కాఠ్మాండూ: భారత్ మరియు నేపాల్ మధ్య శతాబ్దాల కాలంగా 'రోటీ-బేటీ' (ఆహారం మరియు బంధుత్వం) వంటి విడదీయరాని సంబంధం ఉంది. కానీ, ఇటీవల కైలాస మానస సరోవర యాత్ర మార్గంపై నేపాల్ వ్యక్తం చేసిన అభ్యంతరం దౌత్య వర్గాల్లో కలకలం రేపింది.
భారత్ తమ భూభాగాన్ని వాడుకుంటోందని నేపాల్ వాదిస్తుండగా, భారత్ ఆ వాదనను పూర్తిగా తోసిపుచ్చింది. ఈ మార్గం దశాబ్దాలుగా వాడుకలో ఉందని భారత్ స్పష్టం చేసింది. ఈ వివాదానికంతటికీ నేపాల్ నూతన ప్రధాని బాలేన్ షా కారణమని భావిస్తున్నారు. ఆయన పాలనలో నేపాల్ ప్రభుత్వ ఎయిర్లైన్స్ ఇటీవల 'మ్యాప్ వివాదం' కూడా సృష్టించింది. భారత్ గనుక కఠిన వైఖరి అవలంబిస్తే, బాలేన్ షా చూపిస్తున్న ఈ అత్యుత్సాహం నేపాల్కు భారీ నష్టాన్ని మిగిల్చవచ్చని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
మానస సరోవర యాత్ర మరియు నేపాల్ దుందుడుకు చర్యలు
కైలాస మానస సరోవర యాత్ర కోట్లాది మంది హిందువులకు కేవలం ప్రయాణం మాత్రమే కాదు, అదొక అచంచలమైన విశ్వాసం. లిపులేఖ్ పాస్ ద్వారా భారత్ ఈ క్లిష్టమైన మార్గాన్ని సులభతరం చేస్తోంది. అయితే నేపాల్ 1816 నాటి 'సుగౌలీ సంధి'ని సాకుగా చూపుతూ అడ్డంకులు సృష్టిస్తోంది. కానీ వాస్తవానికి 1854 నుండి భారత్ ఈ మార్గాన్ని ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా వాడుకుంటోంది.
వివాదం ఇంతటితో ఆగలేదు. నేపాల్ ప్రభుత్వ ఎయిర్లైన్స్ ఇటీవల ఒక వివాదాస్పద మ్యాప్ను షేర్ చేసింది. అందులో భారత రాష్ట్రాలను పాకిస్థాన్ భూభాగంలో చూపించారు. దీనిపై క్షమాపణలు చెప్పిన కొద్దిరోజులకే మళ్ళీ సోషల్ మీడియాలో అవే తప్పులు పునరావృతమయ్యాయి. సరిహద్దు వివాదాలకు చర్చల ద్వారా పరిష్కారం వెతకాలి తప్ప, ఇలా రాద్ధాంతం చేయడం వల్ల ప్రయోజనం ఉండదని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
నేపాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు భారతే 'లైఫ్ లైన్'
నేపాల్ తన ఆర్థిక వ్యవస్థ భారత్ పైనే ఆధారపడి ఉందన్న విషయాన్ని మర్చిపోకూడదు. భారత్ గనుక సరఫరా వ్యవస్థపై కొంచెం కఠినంగా వ్యవహరిస్తే నేపాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ కుప్పకూలుతుంది.
లాండ్లాక్డ్ దేశం (Landlocked Country): నేపాల్ చుట్టూ భూమి ఉన్న దేశం. సముద్ర మార్గం కోసం నేపాల్ పూర్తిగా కోల్కతా మరియు విశాఖపట్నం ఓడరేవులపైనే ఆధారపడాలి. భారత్ సహకారం లేకపోతే నేపాల్కు బయటి ప్రపంచంతో సంబంధాలు తెగిపోతాయి.
వాణిజ్యం: నేపాల్ విదేశీ వాణిజ్యంలో దాదాపు 70% భారత్తోనే జరుగుతుంది. బట్టల నుండి యంత్రాల వరకు అన్నీ భారత్ నుండే అక్కడికి వెళ్తాయి.
ఇంధనం మరియు మందులు: నేపాల్లోని ప్రతి వాహనం, ప్రతి వంటగది భారతీయ పెట్రోల్, డీజిల్ మరియు గ్యాస్ పైనే నడుస్తాయి. సరఫరాలో చిన్న జాప్యం జరిగినా అక్కడ హాహాకారాలు మొదలవుతాయి. అలాగే అక్కడి ఆరోగ్య వ్యవస్థ పూర్తిగా భారతీయ మందులు, పరికరాలపైనే ఆధారపడి ఉంది.
ఉపాధి: నేపాల్ జీడీపీలో అధిక భాగం భారత్లో పనిచేసే నేపాలీ పౌరుల నుండి వస్తుంది. సరిహద్దులు తెరిచి ఉండటం వల్ల లక్షలాది మంది నేపాలీలు వీసా లేకుండా భారత్లో గౌరవప్రదమైన ఉపాధి పొందుతున్నారు.
బయటి దేశాల ఉసిగొల్పు మరియు రాజకీయాలు
నూతన ప్రధాని బాలేన్ షా తన దేశీయ రాజకీయాల్లో 'జాతీయవాదం' పేరుతో భారత్ వ్యతిరేక ముద్ర వేయించుకుని ఓట్లు పొందాలని చూస్తున్నారు. ఈ దూకుడు వెనుక చైనా వంటి దేశాల ప్రోద్బలం కూడా కనిపిస్తోంది. కానీ నేపాల్కు చైనా ఎప్పటికీ భారత్కు ప్రత్యామ్నాయం కాలేదు. చైనా భౌగోళిక పరిస్థితుల వల్ల అక్కడి నుండి వస్తువుల సరఫరా చాలా ఖరీదైనది, ఇది నేపాల్ సామాన్యుడిపై భారం మోపుతుంది. కేవలం తన ఇమేజ్ పెంచుకోవడం కోసం క్షేత్రస్థాయి వాస్తవాలను విస్మరిస్తే బాలేన్ షాకు భారీ మూల్యం తప్పదు.