అయితే ప్రతి జ్ఞాపకశక్తి సమస్య డిమెన్షియా కారణంగా వస్తుందని భావించాల్సిన అవసరం లేదు. డిప్రెషన్, దీర్ఘకాలిక ఒత్తిడి, నిద్రలేమి వంటి కొన్ని పరిస్థితులు కూడా జ్ఞాపకశక్తి, ఏకాగ్రత, ఆలోచనా సామర్థ్యంపై ప్రభావం చూపిస్తాయి. గతంలో ఇలాంటి లక్షణాలను సూడోడిమెన్షియా అని పిలిచేవారు. అయితే దీన్ని వైద్యపరంగా ప్రత్యేకమైన నిర్ధారణగా పరిగణించరు. అయినప్పటికీ సూడో డిమెన్షియా అనే పదంతో చెప్పే లక్షణాలు కల్పితమైనవి కావు. డిప్రెషన్ కారణంగా మెదడులోని కొన్ని జ్ఞాన సంబంధిత సామర్థ్యాలు ప్రభావితమవుతాయి. ముఖ్యంగా ఏకాగ్రత, సమాచారాన్ని వేగంగా ప్రాసెస్ చేయడం, జ్ఞాపకశక్తి, పనులను ప్రణాళిక చేసుకోవడం, ప్రాధాన్యతలను నిర్ణయించడం, ఒక పనిని ప్రారంభించి పూర్తి చేయడం వంటి ఎగ్జిక్యూటివ్‌ ఫంక్షన్లపై ప్రభావం పడుతుంది. ఏకాగ్రత సరిగా లేకపోతే కొత్త సమాచారాన్ని మెదడు సరిగ్గా నమోదు చేసుకోలేదు. దాంతో ఆ సమాచారాన్ని తర్వాత గుర్తు తెచ్చుకోవడం కూడా కష్టమవుతుంది.

తక్షణమే కనిపించవు..

డిప్రెషన్‌కు సంబంధించిన జ్ఞానపరమైన సమస్యలు సాధారణంగా కొన్ని వారాలు లేదా నెలల వ్యవధిలో కనిపిస్తాయి. సమస్యను ఎదుర్కొంటున్న వ్యక్తులు తమలో జ్ఞాపకశక్తి తగ్గుతోందని స్వయంగా గుర్తించి ఆందోళన చెందడం తరచూ కనిపిస్తుంది. పరీక్షల సమయంలో కూడా వారు తమ పనితీరు గురించి బాధపడుతుంటారు. కొన్నిసార్లు సమాధానం చెప్పగల సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ నాకు తెలియదు అని చెప్పే అవకాశం ఉంటుంది. వారి పనితీరులో హెచ్చుతగ్గులు కూడా కనిపిస్తాయి. అయితే అల్జీమర్స్ వంటి న్యూరో డీజెనరేటివ్ డిమెన్షియా సాధారణంగా నెమ్మదిగా, క్రమంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. ప్రారంభ దశలో కొత్త విషయాలను నేర్చుకోవడం, వాటిని గుర్తుంచుకోవడం వంటి సామర్థ్యాలు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతాయి. కాలక్రమేణా ఈ సమస్యలు మరింత స్పష్టంగా, నిరంతరంగా కనిపిస్తాయి.

ఎలాంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి..

వ్యక్తిలో కనిపించే మానసిక లక్షణాలు కూడా కారణాన్ని గుర్తించడంలో వైద్యులకు కొన్ని ఆధారాలను అందిస్తాయి. ఎప్పుడూ బాధగా ఉండటం, జీవితంపై ఆసక్తి తగ్గిపోవడం, తీవ్రమైన అలసట, అపరాధ భావన, ఇతరులకు దూరంగా ఉండటం, నిద్ర లేదా ఆహారపు అలవాట్లలో మార్పులు వంటివి డిప్రెషన్‌కు సంబంధించిన ముఖ్యమైన హెచ్చరిక సంకేతాలుగా నిపుణులు చెబుతున్నారు. అయితే డిప్రెషన్, డిమెన్షియా మధ్య తేడా ప్రతిసారీ స్పష్టంగా ఉండదు. కొన్ని సందర్భాల్లో డిప్రెషన్ న్యూరోడీజెనరేటివ్ సమస్యతోపాటు ఉంటుంది. మరికొన్ని సందర్భాల్లో అలాంటి వ్యాధి బయటపడకముందే డిప్రెషన్ లక్షణాలు కనిపించే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల సూడోడిమెన్షియాగా భావించి జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలు పూర్తిగా తగ్గిపోతాయని అనుకోవడం సరైనది కాదు. జ్ఞాపకశక్తి లేదా ఇతర జ్ఞానపరమైన సమస్యలతో వైద్యుడిని సంప్రదించినప్పుడు ముందుగా వ్యక్తి ఆరోగ్య చరిత్రను వివరంగా పరిశీలిస్తారు. సమస్య ఎప్పుడు ప్రారంభమైంది, ఎంత వేగంగా మారుతోంది, ఎలాంటి మందులు వాడుతున్నారు, నిద్ర ఎలా ఉంది, మానసిక స్థితి ఎలా ఉంది, రోజువారీ పనులు చేయడంలో ఏమైనా ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయా వంటి అంశాలను తెలుసుకుంటారు. కుటుంబ సభ్యులు గమనించిన మార్పులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.

చికిత్స అవసరం..

అవసరాన్ని బట్టి జ్ఞాపకశక్తి, ఏకాగ్రత, భాష, సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేసే సామర్థ్యం, పనులను నిర్వహించే సామర్థ్యం వంటి అంశాలను అంచనా వేసేందుకు కాగ్నిటివ్ స్క్రీనింగ్ లేదా న్యూరో సైకాలజికల్ పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు. ఇతర కారణాలను గుర్తించేందుకు రక్త పరీక్షలు, అవసరమైతే మెదడుకు సంబంధించిన ఇమేజింగ్ పరీక్షలను కూడా సూచిస్తారు. జ్ఞాపకశక్తిలో మార్పులు కనిపించినప్పుడు వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. అదే సమయంలో ప్రతి మర్చిపోవడాన్నీ డిమెన్షియాగా భావించి భయపడాల్సిన అవసరం కూడా లేదు. డిప్రెషన్‌కు సరైన చికిత్స అందించడం, నిద్రను మెరుగుపరచడం, మెదడు పనితీరును ప్రభావితం చేసే మందులను వైద్యుల సలహాతో పునఃపరిశీలించడం వంటి చర్యలతో కొన్ని సందర్భాల్లో పరిస్థితి మెరుగుపడుతుంది. అయితే జ్ఞాపకశక్తి లేదా ఆలోచనా సామర్థ్యంలో నిరంతరం క్షీణత కనిపిస్తే దానిని కేవలం ఒత్తిడి లేదా వయసు కారణంగా కొట్టిపారేయకూడదు. వ్యక్తి రోజువారీ పనులు చేయడంలో, సంభాషణల్లో పాల్గొనడంలో, సాధారణ అలవాట్లు కొనసాగించడంలో ఎదుర్కొంటున్న మార్పులను కుటుంబ సభ్యులు గమనించడం చాలా ముఖ్యం. పూర్తి వైద్యపరమైన అంచనా ద్వారా ఈ జ్ఞానపరమైన మార్పులు చికిత్సతో మెరుగుపడే పరిస్థితి కారణంగా వచ్చాయా, లేక భవిష్యత్తులో నిరంతర పర్యవేక్షణ అవసరమయ్యే సమస్యకు సంకేతాలా అనేది తెలుసుకోవచ్చని నిపుణులు తెలియజేస్తున్నారు.