జీవిత ప్రయాణంలో జననం ఎంతో సంతోషాన్ని ఇస్తే, మరణం అంతటి విషాదాన్ని మిగులుస్తుంది. ముఖ్యంగా మంచాన పడిన మన ప్రియతమ వ్యక్తులు మన కళ్ళముందే చివరి శ్వాస వదులుతారని తెలిసినప్పుడు గుండె మొద్దుబారిపోతుంది.

అయినప్పటికీ, మరణానికి కొన్ని రోజుల ముందే శరీరం కొన్ని కీలక మార్పుల ద్వారా సంకేతాలను ఇస్తుంది. ఈ కథనంలో ఆ విషయాల గురించి తెలుసుకుందాం.

జీవితంలో మరణం అనేది అనివార్యం. మన ఆత్మీయులు, ముఖ్యంగా వృద్ధులు మరణానికి దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు దానిని అంగీకరించడం కష్టమే కావచ్చు. కానీ ప్రకృతి ఇచ్చే కొన్ని సూచనలను గమనించడం ద్వారా, వారు ప్రశాంతంగా, ఎటువంటి ఆందోళన లేకుండా చివరి ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసేలా మనం సిద్ధం చేయవచ్చు.

శరీరంలో వచ్చే మార్పులు:

మరణానికి కొన్ని రోజుల ముందు, శరీరం తన కార్యకలాపాలను నెమ్మదిస్తుంది. శక్తిని ఆదా చేయడం కోసం ఆహారం మరియు నీటిపై ఆసక్తిని కోల్పోతుంది. ఈ సమయంలో బలవంతంగా ఆహారం ఇవ్వడం వల్ల వారికి శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది లేదా వాంతులు కలగవచ్చు. ఈ క్రింది మార్పులను గమనించాలి:

• నిద్ర - స్పృహ కోల్పోవడం: వారు రోజుకు 20 గంటల కంటే ఎక్కువ సమయం నిద్రపోవచ్చు. బాహ్య ప్రపంచంతో సంబంధం తగ్గుతుంది. క్రమంగా అపస్మారక స్థితిలోకి వెళ్లవచ్చు.
• శ్వాసలో మార్పులు: మరణం సమీపిస్తున్న కొద్దీ శ్వాస తీసుకునే పద్ధతి మారుతుంది. దీనిని వైద్య పరిభాషలో 'చీనే-స్టోక్స్' (Cheyne-Stokes) శ్వాస అంటారు. అంటే శ్వాస కొద్దిసేపు వేగంగా వస్తుంది, ఆపై కొన్ని సెకన్ల పాటు ఆగిపోతుంది. గొంతు కండరాలు సడలడం వల్ల వచ్చే శబ్దాన్ని 'డెత్ రాటిల్' (Death Rattle) అంటారు.
• చర్మం రంగు మారుతుంది: గుండె మరియు మెదడుకు రక్త ప్రసరణ పరిమితం కావడం వల్ల చేతులు, కాళ్లు చల్లబడతాయి. చర్మంపై నీలం లేదా ఊదా రంగు మచ్చలు కనిపించవచ్చు.

మానసిక మరియు భావోద్వేగ సంకేతాలు:

మరణం దగ్గర పడుతున్న వారు శారీరకంగానే కాకుండా మానసికంగా కూడా మార్పులకు లోనవుతారు.

• భ్రమలు - దర్శనాలు: కొందరు చనిపోయిన తమ బంధువులతో మాట్లాడుతున్నామని లేదా వారు పిలుస్తున్నారని చెబుతుంటారు. దీనిని కొందరు భ్రమ అనుకుంటారు, కానీ సైన్స్ ప్రకారం ఇది వారి అంతిమ ప్రయాణంలో ఒక భాగం.
• అశాంతి: కొందరు అకస్మాత్తుగా అసహనంగా ఉండటం, చేతులు గాలిలోకి ఎత్తడం లేదా బట్టలు లాగడం చేయవచ్చు. ఇది శరీరంలోని రసాయన మార్పుల వల్ల జరుగుతుంది.

చివరి క్షణాల్లో కుటుంబ సభ్యులు ఏం చేయాలి?

ఇది చాలా సున్నితమైన సమయం. వారికి మందుల కంటే ఆత్మీయత ఎంతో అవసరం. మానవ ఇంద్రియాలలో 'వినడం' (Hearing) అనేది చివరి వరకు పనిచేస్తుందని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి.

• ప్రేమగా మాట్లాడండి: వారు స్పృహలో లేకపోయినా పక్కన కూర్చుని ప్రేమగా మాట్లాడండి. పాత జ్ఞాపకాలను గుర్తు చేయండి. మీరు మాకు చాలా ముఖ్యమని భరోసా ఇవ్వండి.
• సౌకర్యాన్ని కల్పించండి: గదిలో గాలి వెలుతురు ఉండేలా చూడండి. పెదవులు ఆరిపోకుండా తడి బట్టతో తుడుస్తూ ఉండండి. కళ్ళు ఆరిపోకుండా ఐ-డ్రాప్స్ వాడండి. వారికి ఇష్టమైన ప్రార్థనలు లేదా ప్రశాంతమైన సంగీతం వినిపించండి.
• ప్రశాంతత: గదిలో ఎక్కువ మంది ఉండటం, గొడవ పడటం లేదా ఏడవడం వల్ల వారు ఆందోళనకు గురవుతారు. సాధ్యమైనంత మౌనంగా ఉండటం ఉత్తమం.