భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో అధికారం అనేది ఎప్పుడూ ఒకే సరళరేఖలో సాగలేదు. ఒకప్పుడు ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యంగా వెలిగిన జాతీయ పార్టీల హవా తగ్గి, ప్రాంతీయ ఆకాంక్షలు బలపడినప్పుడల్లా ‘సంకీర్ణ రాజకీయం’ ఒక అనివార్యతగా ముందుకు వచ్చింది.

నేడు తమిళనాడు రాజకీయ యవనికపై కనిపిస్తున్న దృశ్యం ఒక రాష్ట్ర మార్పు కాదు.. అది దేశ రాజకీయ దిశను మార్చే ఒక సంకేతం. దశాబ్దాలుగా ద్రవిడ గడ్డపై సాగుతున్న ‘ఒన్ మ్యాన్ షో’ లేదా ‘సింగిల్ పార్టీ డామినేషన్’ కు బీటలు వారుతున్నాయి. నటుడు విజయ్ నేతృత్వంలోని ‘తమిళగ వెట్రి కళగం’ (TVK) అధికార దారిలో పయనిస్తూ, కాంగ్రెస్ వంటి మిత్రపక్షాలతో కలిసి ‘అధికార భాగస్వామ్యం’ గురించి చర్చిస్తుండటం భారత రాజకీయాల్లో ఒక సంచలన పరిణామం. ముఖ్యంగా సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలు ఎంతవరకు నిలబడతాయి? దేశ చరిత్రలో ఇలాంటి ప్రయోగాలు ఏ మేర సఫలమయ్యాయి? వీటి గురించి తెలుసుకుందాం.

భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తొలి రోజుల్లో అంటే 1952 నుంచి 1967 వరకు, దేశం మొత్తం ఒకే రంగులో ఉండేది. కాంగ్రెస్ పార్టీ కేంద్రంలోనూ, రాష్ట్రాల్లోనూ తిరుగులేని శక్తిగా ఉండేది. కానీ, 1967 ఎన్నికలు ఒక పెనుమార్పును తీసుకొచ్చాయి. అనేక రాష్ట్రాల్లో కాంగ్రెసేతర కూటములు ‘సంయుక్త విధాయక్ దళ్’ పేరుతో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశాయి. అయితే, ఈ ప్రభుత్వాలు సిద్ధాంతాల కంటే ‘కాంగ్రెస్ వ్యతిరేకత’ అనే పునాదిపై ఏర్పడటంతో ఎక్కువ కాలం నిలబడలేకపోయాయి. ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, పంజాబ్ వంటి రాష్ట్రాల్లో ఈ సంకీర్ణాలు కేవలం కొన్ని నెలలకే పరిమితమయ్యాయి. నాయకుల మధ్య అహంకారం, కుల సమీకరణాలు, అధికార దాహం ఈ ప్రభుత్వాల పతనానికి కారణమయ్యాయి. ఇక్కడే ‘ఆయారామ్ - గయారామ్’ సంస్కృతి పుట్టుకొచ్చింది. ఎమ్మెల్యేలు పార్టీలు మారడం ద్వారా ప్రభుత్వాలు కూలిపోవడం మన రాజకీయ చరిత్రలో ఒక చీకటి అధ్యాయం.

కేంద్ర స్థాయికి వస్తే.. 1977లో తొలిసారిగా మొరార్జీ దేశాయ్ నేతృత్వంలో జనతా పార్టీ ఒక భారీ సంకీర్ణ ప్రయోగాన్ని చేసింది. కానీ, ప్రధాని పదవి కోసం ముగ్గురు ఉద్ధండులు (మొరార్జీ, చరణ్ సింగ్, జగజ్జీవన్ రామ్) పోటీ పడటంతో ఆ ప్రభుత్వం రెండేళ్లకే కుప్పకూలిపోయింది. దీనిని బట్టి అర్థమయ్యేదేమిటంటే, సంకీర్ణ ప్రభుత్వంలో ఒక స్పష్టమైన ‘కామన్ మినిమమ్ ప్రోగ్రామ్’ లేకపోతే అది పేకమేడలా కూలిపోతుంది. ఆ తర్వాత 1989లో వీపీ సింగ్, 1996లో దేవేగౌడ, ఐ.కె. గుజ్రాల్ ప్రభుత్వాలు కూడా సంకీర్ణ వైఫల్యాలకు నిదర్శనంగా నిలిచాయి. బయటి నుండి మద్దతు ఇచ్చే పార్టీలు ఎప్పుడు మద్దతు ఉపసంహరించుకుంటాయో తెలియని స్థితిలో పాలన కుంటుపడింది. దీన్నే రాజకీయ విశ్లేషకులు ‘అస్థిరత్వ శకం’ అని పిలుస్తారు.

అయితే.. సంకీర్ణాలు ఎప్పుడూ విఫలం కాలేదు. 1999లో అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి నేతృత్వంలోని NDA ప్రభుత్వం, ఆ తర్వాత 2004 నుండి 2014 వరకు మన్మోహన్ సింగ్ నేతృత్వంలోని UPA ప్రభుత్వాలు సంకీర్ణ రాజకీయాల్లో సుస్థిరతకు చిరునామాగా నిలిచాయి. ఇరవైకి పైగా పార్టీలను కలుపుకొని, భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని ప్రదర్శిస్తూ ఐదేళ్ల కాలపరిమితిని పూర్తి చేయడం ఒక గొప్ప విజయం. ఈ క్రమంలోనే ప్రాంతీయ పార్టీల ప్రాధాన్యత పెరిగింది. తమిళనాడులోని DMK, AIADMK, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని TDP, బీహార్‌లోని జేడీయూ వంటి పార్టీలు కేంద్ర ప్రభుత్వాల మనుగడను శాసించే స్థాయికి ఎదిగాయి.

ప్రస్తుతం తమిళనాడు రాజకీయాల్లో విజయ్ ప్రవేశం, కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలో వాటా కోరడం అనేది ఒక కొత్త ప్రయోగానికి నాంది. ఇప్పటివరకు తమిళనాడులో సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలు లేవు. మద్దతు ఇవ్వడం వరకే పరిమితమైన పార్టీలు, ఇప్పుడు నేరుగా మంత్రి పదవులు, కీలక శాఖలు కోరుతున్నాయి. ఇది ఒక రకంగా ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణకు మంచిదే అయినప్పటికీ.. ఆపరేషనల్ లెవల్‌లో అనేక సవాళ్లను విసురుతుంది. ముఖ్యమంత్రి నిర్ణయాలను ప్రతి మిత్రపక్షం ప్రశ్నించే అవకాశం ఉంటుంది. దీనివల్ల కీలక నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో జాప్యం జరగవచ్చు. కానీ.. అదే సమయంలో ఏకపక్ష నిర్ణయాలకు అడ్డుకట్ట పడుతుంది. ప్రతిపక్షం లేని లోటును ప్రభుత్వంలోని మిత్రపక్షాలే భర్తీ చేస్తాయి.