గురువారం నాడు రూపాయి విలువ 1.8% పెరిగి 93.10 వద్దకు చేరుకుంది. గత 13 ఏళ్లలో రూపాయికి ఇదే అత్యుత్తమ ఒక్కరోజు లాభం. గత కొద్ది నెలలుగా ఆసియాలోనే అత్యంత బలహీనమైన కరెన్సీగా ఉన్న రూపాయి, ఈ దెబ్బతో డాలర్‌పై తన పట్టును నిరూపించుకుంది.

రూపాయి పతనానికి కారణాలు: విదేశీ పెట్టుబడులు వెనక్కి వెళ్లడం, వాణిజ్య యుద్ధం మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ముడి చమురు ధరలు పెరగడం వల్ల 2026 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రూపాయి విలువ డాలర్‌తో పోలిస్తే 10% పడిపోయింది. ఇది దశాబ్ద కాలంలోనే అత్యంత దారుణమైన వార్షిక పతనం. కేవలం మార్చి నెలలోనే రూపాయి 4% క్షీణించింది.

ఆర్బీఐ కఠిన చర్యలు - డాలర్ స్పెక్యులేషన్‌కు చెక్: గతంలో ఆర్బీఐ డాలర్లను విక్రయించడం లేదా వడ్డీ రేట్లను మార్చడం వంటి సాధారణ పద్ధతులను అనుసరించింది. 2025లో రూపాయి విలువను కాపాడటానికి ఆర్బీఐ 51 బిలియన్ డాలర్లను విక్రయించింది. గత నెలలోనే మరో 30 బిలియన్ డాలర్లను వెచ్చించినా రూపాయి పతనం ఆగలేదు. బ్యాంకులు దేశీయ మరియు అంతర్జాతీయ మార్కెట్ల మధ్య ధరల వ్యత్యాసాన్ని ఉపయోగించుకుని (Arbitrage) లాభాలు గడిస్తున్నాయని, దీనివల్ల రూపాయి విలువ కృత్రిమంగా పడిపోతోందని ఆర్బీఐ గుర్తించింది.

బ్యాంకుల ఆర్బిట్రేజ్ ట్రేడ్‌పై నిఘా: ముంబై మార్కెట్‌లో ఆర్బీఐ విడుదల చేసే డాలర్లను బ్యాంకులు కొనుగోలు చేసేవి. అదే సమయంలో దుబాయ్, సింగపూర్ వంటి విదేశీ మార్కెట్లలో డాలర్ పడిపోతుందని బెట్టింగ్‌లు కాసేవి. ఇలా చేయడం వల్ల డాలర్ ధర ఎటు తిరిగినా బ్యాంకులకు రిస్క్ లేకుండా లాభాలు వచ్చేవి. మార్చి 28 నాటికి ఈ తరహా వ్యాపారం 140 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుందని అంచనా.

కొత్త నిబంధనలు - బ్యాంకుల లాభాలకు గండి: దీనిని అడ్డుకోవడానికి, బ్యాంకుల నెట్ ఓపెన్ పొజిషన్లు (Net Open Positions) ఏప్రిల్ 10 నాటికి 100 మిలియన్ డాలర్ల కంటే మించకూడదని ఆర్బీఐ ఆదేశించింది. గతంలో బ్యాంకుల మూలధనంలో 25% వరకు దీనికి అనుమతి ఉండేది. తాజా నిబంధనలతో బ్యాంకులు తమ వద్ద ఉన్న డాలర్లను విక్రయించాల్సి వచ్చింది. దీనివల్ల మార్కెట్‌లో డాలర్ల సరఫరా పెరిగి రూపాయి విలువ బలపడింది.

మార్కెట్ షాక్ మరియు బ్యాంకుల నష్టాలు: ఈ చర్యల వల్ల బ్యాంకులు సుమారు రూ. 4,000 కోట్ల మేర నష్టపోయే అవకాశం ఉందని జెఫరీస్ (Jefferies) విశ్లేషకులు అంచనా వేశారు. సోమవారం మార్కెట్ ప్రారంభం కాగానే బ్యాంకులు డాలర్లను విక్రయించడంతో రూపాయి 93.58 వద్ద బలంగా ప్రారంభమైంది. అయితే, బ్యాంకుల ఆదాయంపై ప్రభావం పడుతుందనే ఆందోళనతో బ్యాంక్ నిఫ్టీ (Bank Nifty) 4% పడిపోయింది.