న్యూఢిల్లీ: రాజస్థాన్ హైకోర్టు ఒక వైవాహిక వివాదంలో కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. భరణం అనేది అవతలి వ్యక్తికి అండగా ఉండటానికి ఒక సాధనంగా ఉండాలి తప్ప, ధనవంతులు అవ్వడానికి మార్గం కాకూడదని పేర్కొంది.
ఈ క్రమంలో, ఒక పాత వివాదంలో శాశ్వత భరణాన్ని రూ. 25 లక్షల నుండి రూ. 40 లక్షలకు పెంచుతూ తీర్పునిచ్చింది.
జస్టిస్ అరుణ్ మోంగా మరియు జస్టిస్ యోగేంద్ర కుమార్ పురోహిత్లతో కూడిన బెంచ్, ఫ్యామిలీ కోర్టు ఇచ్చిన రూ. 25 లక్షల భరణం తీర్పును సవాలు చేస్తూ భార్యాభర్తలు దాఖలు చేసిన పరస్పర అప్పీళ్లను విచారించింది. భార్య ఈ మొత్తాన్ని పెంచాలని కోరగా, భర్త అది చాలా ఎక్కువ అని వాదించారు.
"భరణాన్ని కేవలం జీవనాధారంగా కాకుండా, ఐశ్వర్యాన్ని పెంచే కొలమానంగా మార్చకుండా ఈ కోర్టు జాగ్రత్త వహించాలి" అని ఏప్రిల్ 1న హైకోర్టు అభిప్రాయపడింది.
చట్టపరమైన నిబంధనలు: కేవలం బ్రతకడమే కాదు.. గౌరవప్రదమైన జీవనం
హిందూ వివాహ చట్టంలోని సెక్షన్ 25 (శాశ్వత భరణం మరియు నిర్వహణ) పరిధిని బెంచ్ వివరిస్తూ, భరణం అనేది కేవలం మనుగడ కోసమే కాకుండా, "గౌరవప్రదమైన జీవనం మరియు దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని" నిర్ధారించాలని నొక్కి చెప్పింది. ఇరు పక్షాల ఆదాయం, ఆస్తులు, వివాహ సమయంలో వారి జీవన ప్రమాణాలు, భవిష్యత్తు ఆర్థిక భద్రత మరియు విడిపోవడానికి దారితీసిన పరిస్థితులను కోర్టులు పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని పునరుద్ఘాటించింది.
అదే సమయంలో, భార్య డిమాండ్ చేసిన రూ. 2 కోట్ల భరణాన్ని కోర్టు తిరస్కరించింది. భర్త ఆదాయం అంత ఎక్కువగా ఉందని నిరూపించడానికి తగిన ఆధారాలు లేవని, ఆ మొత్తం అసమంజసమని పేర్కొంది.
భరణం రూ. 40 లక్షలకు పెంపు
సమతుల్యమైన మరియు వాస్తవిక విధానాన్ని అనుసరిస్తూ, హైకోర్టు శాశ్వత భరణాన్ని రూ. 40 లక్షలకు పెంచింది. భర్త ప్రభుత్వ వైద్యుడని, నెలకు సుమారు రూ. 2 లక్షల జీతంతో పాటు నివాస గృహాలు, వ్యవసాయ భూమి వంటి ఆస్తులు ఉన్నాయని, కాబట్టి ఆయనకు ఈ మొత్తం చెల్లించే ఆర్థిక సామర్థ్యం ఉందని కోర్టు నిర్ధారించింది. పెంచిన ఈ మొత్తాన్ని ఆరు నెలల్లోగా చెల్లించాలని, అంతవరకు నెలవారీ భరణం కొనసాగించాలని ఆదేశించింది.
కేసు నేపథ్యం మరియు వివాదం:
- వివాహం: ఏప్రిల్ 23, 1994న వీరికి వివాహం జరిగింది. వీరికి ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు (ప్రస్తుతం వారు వయోజనులు).
- విభేదాలు: 2009 నుండి వీరు విడివిడిగా ఉంటున్నారు. వరకట్న వేధింపులు, శారీరక దాడికి గురిచేసి తనను బయటకు పంపారని భార్య ఆరోపించగా.. ఆమె స్వచ్ఛందంగా వెళ్ళిపోయిందని భర్త వాదించారు.
- ఆదాయ వివాదం: భర్త ప్రైవేట్ ప్రాక్టీస్ ద్వారా నెలకు రూ. 8-10 లక్షలు సంపాదిస్తున్నారని భార్య వాదించింది. అయితే, తాను ప్రభుత్వ డాక్టర్నని, ప్రైవేట్ ప్రాక్టీస్ చేయడానికి చట్టపరంగా అనుమతి లేదని భర్త స్పష్టం చేశారు. కోర్టు ఆయన మూల వేతనం రూ. 2 లక్షలను ప్రామాణికంగా తీసుకుంది.
హైకోర్టు పరిశీలనలు:
- ఆర్థిక పరిస్థితి: భార్య విద్యావంతురాలు (LLB, PhD) అయినప్పటికీ, ఆమెకు స్థిరమైన ఆదాయం లేదని, అనారోగ్య కారణాల వల్ల సంపాదించే శక్తి తగ్గిందని కోర్టు గుర్తించింది.
- పిల్లల బాధ్యత: కుమారులు పెద్దవారైనంత మాత్రాన భార్యకు భరణం పొందే హక్కు పోదని, అది ఆమె స్వతంత్ర హక్కు అని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.
- కాలపరిమితి: 2009 నుండి సుమారు 17 ఏళ్లుగా ఆమె ఒంటరిగా పిల్లలను పెంచిందని, ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) దృష్ట్యా రూ. 25 లక్షలు సరిపోవని కోర్టు భావించింది.