ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ-ਨੰਦੇੜ, ਹਿੰਗੋਲੀ ਅਤੇ ਪਰਭਣੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੈਕ-ਟੂ-ਬੈਕ (Back-to-back) ਚਾਰ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਹਿੱਲਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (Disaster Management) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਝਟਕੇ ਦੇਰ ਰਾਤ 1:37 ਵਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤੜਕਸਾਰ 3:23 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਤੀਬਰਤਾ 3.6 ਤੋਂ 4.6 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਇਹ ਭੂਚਾਲ ਆਏ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਹਲਚਲ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਹਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਨੀ ਜਾਂ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ (Casualties or Damage) ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ।

ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਆਏ ਝਟਕੇ

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ (District Emergency Control Room) ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਭੂਚਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਝਟਕਾ ਰਾਤ 1:37 ਵਜੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ 4.6 ਮਾਪੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਤ 2:15 ਵਜੇ 3.6 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਝਟਕਾ ਅਤੇ ਮਹਿਜ਼ ਦੋ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਰਾਤ 2:17 ਵਜੇ 3.9 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦਾ ਆਖਰੀ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਝਟਕਾ ਤੜਕੇ 3:23 ਵਜੇ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ 4.1 ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਕੀ ਸੀ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ (Epicenter)?

ਸੀਸਮੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ (Seismology Department) ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਚਾਲਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹਿੰਗੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਸਮਤ ਤਾਲੁਕਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵਸਮਤ ਦੇ ਪਾਂਗੜਾ ਸ਼ਿੰਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸ਼ਿਰਲੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਝਟਕਿਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਾਂਗੜਾ ਸ਼ਿੰਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਾਕਰਧਾਬਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵੀ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੀ ਮਾਪੀ ਗਈ।

6 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਪਰੀ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ

ਜਿਓਲੋਜੀਕਲ (Geological) ਰਿਕਾਰਡਸ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਗੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਔਂਧਾ ਨਾਗਨਾਥ, ਕਲਾਮਨੂਰੀ ਅਤੇ ਵਸਮਤ ਤਾਲੁਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 37 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਹਲਕੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਹਿਜ਼ ਕੁਝ ਹੀ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਲਗਾਤਾਰ 4 ਵਾਰ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਣ।

ਕਿਉਂ ਹਿੱਲਦੀ ਹੈ ਧਰਤੀ? ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ

ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ (Geologists) ਮੁਤਾਬਕ ਭੂਚਾਲ ਆਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਪਲੇਟਾਂ (Tectonic Plates) ਦੀ ਆਪਸੀ ਹਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੀ ਪਰਤ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੈਗਮਾ (Magma) ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੈਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਲੇਟਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਗੜ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਐਨਰਜੀ (Energy) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਐਨਰਜੀ ਜਦੋਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਵਾਈਬ੍ਰੇਸ਼ਨ (Vibrations) ਯਾਨੀ ਭੂਚਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਡੇ ਡੈਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਜਾਂ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹਲਕੇ ਝਟਕੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਛਤਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀਨਗਰ, 9 ਜੁਲਾਈ:

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਮੋਹਲੇਧਾਰ ਬਾਰਿਸ਼ (Heavy Rainfall) ਕਾਰਨ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੀਰਵਾਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ-ਨੰਦੇੜ, ਹਿੰਗੋਲੀ ਅਤੇ ਪਰਭਣੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੈਕ-ਟੂ-ਬੈਕ (Back-to-back) ਚਾਰ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਹਿੱਲਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (Disaster Management) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਝਟਕੇ ਦੇਰ ਰਾਤ 1:37 ਵਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤੜਕਸਾਰ 3:23 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਤੀਬਰਤਾ 3.6 ਤੋਂ 4.6 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕੀ ਸੀ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ (Epicenter)?

6 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਪਰੀ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ

ਕਿਉਂ ਹਿੱਲਦੀ ਹੈ ਧਰਤੀ? ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ