ସାବିତ୍ରୀ ଅମାବାସ୍ୟା ଓଡ଼ିଆ ନାରୀର ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପରମ୍ପରା ଓ ପୌରାଣିକ ମହିମା ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବପର୍ବାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ "ସାବିତ୍ରୀ ଅମାବାସ୍ୟା" ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଭାବଗମ୍ଭୀର ପର୍ବ। ଏହା କେବଳ ଏକ ବ୍ରତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଆ ଘରଣୀଙ୍କର ଭକ୍ତି, ସଂସ୍କାର, ନିଷ୍ଠା ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ପ୍ରାର୍ଥନାର ପ୍ରତୀକ।

ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ଏହି ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମରୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠାରେ ବିବାହିତ ନାରୀମାନେ ଉପବାସ ରଖି ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ସାବିତ୍ରୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ସାବିତ୍ରୀ ଅମାବାସ୍ୟାର ମୂଳରେ ରହିଛି ମହାଭାରତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସତୀ ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ଅମର ପ୍ରେମ କାହାଣୀ। କଥାନୁସାରେ, ରାଜା ଅଶ୍ୱପତିଙ୍କ କନ୍ୟା ସାବିତ୍ରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣବତୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ। ସେ ସତ୍ୟବାନ ନାମକ ଏକ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ବରଣ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କରିଥିଲେ ଯେ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ଆୟୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍।
ସବୁ କଥା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାବିତ୍ରୀ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତିରୁ ପଛୁଆ ହେଲେ ନାହିଁ। ବିବାହ ପରେ ସେ ପତିଙ୍କ ସେବା ଓ ଧର୍ମକର୍ମରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ। ଯେଦିନ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ଦିନ ଆସିଲା, ସେଦିନ ସତ୍ୟବାନ ଜଙ୍ଗଲକୁ କାଠ କାଟିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ ଓ ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସତ୍ୟବାନ ଅଚେତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଯମରାଜ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେବାକୁ ଆସିଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ନିଜ ପତିଙ୍କ ପଛରେ ପଛରେ ଯମରାଜଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ନ୍ୟାୟ ଓ ପତିବ୍ରତାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯମରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଶେଷରେ ଯମରାଜ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିମତାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସତ୍ୟବାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆଦର୍ଶ ପତିବ୍ରତା ନାରୀର ପ୍ରତୀକ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଓଡ଼ିଆ ଘରେ ସାବିତ୍ରୀ ଅମାବାସ୍ୟାର ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଏହି ଦିନ ବିବାହିତ ମହିଳାମାନେ ସକାଳୁ ସ୍ନାନ କରି ନୂଆ ଶାଢ଼ୀ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ହାତରେ ଶଙ୍ଖା, ସିନ୍ଦୂର, ଆଲତା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି ସଜିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ନିର୍ଜଳ କିମ୍ବା ଫଳାହାର ଉପବାସ ରଖି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁସ୍ଥତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ପୂଜା ସମୟରେ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ବଟଗଛକୁ ଅକ୍ଷୟ ଜୀବନ ଓ ସ୍ଥିରତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ନାରୀମାନେ ବଟଗଛ ଚାରିପାଖରେ ସୂତା ପେଚି ପରିକ୍ରମା କରିଥାନ୍ତି ଓ ସାବିତ୍ରୀ-ସତ୍ୟବାନଙ୍କ କାହାଣୀ ଶୁଣିଥାନ୍ତି।
ସାବିତ୍ରୀ ବ୍ରତ ପାଇଁ ପୂର୍ବଦିନରୁ ଘରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଭିତରେ ଫଳ, ପିଠା, ମିଠା, ଧୂପ, ଦୀପ, ସିନ୍ଦୂର, ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର, ନଡ଼ିଆ ଓ ବଟପତ୍ର ଆଦି ରହିଥାଏ।ସକାଳୁ ଉପବାସ ରଖାଯାଏ।, ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ କିମ୍ବା ଘରେ କଳସ ସ୍ଥାପନା କରାଯାଏ।,ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଏ।,ବ୍ରତକଥା ପାଠ ଓ ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ। ବଡ଼ମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ମହିଳାମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ସମୂହ ଭାବେ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏହା ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରେ। ସମୟ ସହିତ ପରମ୍ପରାର ରୂପରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାବିତ୍ରୀ ଅମାବାସ୍ୟାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅବିକଳ ରହିଛି। ସହର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନେ ବହୁ ଆଗ୍ରହର ସହ ଏହି ପର୍ବ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। ସୋସିଆଲ ମିଡ଼ିଆ ଯୁଗରେ ଏହି ପର୍ବର ଫଟୋ, ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ପରମ୍ପରାଗତ ରୀତିନୀତି ନୂତନ ପିଢ଼ୀ ମଧ୍ୟରେ ଆହୁରି ଲୋକପ୍ରିୟ ହେଉଛି।
କେବଳ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ପରିବାରର ସୁଖ, ଶାନ୍ତି ଓ ସମ୍ପର୍କର ମଜବୁତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତକୁ ଆଜିର ନାରୀମାନେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ସାବିତ୍ରୀ ଅମାବାସ୍ୟା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ପରମ୍ପରା। ଏହା ନାରୀର ଭକ୍ତି, ତ୍ୟାଗ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରିବାର ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାର ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ସତୀ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ନାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଆସୁଛି। ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟରେ ଏହି ପର୍ବ ସଦା ସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିବ।

ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ବିଷି
ଭବାନୀପାଟଣା, କଳାହାଣ୍ଡି