అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(06.04.2026) తెలుగులో..

జాతీయ సముద్రయాన దినోత్సవం సందర్భంగా ప్రధానమంత్రి భారతదేశపు ఘనమైన సముద్రయాన వారసత్వాన్ని గుర్తుచేసుకున్నారు. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న నౌకాయాన రంగం, నావికులు మరియు ఈ రంగంతో ముడిపడి ఉన్న కార్మికులందరికీ ఆయన కృతజ్ఞతలు తెలిపారు.

తేదీ: ప్రతి సంవత్సరం ఏప్రిల్ 5న ఈ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు.
చరిత్ర: 1919 ఏప్రిల్ 5న 'ఎస్.ఎస్. లాయల్టీ' (S.S. Loyalty) అనే భారతీయ నౌక ముంబై నుంచి లండన్‌కు తన మొట్టమొదటి ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. ఆ చారిత్రక ఘట్టానికి గుర్తుగా ఈ రోజును జరుపుకుంటారు.
ప్రాధాన్యత: అప్పట్లో బ్రిటిష్ వారి నౌకాయాన గుత్తాధిపత్యాన్ని సవాలు చేస్తూ, సముద్రయాన రంగంలో భారత్ సాధించిన స్వేచ్ఛకు ఇది చిహ్నం.

థీమ్: 'మారిటైమ్ ఇండియా - ఎంపవరింగ్ ప్రోగ్రెస్' (Maritime India - Empowering Progress).
లక్ష్యం: 2047 నాటికి భారతదేశ సముద్రయాన రంగాన్ని స్వయంసమృద్ధిగా, సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చెందిన మరియు పర్యావరణహితమైన (Eco-friendly) రంగంగా తీర్చిదిద్దడం ఈ థీమ్ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

సాంకేతిక ఆధునీకరణ: నౌకాశ్రయాలలో అత్యాధునిక డిజిటల్ వ్యవస్థలను ప్రవేశపెట్టడం.
గ్రీన్ షిప్పింగ్: కాలుష్యాన్ని తగ్గించేలా పర్యావరణహిత ఇంధనాలను నౌకల్లో వాడటం.
బ్లూ ఎకానమీ: సముద్ర వనరులను సుస్థిరంగా ఉపయోగిస్తూ ఆర్థికాభివృద్ధి సాధించడం.
సాగరమాల ప్రాజెక్ట్: ఓడరేవుల అనుసంధానతను పెంచడం ద్వారా రవాణా ఖర్చులను తగ్గించడం.

భారతదేశ ఎగుమతి, దిగుమతులలో 90% కంటే ఎక్కువ వాటా సముద్ర మార్గం ద్వారానే జరుగుతుంది. కాబట్టి, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో భారత్ అగ్రగామిగా ఎదగడానికి ఈ రంగం పటిష్టత ఎంతో అవసరం.
'సాగర్' (SAGAR - Security and Growth for All in the Region) విజన్ ద్వారా పొరుగు దేశాలతో సముద్ర సంబంధాలను పెంపొందించుకోవడానికి భారత్ కృషి చేస్తోంది.

దినోత్సవం: జాతీయ సముద్రయాన దినోత్సవం (National Maritime Day).
తేదీ: ఏప్రిల్ 5.
చారిత్రక నౌక: ఎస్.ఎస్. లాయల్టీ (S.S. Loyalty - 1919).
2026 థీమ్: మారిటైమ్ ఇండియా - ఎంపవరింగ్ ప్రోగ్రెస్.
ముఖ్య లక్ష్యం: 2047 నాటికి స్వయంసమృద్ధి మరియు సాంకేతిక ప్రగతి.

తమిళనాడులోని ముదుమలై టైగర్ రిజర్వ్ (MTR) కోర్ ఏరియాలో ఉన్న మారుమూల గ్రామం తెంగుమరహడ (Thengumarahada)ను నీలగిరి జిల్లా కలెక్టర్ ఇటీవల సందర్శించారు. రాబోయే ఎన్నికల నేపథ్యంలో, అటవీ ప్రాంతంలోని ఓటర్లకు అవసరమైన కనీస మౌలిక సదుపాయాలు మరియు పోలింగ్ కేంద్రాల ఏర్పాటును నిర్ధారించడానికి ఈ తనిఖీ నిర్వహించారు.

ప్రాంతం: ఇది తమిళనాడులోని నీలగిరి జిల్లాలో ఉంది.
ట్రై-జంక్షన్: ఇది కర్ణాటక, కేరళ మరియు తమిళనాడు అనే మూడు రాష్ట్రాల సరిహద్దులు కలిసే చోట (Tri-junction) ఉంది.
బయోస్పియర్ రిజర్వ్: భారతదేశపు మొట్టమొదటి బయోస్పియర్ రిజర్వ్ అయిన నీలగిరి బయోస్పియర్ రిజర్వ్లో ఇది ఒక భాగం.
సరిహద్దులు: దీనికి పశ్చిమాన వాయనాడ్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం (కేరళ), ఉత్తరాన బండీపూర్ టైగర్ రిజర్వ్ (కర్ణాటక) సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.

నది: ఈ టైగర్ రిజర్వ్ గుండా మోయార్ నది (Moyar River) ప్రవహిస్తుంది.
అడవుల రకం: ఇక్కడ ఉష్ణమండల సతత హరిత అరణ్యాలు, తేమతో కూడిన ఆకురాల్చు అడవులు మరియు పొడి టేకు అడవులు వంటి వైవిధ్యమైన ఆవాసాలు ఉన్నాయి.
వృక్షజాలం (Flora): ఇక్కడ పొడవైన గడ్డి కనిపిస్తుంది, దీనిని 'ఎలిఫెంట్ గ్రాస్' (Elephant Grass) అని పిలుస్తారు. టేకు, రోజ్‌వుడ్ వంటి విలువైన కలప జాతులు ఇక్కడ పెరుగుతాయి.
జంతుజాలం (Fauna): పులులు, చిరుతపులులు మరియు అడవి కుక్కల వంటి క్రూర మృగాలతో పాటు ఏనుగులు, గౌర్ (ఇండియన్ బైసన్), సాంబార్, మచ్చల జింకలు, నాలుగు కొమ్ముల జింకలు మరియు కృష్ణ జింకలకు ఇది నిలయం.

వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కేంద్రం యొక్క అత్యంత సున్నితమైన 'కోర్ ఏరియా'లో ప్రజలు నివసించే గ్రామాలు ఉండటం వల్ల, అక్కడ ఎన్నికల నిర్వహణ మరియు పౌర సదుపాయాల కల్పన అటవీ శాఖ మరియు జిల్లా యంత్రాంగానికి ఎంతో సవాలుతో కూడుకున్న పని.

వ్యాప్తి: తమిళనాడు, కేరళ, కర్ణాటక సరిహద్దులు.
నది: మోయార్ నది.
ముఖ్యమైన గడ్డి రకం: ఎలిఫెంట్ గ్రాస్.
భాగస్వామ్యం: నీలగిరి బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌లో భాగం.
వార్తల్లోని గ్రామం: తెంగుమరహడ.

ఎన్నికల సమయంలో ఓటర్లు సరైన నిర్ణయం తీసుకునేలా ప్రోత్సహించేందుకు భారత ఎన్నికల సంఘం 'నో యువర్ క్యాండిడేట్స్' (KYC) మాడ్యూల్‌ను ఉపయోగించుకోవాలని కోరింది. ఇది వారి కొత్త డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్ అయిన ECINet లో అందుబాటులో ఉంది. ఓటర్లు, రాజకీయ పార్టీలు మరియు ఎన్నికల అధికారులందరికీ ఇది ఒక 'సింగిల్ పాయింట్' పరిష్కారంగా పనిచేస్తుంది.

నిర్వచనం: ఇది భారత ఎన్నికల సంఘం అభివృద్ధి చేసిన ఏకీకృత డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్.
ప్రత్యేకత: గతంలో అందుబాటులో ఉన్న దాదాపు 40కి పైగా మొబైల్ యాప్‌లు మరియు వెబ్ అప్లికేషన్లను ఈ ఒక్క ప్లాట్‌ఫారమ్‌లోనే విలీనం చేశారు.
విలీనమైన ప్రధాన యాప్‌లు: ఓటర్ హెల్ప్‌లైన్ యాప్, ఓటర్ టర్నవుట్ యాప్, సి-విజిల్ (cVIGIL), సువిధ 2.0, సాక్షమ్ మరియు కేవైసీ (KYC) యాప్‌లు ఇప్పుడు ECINet లో భాగంగా ఉంటాయి.

ఓటర్ల నమోదు: కొత్తగా ఓటు హక్కు కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడం, ఓటర్ల జాబితాలో పేరు వెతకడం మరియు దరఖాస్తు స్థితిని (Tracking) తెలుసుకోవడం.
డిజిటల్ ఓటర్ ఐడి: ఓటర్లు తమ డిజిటల్ ఓటర్ ఐడి కార్డును (e-EPIC) ఇక్కడ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు.
అభ్యర్థుల సమాచారం: పోటీ చేస్తున్న అభ్యర్థుల నేర చరిత్ర, ఆస్తులు మరియు విద్యార్హతల వివరాలను KYC మాడ్యూల్ ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు.
ఫిర్యాదుల పరిష్కారం: ఎన్నికల నిబంధనల ఉల్లంఘనలు జరిగితే cVIGIL ద్వారా ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
ప్రత్యేక సేవలు: దివ్యాంగుల కోసం 'సాక్షమ్' టూల్ ద్వారా ప్రత్యేక సదుపాయాలు కల్పించబడ్డాయి. బూత్ లెవల్ ఆఫీసర్ల (BLO) తో నేరుగా మాట్లాడే అవకాశం కూడా ఉంది.

భారత రాజ్యాంగం మరియు ప్రజా ప్రాతినిధ్య చట్టాల (1950 & 1951) నిబంధనలకు అనుగుణంగా ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను రూపొందించారు. ఎన్నికల ప్రక్రియను సాంకేతికంగా బలోపేతం చేయడమే కాకుండా, సామాన్యులకు ఎన్నికల సమాచారాన్ని సులభంగా అందించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

ప్లాట్‌ఫారమ్ పేరు: ECINet.
రూపొందించిన సంస్థ: భారత ఎన్నికల సంఘం (ECI).
కీలక ఫీచర్: 40కి పైగా యాప్‌ల ఏకీకరణ (Single point access).
KYC మాడ్యూల్: అభ్యర్థుల పూర్తి వివరాల కోసం.
e-EPIC: డిజిటల్ ఓటర్ కార్డు డౌన్‌లోడ్ సదుపాయం.
cVIGIL: ఎన్నికల కోడ్ ఉల్లంఘనలపై ఫిర్యాదుకు.

భారతదేశంలోని జీవవైవిధ్యానికి నిలయమైన అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో పరిశోధకులు మూడు కొత్త రకాల 'రోవ్ బీటిల్స్' (Rove Beetles) ను కనుగొన్నారు. ఈ ఆవిష్కరణ రాష్ట్రంలోని విభిన్న పర్యావరణ వ్యవస్థల ప్రాముఖ్యతను మరోసారి చాటిచెప్పింది. 'స్టాఫిలినిడే' (Staphylinidae) కుటుంబానికి చెందిన ఈ కీటకాలు పర్యావరణ సమతుల్యతలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.

కుటుంబం: ఇవి కీటక లోకంలో అతిపెద్ద కుటుంబాలలో ఒకటైన స్టాఫిలినిడే (Staphylinidae) కు చెందినవి.
రూపం: ఇవి సాధారణంగా పొడవుగా ఉండి, చాలా వేగంగా కదులుతాయి. వీటి రెక్కల కవచాలు (Elytra) పొట్టిగా ఉండటం వల్ల వీటి పొత్తికడుపు భాగాలు బయటకు కనిపిస్తాయి.
రక్షణ కవచం: శత్రువుల నుంచి రక్షణ కోసం ఇవి తమ పొత్తికడుపును తేలు (Scorpion) మాదిరిగా పైకి లేపుతాయి. అయితే, వీటికి తేలు లాంటి నిజమైన కొండీ (Sting) ఉండదు.

వాతావరణం: ఇవి ప్రధానంగా ఉష్ణమండల మరియు ఉప-ఉష్ణమండల (Sub-tropical) ప్రాంతాలలో నివసిస్తాయి. ఇవి చలిని కూడా తట్టుకోగలవు.
నివాసం: ప్రపంచవ్యాప్తంగా తేమగా ఉండే అన్ని ప్రాంతాల్లో ఇవి కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా రాలిన ఆకులు, మట్టి ఉపరితలం, చెట్ల బెరడు కింద, కుళ్ళిన జంతు కళేబరాలు, పేడ మరియు కంపోస్ట్ గుంతల్లో ఇవి నివసిస్తాయి.
ఆహారం: ఇవి మాంసాహారులు. కుళ్ళిన పదార్థాల వద్దకు వచ్చే ఇతర చిన్న కీటకాలను ఇవి ఆహారంగా తీసుకుంటాయి.

కొత్త జాతుల గుర్తింపు అనేది పర్యావరణ మార్పుల అధ్యయనంలో ఎంతో కీలకం. అరుణాచల్ ప్రదేశ్ వంటి పశ్చిమ హిమాలయ ప్రాంతాలలో ఇంకా వెలుగుచూడని ఎన్నో జీవజాతులు ఉన్నాయని ఈ ఆవిష్కరణ నిరూపిస్తోంది.

వార్త: అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో మూడు కొత్త రోవ్ బీటిల్ జాతుల గుర్తింపు.
శాస్త్రీయ కుటుంబం: స్టాఫిలినిడే (Staphylinidae).
ప్రత్యేకత: తేలు లాంటి రక్షణ భంగిమ (Scorpion-like posture).
ఆవాసం: తేమతో కూడిన ప్రాంతాలు మరియు కుళ్ళిన పదార్థాలు.
స్వభావం: వేగంగా కదిలే మాంసాహార కీటకాలు.

గ్రేటర్ నోయిడాలో పోలీసులు నిర్వహించిన సాధారణ తనిఖీల్లో 16 ఇండియన్ సాఫ్ట్‌షెల్ తాబేళ్లు పట్టుబడ్డాయి. వీటిని అక్రమంగా తరలిస్తున్న ముఠా నుండి స్వాధీనం చేసుకున్న పోలీసులు, అనంతరం అటవీ శాఖ అధికారులకు అప్పగించారు. ఈ తాబేళ్లను గంగా సాఫ్ట్‌షెల్ తాబేళ్లు అని కూడా పిలుస్తారు.

శాస్త్రీయ నామం: నిల్సోనియా గ్యాంగెటికా (Nilssonia gangetica).
ప్రత్యేకత: ఇవి ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మంచినీటి తాబేలు జాతులలో ఒకటి.
నివాసం: ఇవి లోతైన నదులు, కాలువలు, సరస్సులు మరియు చెరువులలో నివసిస్తాయి. ముఖ్యంగా ఇసుక లేదా బురదతో కూడిన నదీ గర్భాలను ఇవి ఎక్కువగా ఇష్టపడతాయి.
ప్రవర్తన: ఇవి ఎక్కువగా బురద నీటిలో ఉండటానికి ఇష్టపడతాయి మరియు ఎక్కువ సమయం ఇసుక అడుగున దాక్కుని గడుపుతాయి.

దేశాలు: ఇవి భారత్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ మరియు పాకిస్తాన్ దేశాలలో విస్తరించి ఉన్నాయి.
నదీ పరివాహక ప్రాంతాలు: ప్రధానంగా సింధు (Indus), గంగ, మేఘన, బ్రహ్మపుత్ర, యమున, నర్మద మరియు మహానది నదీ వ్యవస్థల్లో ఇవి కనిపిస్తాయి.

ఆహారం: ఇవి సర్వభక్షకులు (Omnivorous). చేపలు, కప్పలు, కీటకాలు, మొలస్కా జీవులతో పాటు జలచర మొక్కలను కూడా తింటాయి.
సంతానోత్పత్తి: ఫిబ్రవరి నుండి ఏప్రిల్ నెలల మధ్య ఇవి సంతానోత్పత్తి సాగిస్తాయి.
ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత: ఒడిశాలోని అనేక ఆలయ కోనేర్లలో ఈ తాబేళ్లను పవిత్రమైనవిగా భావించి పోషిస్తారు.

అక్రమ రవాణా: సాంప్రదాయ మందుల తయారీ కోసం వీటిని వేటాడటం మరియు అక్రమంగా విక్రయించడం ప్రధాన సమస్యగా మారింది.
ఆవాసాల వినాశనం: నదుల కాలుష్యం, వ్యవసాయ విస్తరణ మరియు వాణిజ్య పరమైన దోపిడీ వల్ల వీటి సంఖ్య తగ్గుతోంది.

ప్రస్తుతం ఇవి ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన అంతర్జాతీయ ప్రకృతి సంరక్షణ సంఘం (IUCN) జాబితాలో 'వల్నరబుల్' (Vulnerable) జాతిగా ఉన్నాయి. అంటే ఇవి అంతరించిపోయే ప్రమాదానికి చేరువలో ఉన్నాయని అర్థం. వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టం ప్రకారం వీటిని వేటాడటం లేదా విక్రయించడం తీవ్రమైన నేరం.

పేరు: ఇండియన్ సాఫ్ట్‌షెల్ తాబేలు (లేదా గంగా సాఫ్ట్‌షెల్ తాబేలు).
శాస్త్రీయ నామం: నిల్సోనియా గ్యాంగెటికా.
స్థితి: వల్నరబుల్ (IUCN Vulnerable).
వార్తల్లోని ప్రాంతం: గ్రేటర్ నోయిడా (యూపీ).
విశేషం: ఒడిశా ఆలయాల్లో పవిత్రంగా భావిస్తారు.
ముప్పు: అక్రమ రవాణా మరియు మాంసం కోసం వేట.

బయోటెక్నాలజీ రంగంలో అంకుర సంస్థలను (Start-ups) ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో, మైసూరులోని CFTRI ఆవరణలో BIRAC-BioNEST ఇంక్యుబేషన్ సెంటర్‌ను కేంద్ర మంత్రి ఇటీవల ప్రారంభించారు. బయోటెక్నాలజీ ఇండస్ట్రీ రీసెర్చ్ అసిస్టెన్స్ కౌన్సిల్ (BIRAC) ఆధ్వర్యంలో ఈ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.

పూర్తి పేరు: బయో ఇంక్యుబేటర్స్ నర్చరింగ్ ఎంట్రప్రెన్యూర్‌షిప్ ఫర్ స్కేలింగ్ టెక్నాలజీస్ (Bio-NEST).
లక్ష్యం: దేశంలో బయోటెక్ ఆవిష్కరణల పర్యావరణ వ్యవస్థను (Innovation Ecosystem) బలోపేతం చేయడం మరియు కొత్త పారిశ్రామికవేత్తలను ప్రోత్సహించడం.
సదుపాయాలు: ఈ కేంద్రాలు స్టార్టప్‌లకు అత్యాధునిక మౌలిక సదుపాయాలు, అధునాతన పరికరాలు, బిజినెస్ మెంటార్‌షిప్, ఐపి (IP), చట్టపరమైన మరియు నియంత్రణ మార్గదర్శకాలను అందిస్తాయి.

నైపుణ్యాల పెంపు: పరిశోధనలను వాణిజ్య ఉత్పత్తులుగా మార్చడంలో సహాయపడటం.
మౌలిక వసతులు: ఖరీదైన ప్రయోగశాల పరికరాలను స్టార్టప్‌లకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడం.
నెట్‌వర్కింగ్: ఇన్వెస్టర్లు మరియు పరిశ్రమ నిపుణులతో స్టార్టప్‌లను అనుసంధానించడం.

ఈ కేంద్రాలకు నిధుల సరఫరాను భారత ప్రభుత్వం చేపట్టిన 'బయో-రైడ్' (Bio-RIDE - Biotechnology Research Innovation and Entrepreneurship Development) అనే గొడుగు పథకం (Umbrella Scheme) కింద నిర్వహిస్తారు. ఇది పరిశోధన మరియు వ్యవస్థాపకతను అనుసంధానించే లక్ష్యంతో రూపొందించబడింది.

ఆహార సాంకేతికత మరియు బయోటెక్నాలజీ రంగంలో మైసూరులోని CFTRI ఇప్పటికే అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది. ఇప్పుడు బయో-నెస్ట్ కేంద్రం ఏర్పాటుతో ఈ ప్రాంతం బయోటెక్ స్టార్టప్‌లకు ప్రధాన కేంద్రంగా (Hub) మారనుంది. ఇది దేశీయంగా నూతన ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడమే కాకుండా ఉపాధి కల్పనకు కూడా దోహదపడుతుంది.

వార్త: మైసూరు CFTRIలో బయో-నెస్ట్ ఇంక్యుబేషన్ సెంటర్ ప్రారంభం.
నిర్వహణ సంస్థ: BIRAC (బయోటెక్నాలజీ ఇండస్ట్రీ రీసెర్చ్ అసిస్టెన్స్ కౌన్సిల్).
అనుబంధ పథకం: బయో-రైడ్ (Bio-RIDE).
లక్ష్యం: బయోటెక్ అంకుర సంస్థలకు మౌలిక సదుపాయాలు మరియు మార్గదర్శకత్వం అందించడం.

ఇటీవల సంభవించిన భారీ వరదలు మరియు భూకంపాల వల్ల అతలాకుతలమైన ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ను ఆదుకోవడానికి భారతదేశం ముందుకొచ్చింది. భారత ప్రభుత్వం భారీ ఎత్తున 'హ్యూమానిటేరియన్ అసిస్టెన్స్ అండ్ డిజాస్టర్ రిలీఫ్' (HADR) సామగ్రిని ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు పంపింది. కష్టకాలంలో పొరుగు దేశాలకు అండగా నిలిచే తన సంప్రదాయాన్ని భారత్ మరోసారి చాటుకుంది.

అముద్ర తీర దేశం (Landlocked): ఆఫ్ఘనిస్తాన్ చుట్టూ భూభాగమే ఉంటుంది, దీనికి సముద్ర తీరం లేదు. ఇది దక్షిణ ఆసియాలో ఉన్న ఒక పర్వత ప్రాంత దేశం.
సరిహద్దు దేశాలు: దీనికి ఈశాన్యంలో భారత్ (వాఖన్ కారిడార్ ద్వారా), తూర్పు మరియు దక్షిణాన పాకిస్తాన్, పశ్చిమాన ఇరాన్, ఉత్తరాన తుర్క్మెనిస్తాన్, ఉజ్బెకిస్తాన్, తజికిస్తాన్ మరియు ఈశాన్యంలో చైనా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
రాజధాని: కాబూల్ (Kabul).

పర్వత శ్రేణులు: ఈ దేశంలో ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన హిందూకుష్ (Hindu Kush) పర్వతాలు ఉన్నాయి. అలాగే ఈశాన్యంలో పామిర్ పర్వతాలు, దక్షిణాన సఫేద్ కో శ్రేణులు ఉన్నాయి.
అత్యున్నత శిఖరం: మౌంట్ నౌషాక్ (Mt. Nowshak) - ఎత్తు 7,485 మీటర్లు.
నదులు: ఆము దర్యా (Amu Darya), హెల్మండ్ నది మరియు కాబూల్ నది ఇక్కడి ప్రధాన జలవనరులు.
శీతోష్ణస్థితి: ఇక్కడ ఎండాకాలంలో తీవ్రమైన వేడి, శీతాకాలంలో గడ్డకట్టే చలి ఉంటుంది (Semiarid steppe climate).

ఆఫ్ఘనిస్తాన్ అపారమైన ఖనిజ సంపదకు నిలయం. ఇక్కడ బొగ్గు, రాగి, సహజ వాయువు, పెట్రోలియం, బంగారం మరియు యురేనియం నిల్వలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఎలక్ట్రానిక్ రంగంలో కీలకమైన లిథియం (Lithium) మరియు అరుదైన మూలకాలు (Rare Earth Elements) ఇక్కడ భారీగా లభ్యమవుతాయని అంచనా.

భారత్ మరియు ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మధ్య చారిత్రక మరియు సాంస్కృతిక సంబంధాలు ఉన్నాయి. యుద్ధం మరియు ప్రకృతి వైపరీత్యాలతో సతమతమవుతున్న ఆ దేశ ప్రజలకు ఆహారం, మందులు మరియు ఇతర నిత్యావసరాలను అందించడం ద్వారా ప్రాంతీయ సుస్థిరతకు భారత్ తన వంతు కృషి చేస్తోంది.

వార్త: ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు భారత్ HADR సాయం పంపిణీ.
భౌగోళిక స్థితి: ల్యాండ్‌లాక్డ్ కంట్రీ (Landlocked Country).
ప్రధాన పర్వత శ్రేణి: హిందూకుష్.
ఖనిజ నిల్వలు: లిథియం, రాగి, బంగారం మరియు యురేనియం.
సరిహద్దు: భారత్‌తో అతి తక్కువ సరిహద్దు (106 కి.మీ) పంచుకుంటుంది.

నిద్రలో శ్వాస సరిగ్గా అందకపోవడం (Sleep Apnea) అనేది కేవలం నిద్రకు సంబంధించిన సమస్య మాత్రమే కాదని, ఇది ప్రాణాపాయం కలిగించే గుండె జబ్బులకు దారితీస్తుందని పరిశోధకులు హెచ్చరిస్తున్నారు. అబ్స్ట్రక్టివ్ స్లీప్ అప్నియా (OSA)తో బాధపడుతున్న వ్యక్తులకు కార్డియోవాస్కులర్ ఈవెంట్స్ (CVEs - గుండెపోటు వంటివి) వచ్చే ప్రమాదం 71 శాతం ఎక్కువగా ఉందని తాజా అధ్యయనం స్పష్టం చేసింది.

నిర్వచనం: ఇది నిద్రకు సంబంధించిన ఒక శ్వాసకోశ వ్యాధి. నిద్రలో ఉన్నప్పుడు గొంతులోని కండరాలు వదులై గాలి వెళ్లే మార్గాన్ని అడ్డుకోవడం వల్ల శ్వాస పదేపదే ఆగిపోతుంది.
అప్నియా (Apnea): నిద్రలో శ్వాసలో కలిగే ఇటువంటి ఆగిపోవడాలను (Pauses) 'అప్నియా' అని పిలుస్తారు.
ప్రభావం: దీనివల్ల రక్తంలో ఆక్సిజన్ స్థాయిలు తగ్గి, నిద్ర నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. ఇది చివరికి గుండె ఆరోగ్యంపై మరియు మానసిక స్థితిపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.
ఎవరికి వస్తుంది: ఏ వయస్సు వారికైనా రావచ్చు, కానీ మధ్యవయస్కులు మరియు వృద్ధులలో ఇది ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

గురక: నిద్రలో విపరీతమైన మరియు పెద్దగా గురక పెట్టడం.
శ్వాస ఆగడం: నిద్రలో శ్వాస ఆగిపోవడాన్ని పక్కన ఉన్న వారు గమనించడం.
ఉలిక్కిపడటం: నిద్రలో గాలి కోసం తడబడుతూ లేదా ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతూ అకస్మాత్తుగా మేల్కొనడం.
పగటిపూట అలసట: రాత్రి నిద్ర సరిగ్గా లేకపోవడం వల్ల పగలు విపరీతమైన నిద్ర రావడం మరియు ఏకాగ్రత లోపించడం.

జీవనశైలి మార్పులు: బరువు తగ్గడం, వెల్లకిలా పడుకోకుండా పక్కకు తిరిగి పడుకోవడం వంటివి శ్వాస మార్గాన్ని క్లియర్ గా ఉంచుతాయి.
CPAP మెషిన్: 'కంటిన్యూయస్ పాజిటివ్ ఎయిర్‌వే ప్రెజర్' (CPAP) యంత్రాన్ని వాడటం ద్వారా నిద్రలో గాలి మార్గం మూసుకుపోకుండా చూడవచ్చు.
ఓరల్ అప్లయన్సెస్: నోటిలో ధరించే ప్రత్యేక పరికరాల (Mouthpieces) ద్వారా గాలి వెళ్లే మార్గాన్ని వెడల్పు చేయవచ్చు.

ఆధునిక జీవనశైలిలో స్థూలకాయం పెరగడం వల్ల OSA బాధితుల సంఖ్య పెరుగుతోంది. దీనిని సకాలంలో గుర్తించి చికిత్స తీసుకోకపోతే అది రక్తపోటు (BP), గుండెపోటు మరియు ఇతర దీర్ఘకాలిక సమస్యలకు దారితీస్తుంది.

వార్త: OSA బాధితుల్లో గుండె జబ్బుల ముప్పు 71% పెరిగింది.
వ్యాధి పేరు: అబ్స్ట్రక్టివ్ స్లీప్ అప్నియా (OSA).
కారణం: నిద్రలో గొంతు కండరాలు వదులై శ్వాస మార్గాన్ని అడ్డుకోవడం.
చికిత్స పరికరం: CPAP (Continuous Positive Airway Pressure).
ప్రధాన ప్రమాదం: కార్డియోవాస్కులర్ డిసీజెస్ (గుండె జబ్బులు).

బంగ్లాదేశ్‌లో తట్టు వ్యాధి తీవ్రస్థాయిలో వ్యాపిస్తుండటంతో ఆ దేశ ప్రభుత్వం అప్రమత్తమైంది. సుమారు 10 లక్షల మందికి పైగా చిన్నారులను లక్ష్యంగా చేసుకుని అత్యవసర వ్యాక్సినేషన్ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. గాలి ద్వారా అత్యంత వేగంగా వ్యాపించే ఈ వైరస్ వల్ల ఇప్పటికే అనేకమంది చిన్నారులు అస్వస్థతకు గురవుతున్నారు.

కారకం: ఇది పారామిక్సోవైరస్ (Paramyxovirus) కుటుంబానికి చెందిన వైరస్ ద్వారా వచ్చే అత్యంత అంటువ్యాధి.
వ్యాప్తి: ఇది గాలి ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. సోకిన వ్యక్తి దగ్గినా, తుమ్మినా వారి ముక్కు లేదా గొంతు నుండి వచ్చే స్రావాల ద్వారా ఇతరులకు సోకుతుంది.
వైరస్ సామర్థ్యం: ఈ వైరస్ గాలిలో లేదా వస్తువుల ఉపరితలంపై సుమారు రెండు గంటల పాటు సజీవంగా మరియు అంటువ్యాధిని కలిగించే సామర్థ్యంతో ఉంటుంది.

తీవ్రమైన జ్వరం: వైరస్ సోకిన 10 నుంచి 14 రోజుల తర్వాత మొదటి సంకేతంగా అధిక జ్వరం వస్తుంది. ఇది 4 నుంచి 7 రోజుల పాటు ఉంటుంది.
ప్రారంభ దశ: ముక్కు కారడం, దగ్గు, కళ్లు ఎర్రబడటం మరియు బుగ్గల లోపలి భాగంలో చిన్న తెల్లటి మచ్చలు కనిపిస్తాయి.
ర్యాష్ (Rash): కొన్ని రోజుల తర్వాత ముఖం మరియు మెడ పైభాగంలో ఎర్రటి దద్దుర్లు ప్రారంభమై శరీరం అంతటా వ్యాపిస్తాయి.

టీకా వేయించుకోని చిన్న పిల్లలు మరియు గర్భిణీ స్త్రీలకు ఈ వ్యాధి వల్ల తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యలు తలెత్తే అవకాశం ఉంది. వ్యాధినిరోధక శక్తి లేని ఎవరికైనా ఇది సులభంగా సోకుతుంది.

చికిత్స: తట్టు వ్యాధికి నిర్దిష్టమైన యాంటీవైరల్ చికిత్స లేదు. కేవలం లక్షణాలను బట్టి చికిత్స అందిస్తారు.
నివారణ: దీనిని నివారించడానికి సురక్షితమైన మరియు సమర్థవంతమైన మీజిల్స్-రుబెల్లా (MR) వ్యాక్సిన్ అందుబాటులో ఉంది. ఈ టీకా దీర్ఘకాలిక రోగనిరోధక శక్తిని ఇస్తుంది.

వార్త: బంగ్లాదేశ్‌లో 'మీజిల్స్' అవుట్‌బ్రేక్ - అత్యవసర వ్యాక్సినేషన్.
వైరస్ కుటుంబం: పారామిక్సోవైరస్ (Paramyxovirus).
వ్యాప్తి విధానం: గాలి ద్వారా (Airborne).
టీకా పేరు: మీజిల్స్-రుబెల్లా (MR) వ్యాక్సిన్.
ముఖ్య లక్షణం: అధిక జ్వరం మరియు ఎర్రటి దద్దుర్లు (Rash).

ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని ఉదంతి-సీతానది టైగర్ రిజర్వ్ (USTR) లో ఒక అరుదైన దృశ్యం ఆవిష్కృతమైంది. సాధారణంగా పశ్చిమ కనుమలలో (Western Ghats) కనిపించే 'ఇండియన్ జెయింట్ ఫ్లయింగ్ స్క్విరల్' (పెద్ద గాలిలో ఎగిరే ఉడుత) ఈ అభయారణ్యంలో కనిపించడం పరిశోధకులను ఆశ్చర్యానికి గురిచేసింది. ఈ ఆవిష్కరణ ఈ ప్రాంతపు సుసంపన్నమైన జీవవైవిధ్యానికి నిదర్శనంగా నిలిచింది.

ప్రాంతం: ఇది ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రంలో విస్తరించి ఉంది.
ఏర్పడిన విధానం: సీతానది మరియు ఉదంతి అనే రెండు వేర్వేరు వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రాలను కలపడం ద్వారా ఈ టైగర్ రిజర్వ్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.
కారిడార్: ఇది కాంకేర్ మరియు ఉత్తర కొండగావ్ అటవీ విభాగాలను కలుపుతూ, బస్తర్ ప్రాంతంలోని ఇంద్రావతి టైగర్ రిజర్వ్‌ వరకు ఒక నిరంతర అటవీ మార్గాన్ని (Forest Corridor) ఏర్పరుస్తుంది.

నదులు: ఇక్కడ ప్రధానంగా మహానది ప్రవహిస్తుంది. దీనితో పాటు ఉదంతి, సీతానది, ఇంద్రావన్ మరియు పైరీ (Pairi) నదులు ఈ ప్రాంతానికి ప్రధాన జలవనరులు.
పర్వతాలు: ఈ రిజర్వ్ పరిధిలో 19 పర్వతాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 'దేవో డోంగ్రీ' (Deo Dongri) అత్యంత ఎత్తైన శిఖరం కాగా, 'అతంగా డోంగర్' (Atānga Dongar) అత్యంత ప్రసిద్ధమైన పర్వతం.
అడవుల రకం: ఇక్కడ ఉష్ణమండల పొడి మరియు తేమతో కూడిన ఆకురాల్చు అడవులు (Tropical dry and moist deciduous) ఉన్నాయి.

వృక్షజాలం (Flora): ఈ అడవుల్లో సాల్ (Sal) వృక్షాలు అత్యధికంగా కనిపిస్తాయి. ఇవి దట్టమైన అటవీ ప్రాంతాలను ఏర్పరుస్తాయి.
జంతుజాలం (Fauna): అత్యంత అంతరించిపోతున్న అడవి దున్నలు (Wild Buffalo) ఇక్కడ నివసించే ప్రధాన జీవులు. వీటితో పాటు పులులు, చిరుతపులులు మరియు తాజాగా గుర్తించిన ఎగిరే ఉడుతలు ఇక్కడి ప్రత్యేకత.

పశ్చిమ కనుమలకు పరిమితమైన జీవులు ఇక్కడ కనిపించడం వల్ల, అడవుల మధ్య ఉన్న సహజ అనుసంధానత మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణ యొక్క ప్రాముఖ్యత మరోసారి వెలుగులోకి వచ్చింది.

వార్త: అరుదైన ఇండియన్ జెయింట్ ఫ్లయింగ్ స్క్విరల్ గుర్తింపు.
రాష్ట్రం: ఛత్తీస్‌గఢ్.
నదులు: మహానది, ఉదంతి, సీతానది.
ముఖ్యమైన జంతువు: అడవి దున్న (Wild Buffalo).
ఎత్తైన శిఖరం: దేవో డోంగ్రీ.
వృక్ష రకం: సాల్ (Sal) అడవులు.

అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(31.03.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(01.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(02.04.2026) తెలుగులో..

అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(03.04.2026) తెలుగులో..

అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(04.04.2026) తెలుగులో..

అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(05.04.2026) తెలుగులో..