నేడు స్మార్ట్ఫోన్, ఇంటర్నెట్ మన జీవితంలో భాగం అయిపోయాయి. కేవలం ఇల్లు, బ్యాంక్ అకౌంట్ లేదా ఆస్తిపాస్తులు మాత్రమే జీవితం కాదు. మన జ్ఞాపకాలు, ఫోటోలు, వీడియోలు, వ్యక్తిగత సంభాషణలు కూడా డిజిటల్ ప్రపంచంలో ఉంటున్నాయి.
అలాంటి పరిస్థితిలో, ఒక వ్యక్తి చనిపోయిన తర్వాత అతని ఆన్లైన్ డేటా ఏమవుతుంది? అనే పెద్ద ప్రశ్న ఎదురవుతుంది. ఇటీవల గుజరాత్లోని ఒక కోర్టు ఈ సమస్యపై కీలక తీర్పును వెలువరించింది. దాంతో డిజిటల్ వారసత్వంపై సరికొత్త చర్చ మొదలైంది.
ఈ వ్యవహారం ఎలా మొదలైంది
మీడియా నివేదికల ప్రకారం, ఒక కుటుంబం తమ చనిపోయిన కుటుంబసభ్యుని లాక్ అయిన iPhone, iCloud అకౌంట్ను యాక్సెస్ చేయడానికి ప్రయత్నించారు. చివరికి ఈ కేసు గుజరాత్లోని గాంధీనగర్ సివిల్ కోర్టుకు చేరింది. ఆ అకౌంట్లో ఫోటోలు, వీడియోలు, వాయిస్ నోట్స్, డాక్యుమెంట్స్, వ్యక్తిగత కాంటాక్ట్లతో సహా కుటుంబానికి సంబంధించిన పలు ముఖ్యమైన జ్ఞాపకాలు, తీపి అనుభవాలు ఉన్నాయి. ఈ వస్తువులకు భావోద్వేగ, ఆచరణాత్మకమైన ప్రాముఖ్యత 2 ఉన్నాయని కుటుంబం తెలిపింది.
నివేదిక ప్రకారం, కుటుంబం మొదట Apple సంస్థను సంప్రదించింది. అకౌంట్ రికవరీ అనేది కేవలం దాని డిజిటల్ లెగసీ (Digital Legacy) సిస్టమ్ ద్వారా మాత్రమే సాధ్యమని, దీని కోసం చట్టపరమైన ప్రతినిధి పేరు ఉన్న కోర్టు అధికారిక ఉత్తర్వు కావాలని కంపెనీ బదులిచ్చింది. దీని తర్వాత మృతుడి భార్య, కుమార్తె భారత వారసత్వ చట్టం, అంటే Indian Succession Act 1925 ప్రకారం కోర్టును ఆశ్రయించారు. మృతుడు ఎలాంటి విల్లు రాయనందున, కుటుంబం పరిపాలనా హక్కులను కల్పించాలని డిమాండ్ చేసింది.
కుమార్తెను చట్టపరమైన అడ్మినిస్ట్రేటర్గా చేసిన కోర్టు
ఈ కేసు విచారణ అనంతరం జడ్జి జస్టిస్ హిమాన్షు చౌదరి మృతుడి కుమార్తెను ఆస్తికి చట్టపరమైన అడ్మినిస్ట్రేటర్గా పేర్కొన్నారు. సాంకేతికంగా ఎంతవరకు సాధ్యమైతే అంతవరకు డేటాను రికవర్ చేసి కుటుంబానికి సహాయం చేయాలని కోర్టు Apple సంస్థను కూడా ఆదేశించింది. తొలిసారిగా డిజిటల్ డేటాను ఒక వ్యక్తి చట్టపరమైన ఆస్తిలో భాగంగా పరిగణించినందున ఈ తీర్పు చాలా ప్రత్యేకమైనదిగా భావిస్తారు.
New Online Gaming Rules: కొత్త ఆన్లైన్ గేమింగ్ రూల్స్.. మీరు కూడా గేమర్ అయితే ఈ విషయాలు తెలుసుకోండి
డిజిటల్ డేటా కూడా ఆస్తేనని అంగీకరించిన కోర్టు
ఈ తీర్పులో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం.. డిజిటల్ డేటా కూడా ఆస్తి కిందకే వస్తుందని కోర్టు స్పష్టంగా చెప్పింది. భారత చట్టాలలో చరాస్తి నిర్వచనం ఎంత విస్తృతంగా ఉందంటే, భారత్లో ప్రస్తుతం డిజిటల్ వారసత్వానికి సంబంధించి ప్రత్యేక చట్టం లేకపోయినప్పటికీ, అందులో డిజిటల్ అసెట్స్ను కూడా చేర్చాలని కుటుంబం వాదించింది. ఈ వాదనను కోర్టు అంగీకరిస్తూ iCloud అకౌంట్లో ఉన్న డిజిటల్ డేటా మృతుడి డిజిటల్ ఆస్తి అని, ఇది అతని చట్టపరమైన వారసత్వంలో భాగంగా చూడాలని పేర్కొంది.
తన తీర్పులో కోర్టు General Clauses Act, Bharatiya Nyaya Sanhita (BNS), Prevention of Money Laundering Act లతో సహా పలు భారత చట్టాలను ప్రస్తావించింది. వీటన్నింటిలో ఆస్తికి కొత్త నిర్వచనం చెప్పింది. నేటి కాలంలో క్రిప్టోకరెన్సీ, NFTs వంటి డిజిటల్ అసెట్స్కు కూడా ఆదాయపు పన్ను చట్టం ప్రకారం వర్చువల్ డిజిటల్ అసెట్స్ (Virtual Digital Assets) వర్గంలో గుర్తింపు లభించిందని కోర్టు అంగీకరించింది. భవిష్యత్తులో డిజిటల్ ఆస్తుల చట్టపరమైన ప్రాముఖ్యత పెరగడాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
చనిపోయాక ప్రైవసీ (వ్యక్తిగత గోప్యత) ఏమవుతుంది?
ఈ కేసులో ప్రైవసీకి సంబంధించి మరో పెద్ద ప్రశ్న తలెత్తింది. డిజిటల్ అకౌంట్లలో వ్యక్తిగత సంభాషణలు, మెమరీస్, సున్నితమైన సమాచారం ఉంటాయి. వీటిని బహుశా ఏ వ్యక్తి కూడా వెల్లడించడానికి ఇష్టపడరు. అయితే, గోప్యత హక్కు అనేది వ్యక్తికి సంబంధించిన వ్యక్తిగత హక్కు అని, వ్యక్తి మరణంతో అది ముగిసిపోతుందని కోర్టు పేర్కొంది. 'actio personalis moritur cum persona' అనే చట్టపరమైన సూత్రాన్ని కోర్టు ఉటంకిస్తూ, ప్రైవసీ ఆధారంగా చట్టపరమైన వారసులను డిజిటల్ ఆస్తిని యాక్సెస్ చేయకుండా నిరోధించలేమని పేర్కొంది.
చట్టం ఇంకా పూర్తిగా స్పష్టంగా లేదు
భారత్లో Digital Personal Data Protection Act 2023 ప్రజలకు తమ మరణం తర్వాత డేటాను నిర్వహించడానికి ఒక వ్యక్తిని నామినేట్ చేసే అవకాశం కల్పిస్తుంది. కానీ ఎవరైనా ముందుగా ఎలాంటి నామినీని ఫిక్స్ చేయకపోతే, ఆ పరిస్థితిలో ఎలాంటి ప్రక్రియను అనుసరించాలనే దానిపై చట్టంలో స్పష్టంగా ఏమీ పేర్కొనలేదు.
Author : Shankar Dukanam