିଛି। ଏଠାରେ ସର୍ବାଧିକ ୮୯ ପ୍ରତିଶତ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଏହା ପଛକୁ ଦିଲ୍ଲୀରେ ୮୬ ପ୍ରତିଶତ, ମୁମ୍ବାଇରେ ୮୫ ପ୍ରତିଶତ ଏବଂ ଗୁଆହାଟୀରେ ୭୬ ପ୍ରତିଶତ ସ୍ଥାନରେ ଏସୟୁପି ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି। ଏପ୍ରିଲରୁ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୫ ମଧ୍ୟରେ ରାସ୍ତାକଡ଼ ଦୋକାନୀ, ଜୁସ୍ ଷ୍ଟଲ୍, ଛୋଟ ରେଷ୍ଟୁରାଣ୍ଟ, ତେଜରାତି ଦୋକାନ, ଧର୍ମପୀଠ ଏବଂ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ୍ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ଏହି ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିଲା। ବଡ଼ ବଡ଼ ସପିଂ ମଲ୍ ଏବଂ ରିଟେଲରମାନେ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ନିୟମକୁ ଖୋଲାଖୋଲି ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଛନ୍ତି।
କାହିଁକି ବନ୍ଦ ହେଉନାହିଁ ବ୍ୟବହାର?
ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରାୟ ୯୧ ପ୍ରତିଶତ ଛୋଟ ଦୋକାନୀ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଚାହିଦାକୁ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି। ଗ୍ରାହକମାନେ ଏବେ ବି ମାଗଣାରେ କ୍ୟାରି ବ୍ୟାଗ୍ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ବଜାରକୁ ଆସୁଥିବା ମାତ୍ର ୫୫ ପ୍ରତିଶତ ଗ୍ରାହକ ନିଜ ସାଥୀରେ ବ୍ୟାଗ୍ ଆଣୁଛନ୍ତି। କାଗଜ ବା କପଡ଼ା ବ୍ୟାଗ୍ ପରି ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମହଙ୍ଗା ହୋଇଥିବାରୁ ଦୋକାନୀମାନେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି।
ଟକ୍ସିକ୍ସ ଲିଙ୍କର ଆସୋସିଏଟ୍ ଡାଇରେକ୍ଟର ସତୀଶ ସିହ୍ନା କହିଛନ୍ତି ଯେ, "ଗ୍ରାହକମାନେ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରୁଥିବା ବାସନ ଅପେକ୍ଷା ଡିସ୍ପୋଜାଲ୍ ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ କଟଲେରୀକୁ ଅଧିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ବୋଲି ଭାବୁଛନ୍ତି। ଏଥିସହ ସିଙ୍ଗଲ୍-ୟୁଜ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଶସ୍ତା ହୋଇଥିବାରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଦୋକାନୀମାନେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି!" ଯଦିଓ ବଜାରରେ କାଗଜ କପ୍, ଖବରକାଗଜ ଠୁଙ୍ଗା, କାଠ ଚାମଚ ଏବଂ ଆଖୁ ଛିପାରୁ ତିଆରି ପ୍ଲେଟ୍ ଭଳି ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ବିକଳ୍ପ ରହିଛି, ତଥାପି ଗ୍ରାହକ ଏବଂ ଦୋକାନୀଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଅଭାବରୁ ଏହାର ସଫଳ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇପାରୁନାହିଁ।