అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(07.02.2026) తెలుగులో..

అందరికీ నాణ్యమైన జనరిక్ మందులను అందుబాటు ధరల్లో అందించాలనే లక్ష్యంతో భారత ప్రభుత్వం 'ప్రధాన మంత్రి భారతీయ జనౌషధి పరియోజన' (PMBJP) పథకాన్ని ప్రారంభించింది.

దీని ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా 'జనౌషధి కేంద్రాలు' పేరుతో ప్రత్యేక దుకాణాలను ఏర్పాటు చేసి, బ్రాండెడ్ మందుల కంటే చాలా తక్కువ ధరకు ఔషధాలను విక్రయిస్తున్నారు.

ఈ పథకం విజయవంతంగా కొనసాగుతూ లక్షలాది మందికి ఆరోగ్య భారాన్ని తగ్గిస్తోంది. ప్రభుత్వం ఈ పథకం కింద లభించే మందుల సంఖ్యను పెంచడంతో పాటు, ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించేందుకు మరిన్ని కొత్త కార్యక్రమాలను చేపట్టింది. ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 18,000 కు పైగా కేంద్రాలు పనిచేస్తుండగా, మార్చి 2027 నాటికి వీటిని 25,000 కు పెంచాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

బ్రాండెడ్ మందులతో పోలిస్తే జనౌషధి కేంద్రాల్లో మందులు 50% నుండి 80% వరకు తక్కువ ధరకే లభిస్తాయి.
ఈ పథకం కింద ప్రస్తుతం 2,110 రకాల మందులు, 315 రకాల సర్జికల్ పరికరాలు మరియు కన్జ్యూమబుల్స్ అందుబాటులో ఉన్నాయి.
గుండె సంబంధిత వ్యాధులు, క్యాన్సర్, మధుమేహం (డయాబెటిస్), ఇన్ఫెక్షన్లు, అలర్జీలు మరియు గ్యాస్ట్రో సమస్యలకు సంబంధించిన అన్ని ప్రధాన మందులు ఇక్కడ దొరుకుతాయి.

సోషల్ మీడియా & యాడ్స్: టీవీ, రేడియో, వాట్సాప్ చాట్‌బాట్ మరియు సోషల్ మీడియా ద్వారా ప్రజలకు పొదుపు మరియు నాణ్యతపై అవగాహన కల్పిస్తున్నారు.
జనౌషధి వారం: ప్రతి సంవత్సరం మార్చి మొదటి వారంలో 'జనౌషధి వారోత్సవాలు' నిర్వహిస్తారు. మార్చి 7వ తేదీని 'జనౌషధి దివస్' గా జరుపుకుంటారు.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో: గ్రామాల్లో హెల్త్ క్యాంపులు, నుక్కడ్ నాటకాలు (వీధి నాటకాలు) మరియు కామన్ సర్వీస్ సెంటర్ల ద్వారా స్థానిక భాషల్లో ప్రచారం చేస్తున్నారు.
నాణ్యత ప్రమాణాలు: ఇక్కడ లభించే ప్రతి మందు WHO-GMP సర్టిఫైడ్ సంస్థల నుండే సేకరించబడుతుంది మరియు NABL గుర్తింపు పొందిన ల్యాబ్‌లలో పరీక్షించిన తర్వాతే విక్రయానికి వస్తుంది.
మహిళా సాధికారత: ఈ కేంద్రాలను నడిపే వారిలో 35% కంటే ఎక్కువ మంది మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు ఉండటం విశేషం.

భారతదేశంలోని ఫార్మాస్యూటికల్ కంపెనీలు అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా తమ సాంకేతికతను ఆధునీకరించుకోవడానికి భారత ప్రభుత్వం 'రివైజ్డ్ ఫార్మాస్యూటికల్ టెక్నాలజీ అప్‌గ్రేడేషన్ అసిస్టెన్స్ స్కీమ్' (RPTUAS) ను మార్చి 2024లో ప్రారంభించింది. దేశీయంగా తయారయ్యే మందుల నాణ్యతను పెంచి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా భారత ఫార్మా రంగానికి ఉన్న గుర్తింపును మరింత బలోపేతం చేయడం ఈ పథకం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

ఈ పథకం కింద ఇప్పటివరకు దేశవ్యాప్తంగా 255 ఫార్మా కంపెనీలకు సుమారు ₹248.20 కోట్ల గ్రాంట్లను ప్రభుత్వం మంజూరు చేసింది. జనవరి 31, 2026 నాటికి, 19 కంపెనీలకు ₹18.25 కోట్ల ప్రోత్సాహకాలను విడుదల చేసేందుకు కమిటీ ఆమోదం తెలిపింది. ఈ పథకం ద్వారా చిన్న మరియు మధ్యతరహా ఫార్మా పరిశ్రమలు ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO-GMP) ప్రమాణాలను అందుకోవడంలో వేగంగా పురోగతి సాధిస్తున్నాయి.

ప్రస్తుత ఫార్మా యూనిట్లు 'రివైజ్డ్ షెడ్యూల్-M' మరియు 'WHO-GMP' నాణ్యతా ప్రమాణాలను పాటించేలా సాంకేతికతను పెంపొందించుకోవడంలో ఆర్థికంగా తోడ్పడటం.
2024-25 నుండి 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి గానూ ఈ పథకానికి ₹300.10 కోట్లు కేటాయించారు.

ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలు: కంపెనీల టర్నోవర్‌ను బట్టి పెట్టుబడిపై ప్రభుత్వం ఇచ్చే సబ్సిడీ వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి:

వరుస సంఖ్య	కంపెనీ టర్నోవర్ (Turnover)	లభించే ప్రోత్సాహకం (Incentive)
1.	₹1 కోటి నుండి ₹50 కోట్ల వరకు	20%
2.	₹50 కోట్లు నుండి ₹250 కోట్ల వరకు	15%
3.	₹250 కోట్లు నుండి ₹500 కోట్ల వరకు	10%

గమనిక: గరిష్టంగా ఒక యూనిట్‌కు ₹2 కోట్లు వరకు మాత్రమే ప్రోత్సాహకం లభిస్తుంది.

నిబంధనలు: డ్రగ్ రెగ్యులేటరీ అథారిటీ నుండి నాణ్యతా ప్రమాణాల ధృవీకరణ పత్రం పొందిన తర్వాతే ఈ నిధులు విడుదల చేయబడతాయి.
తమిళనాడు వాటా: ఈ పథకం కింద తమిళనాడులోని 5 ఫార్మా యూనిట్లు ₹5.92 కోట్ల ఆర్థిక సహాయాన్ని పొందాయి.

ప్రైవేట్ రంగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం మరికొన్ని ముఖ్యమైన పథకాలను అమలు చేస్తోంది:
బల్క్ డ్రగ్స్ PLI పథకం (₹6,940 కోట్లు): క్లిష్టమైన మందుల తయారీకి అవసరమైన ముడి పదార్థాల (APIs/KSMs) కోసం ఇతర దేశాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం దీని లక్ష్యం.
ఫార్మాస్యూటికల్స్ PLI పథకం (₹15,000 కోట్లు): క్యాన్సర్ నిరోధక మందులు, బయో-ఫార్మాస్యూటికల్స్ వంటి అధిక విలువ కలిగిన మందుల ఉత్పత్తిని పెంచడానికి ఈ నిధులు కేటాయించారు.

సామాన్యులకు తక్కువ ధరకే నాణ్యమైన మందులను అందించాలనే సదుద్దేశంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం **'ప్రధాన మంత్రి భారతీయ జనౌషధి పరియోజన'**ను నిర్వహిస్తోంది. ఈ పథకం ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా ఏర్పాటు చేసిన జనౌషధి కేంద్రాలు (JAKs) బ్రాండెడ్ మందుల కంటే చాలా తక్కువ ధరకు ఔషధాలను విక్రయిస్తూ పేద మరియు మధ్యతరగతి ప్రజల ఆరోగ్య ఖర్చులను గణనీయంగా తగ్గిస్తున్నాయి.

డిసెంబర్ 31, 2025 నాటికి దేశవ్యాప్తంగా జనౌషధి కేంద్రాల సంఖ్య 17,990 కు చేరుకుంది. ఈ పథకం ఇప్పుడు దేశంలోని 767 జిల్లాలకు విస్తరించింది. ముఖ్యంగా బీహార్ వంటి రాష్ట్రాల్లో 1,058 కేంద్రాలు ఏర్పాటు కావడంతో పాటు, మందుల నాణ్యత విషయంలో ప్రభుత్వం కఠినమైన నిబంధనలను అమలు చేస్తూ వార్తల్లో నిలిచింది.

దేశవ్యాప్తంగా మొత్తం 17,990 కేంద్రాలు ఉండగా, ఒక్క బీహార్‌లోనే 1,058 కేంద్రాలు 38 జిల్లాల్లో పనిచేస్తున్నాయి.
ఈ కేంద్రాల్లో 2,110 రకాల మందులు, 315 రకాల సర్జికల్ పరికరాలు మరియు వైద్య వినియోగ వస్తువులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
కేవలం మందులే కాకుండా ప్రోటీన్ పౌడర్, మహిళల కోసం ప్రత్యేక ప్రోటీన్ పౌడర్ మరియు 100% వే ప్రోటీన్ (Whey Protein) వంటి పోషకాహార ఉత్పత్తులు కూడా లభిస్తాయి.
నిరుద్యోగ యువత, స్వచ్ఛంద సంస్థలు (NGOs), ట్రస్టులు మరియు ప్రైవేట్ కంపెనీలు ఈ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసుకోవచ్చు. దీని కోసం www.janaushadhi.gov.in వెబ్‌సైట్ ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు.
నాణ్యత నియంత్రణ చర్యలు (Quality Control Measures): జనౌషధి మందుల నాణ్యతపై ప్రజల్లో నమ్మకం కలిగించడానికి ప్రభుత్వం మూడు అంచెల తనిఖీ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది:
WHO-GMP సర్టిఫికేషన్: సెంట్రల్ డ్రగ్స్ స్టాండర్డ్ కంట్రోల్ ఆర్గనైజేషన్ (CDSCO) ద్వారా ప్రత్యక్షంగా తనిఖీ చేయబడి, WHO-GMP గుర్తింపు పొందిన తయారీ యూనిట్ల నుండి మాత్రమే మందులను సేకరిస్తారు.
100% ముందస్తు పరీక్షలు: వేర్‌హౌస్‌కు వచ్చిన ప్రతి బ్యాచ్ మందుల నుండి శాంపిల్స్ తీసి పరీక్షిస్తారు. క్వాలిటీ టెస్ట్‌లో పాస్ అయిన తర్వాతే వాటిని కేంద్రాలకు పంపిణీ చేస్తారు.
NABL గుర్తింపు పొందిన ల్యాబ్‌లు: మందుల నాణ్యతను పరీక్షించడానికి కేవలం నేషనల్ అక్రిడిటేషన్ బోర్డ్ (NABL) గుర్తింపు పొందిన మరియు GLP (గుడ్ లాబొరేటరీ ప్రాక్టీసెస్) నిబంధనలు పాటించే ల్యాబ్‌లను మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు.

ఔషధ తయారీలో కీలకమైన బల్క్ డ్రగ్స్ మరియు యాక్టివ్ ఫార్మాస్యూటికల్ ఇంగ్రీడియెంట్స్ (APIs) ఉత్పత్తి వ్యయాన్ని తగ్గించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం మార్చి 2020లో **'బల్క్ డ్రగ్ పార్కుల ప్రోత్సాహక పథకం'**ను ఆమోదించింది. ప్రపంచ స్థాయి మౌలిక సదుపాయాలను ఒకే చోట కల్పించడం ద్వారా భారత ఫార్మా రంగాన్ని మరింత పోటీతత్వంతో బలోపేతం చేయడం ఈ పథకం ప్రధాన లక్ష్యం.

ఫిబ్రవరి 6, 2026న లోక్‌సభలో కేంద్ర మంత్రి జగత్ ప్రకాష్ నడ్డా ఇచ్చిన సమాచారం ప్రకారం, ఈ పథకం కింద ఎంపిక చేసిన గుజరాత్, హిమాచల్ ప్రదేశ్ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లో బల్క్ డ్రగ్ పార్కుల పనులు తుది దశకు చేరుకున్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనకాపల్లి జిల్లా నక్కపల్లి వద్ద ఏర్పాటు చేస్తున్న పార్కుకు సంబంధించి జనవరి 2026లో పర్యావరణ అనుమతులు లభించాయి మరియు మౌలిక సదుపాయాల పనులు వేగంగా జరుగుతున్నాయి.

ఆర్థిక సహాయం: ఈ పథకానికి మొత్తం ₹3,000 కోట్లు కేటాయించారు. ప్రతి పార్కుకు గరిష్టంగా ₹1,000 కోట్లు లేదా ప్రాజెక్టు వ్యయంలో 70% (ఈశాన్య/కొండ ప్రాంత రాష్ట్రాల్లో 90%) కేంద్ర గ్రాంటుగా లభిస్తుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్: నక్కపల్లి (అనకాపల్లి జిల్లా) - 2001.80 ఎకరాలు.
గుజరాత్: జంబుసర్ (భరూచ్ జిల్లా) - 2015.02 ఎకరాలు.
హిమాచల్ ప్రదేశ్: హరోలి (ఉనా జిల్లా) - 1405.01 ఎకరాలు.

ఉమ్మడి వ్యర్థజల శుద్ధి ప్లాంట్లు (CETP) మరియు ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ.
సాల్వెంట్ స్టోరేజ్, రికవరీ మరియు డిస్టిలేషన్ ప్లాంట్లు.
అధునాతన ల్యాబ్ టెస్టింగ్ సెంటర్లు (APIs పరిశోధన కోసం).
నిరంతర విద్యుత్ సరఫరా, ఆవిరి (Steam) మరియు లాజిస్టిక్స్ సదుపాయాలు.

తమిళనాడు: ప్రస్తుతం తమిళనాడులో బల్క్ డ్రగ్ పార్క్ ప్రతిపాదన లేనప్పటికీ, కాంచీపురంలో 'మెడికల్ డివైజ్ పార్క్' ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. దీని నిర్మాణ పనులు తుది దశలో ఉన్నాయి.

బల్క్ డ్రగ్స్ PLI: దీని కింద తమిళనాడులో 2 ప్రాజెక్టులు ఆమోదం పొందాయి.
ఫార్మాస్యూటికల్స్ PLI: దీని కింద తమిళనాడులో 16 తయారీ యూనిట్లు పనిచేస్తున్నాయి.
మెడికల్ డివైజెస్ PLI: దీని కింద రాష్ట్రంలో 2 ప్రాజెక్టులు ఎంపికయ్యాయి.

భారతదేశాన్ని అంతర్జాతీయ క్రీడా యవనికపై ఒక శక్తివంతమైన దేశంగా తీర్చిదిద్దేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం **'ఖేలో భారత్ నీతి-2025'**ను రూపొందించింది. "దేశ నిర్మాణానికి క్రీడలు" అనే నినాదంతో, క్రీడల ద్వారా దేశ సమగ్ర అభివృద్ధిని సాధించడమే ఈ విధానం యొక్క ప్రధాన దార్శనికత. ఇది కేవలం పతకాలను సాధించడమే కాకుండా, అట్టడుగు స్థాయి నుండి క్రీడా సంస్కృతిని నిర్మించడంపై దృష్టి సారిస్తుంది.

ఫిబ్రవరి 5, 2026న రాజ్యసభలో యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల శాఖ మంత్రి డాక్టర్ మన్సుఖ్ మాండవీయ ఒక ప్రశ్నకు లిఖితపూర్వక సమాధానం ఇస్తూ, జూలై 10, 2025న ఆవిష్కరించిన ఈ నూతన క్రీడా విధానం అమలు తీరును వివరించారు. ఈ విధానం గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంతాల్లో క్రీడా మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకువస్తుందని ఆయన పేర్కొన్నారు.

మహిళలు, దివ్యాంగులు మరియు ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు క్రీడల్లో సమాన అవకాశాలు కల్పించడం ఈ విధానం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
పాఠశాల స్థాయి నుండే ప్రతిభావంతులైన క్రీడాకారులను గుర్తించి, వారికి సరైన శిక్షణ అందించే వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం.
గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని తొలగిస్తూ, అత్యాధునిక క్రీడా మైదానాలు, జిమ్నాసియంలు మరియు శిక్షణ కేంద్రాల ఏర్పాటు.
పాఠశాల విద్యా ప్రణాళికలో క్రీడలను అంతర్భాగం చేయడం ద్వారా విద్యార్థుల్లో శారీరక దృఢత్వాన్ని పెంపొందించడం.
క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితాలోని అంశం కాబట్టి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలతో సమన్వయం చేసుకుంటూ కేంద్రం తన పథకాల ద్వారా అదనపు ఆర్థిక మద్దతును అందిస్తుంది.
ఈ పథకాల అమలును మరియు ప్రభావాన్ని తృతీయ పక్షం (Third Party) ద్వారా స్వతంత్రంగా మూల్యాంకనం చేస్తారు. దీనివల్ల నిధుల వినియోగం మరియు ఫలితాల్లో పారదర్శకత పెరుగుతుంది.
అంతర్జాతీయ పోటీలకు అథ్లెట్లను సిద్ధం చేసేందుకు ప్రత్యేక 'సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్' (High-performance training centers) అభివృద్ధి చేయడం.

మహిళలు మరియు పిల్లల సంక్షేమం కోసం చేపట్టిన అభివృద్ధి కార్యక్రమాలలో వ్యక్తులు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు (NGOs), కార్పొరేట్ సంస్థలు మరియు ప్రవాస భారతీయులు (NRIs) భాగస్వాములు కావడానికి వీలుగా భారత ప్రభుత్వం 'పంఖుడి' (PANKHUDI) పోర్టల్‌ను ప్రారంభించింది. ఇది పారదర్శకమైన మరియు వ్యవస్థీకృత భాగస్వామ్యాన్ని పెంపొందించే సింగిల్-విండో డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్.

ఫిబ్రవరి 6, 2026న లోక్‌సభలో అడిగిన ఒక ప్రశ్నకు సమాధానంగా కేంద్ర మహిళా శిశు అభివృద్ధి శాఖ మంత్రి శ్రీమతి అన్నపూర్ణా దేవి ఈ పోర్టల్ పురోగతిని వివరించారు. ఫిబ్రవరి 3, 2026 నాటికి ఈ పోర్టల్‌లో 38 మంది దాతలు (Contributors) విజయవంతంగా నమోదు చేసుకున్నారని ఆమె వెల్లడించారు.

రిజిస్ట్రేషన్, ప్రతిపాదనల సమర్పణ మరియు విరాళాల ట్రాకింగ్ కోసం పూర్తి స్థాయి డిజిటల్ వ్యవస్థను ఇది అందిస్తుంది.
ఈ పోర్టల్ ద్వారా కేవలం నగదు రహిత (Non-cash) విరాళాలను మాత్రమే స్వీకరిస్తారు. అంటే మౌలిక సదుపాయాలు, వస్తువులు లేదా సేవల రూపంలో సహకారం అందించవచ్చు.

పోషకాహారం మరియు ఆరోగ్యం.

బాల్య సంరక్షణ మరియు విద్య (ECCE).
బాలల రక్షణ (Child Protection).
మహిళా సాధికారత.
ఈ విరాళాలు మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క ప్రధాన పథకాలైన మిషన్ శక్తి, మిషన్ వాత్సల్య మరియు మిషన్ సక్షం అంగన్‌వాడీ & పోషణ్ 2.0 తో అనుసంధానించబడతాయి.
రాష్ట్ర మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లోని క్షేత్రస్థాయి సంస్థలు తమకు అవసరమైన వస్తువులు లేదా సేవల గురించి ఈ పోర్టల్ ద్వారా తెలియజేయవచ్చు.
ఈ పోర్టల్ వినియోగంపై రాష్ట్ర మరియు జిల్లా అధికారులకు శిక్షణ ఇవ్వడంతో పాటు, సావిత్రీబాయి ఫూలే నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (SPNIWCD) కోర్సుల్లో కూడా 'పంఖుడి' గురించిన అంశాలను చేర్చారు.

చిన్నారి సర్వతోముఖాభివృద్ధికి, జీవితాంతం నేర్చుకునే తత్వానికి పునాది వేసేది ప్రారంభ బాల్య సంరక్షణ మరియు విద్య (ECCE). మిషన్ సక్షం అంగన్‌వాడీ మరియు పోషణ్ 2.0 కింద అంగన్‌వాడీల ద్వారా అందించే ఆరు రకాల సేవల్లో ఇది అత్యంత కీలకమైనది. జాతీయ విద్యా విధానం (NEP) 2020కి అనుగుణంగా 3 నుండి 6 ఏళ్ల లోపు పిల్లలకు ఆటపాటలతో కూడిన నాణ్యమైన విద్యను అందించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

ఫిబ్రవరి 6, 2026న లోకసభలో కేంద్ర మహిళా శిశు అభివృద్ధి శాఖ మంత్రి శ్రీమతి అన్నపూర్ణా దేవి ఇచ్చిన సమాచారం ప్రకారం, దేశవ్యాప్తంగా అంగన్‌వాడీ వ్యవస్థను విద్యా వ్యవస్థతో అనుసంధానిస్తూ ప్రభుత్వం భారీ సంస్కరణలు చేపట్టింది. ముఖ్యంగా 'ఆధార్‌శిల', 'నవచేతన' వంటి కొత్త పాఠ్యప్రణాళికల అమలు మరియు అంగన్‌వాడీ కార్యకర్తలకు భారీ స్థాయిలో శిక్షణ ఇవ్వడం ద్వారా ECCEని బలోపేతం చేసినట్లు ఆమె వెల్లడించారు.

నూతన పాఠ్యప్రణాళికలు:

నవచేతన (Navchetana): 0 నుండి 3 ఏళ్ల లోపు పిల్లల కోసం రూపొందించిన జాతీయ ఫ్రేమ్‌వర్క్. ఇది సంరక్షకులు మరియు అంగన్‌వాడీ కార్యకర్తలకు పసిపిల్లల ఎదుగుదలపై అవగాహన కల్పిస్తుంది.
ఆధార్‌శిల (Aadharshila): 3 నుండి 6 ఏళ్ల పిల్లల కోసం రూపొందించిన జాతీయ పాఠ్యప్రణాళిక. ఇది శారీరక, జ్ఞానాత్మక మరియు సామాజిక అభివృద్ధిపై దృష్టి సారిస్తుంది.
పోషణ్ భీ పఢాయ్ భీ (Poshan Bhi Padhai Bhi): అంగన్‌వాడీ కార్యకర్తల నైపుణ్యాన్ని పెంపొందించడానికి మే 2023లో దీనిని ప్రారంభించారు. ఫిబ్రవరి 2026 నాటికి సుమారు 10 లక్షల మందికి పైగా అంగన్‌వాడీ కార్యకర్తలకు ఈ పథకం కింద శిక్షణ ఇచ్చారు.
డిజిటల్ సహాయం (Poshan Tracker): అంగన్‌వాడీ కార్యకర్తలకు సహాయంగా పోషణ్ ట్రాకర్ యాప్ ద్వారా 249కి పైగా వీడియోలు, 190 వాయిస్ నోట్స్ మరియు 1000కి పైగా యాక్టివిటీ PDFలను డిజిటల్ రూపంలో అందిస్తున్నారు.

ప్రతి అంగన్‌వాడీ కేంద్రానికి 'ప్రీ-స్కూల్ ఎడ్యుకేషన్ (PSE) కిట్స్' కొనుగోలుకు ఏడాదికి ₹3,000 కేటాయిస్తున్నారు.
కో-లొకేషన్ (Co-location): ప్రాథమిక పాఠశాలల ఆవరణలోనే అంగన్‌వాడీ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. ప్రస్తుతం దేశంలో 2.9 లక్షల అంగన్‌వాడీలు ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లోనే కొనసాగుతున్నాయి.

3-6 ఏళ్ల పిల్లల కోసం APAAR (Automated Permanent Academic Account Registry) ఐడిలను సృష్టిస్తున్నారు.
0-6 ఏళ్ల పిల్లల కోసం ABHA (Ayushman Bharat Health Account) ఐడిలను పోషణ్ ట్రాకర్ ద్వారా అనుసంధానిస్తున్నారు.

ప్రతి నెలా 'ECCE డే' జరుపుకోవడం ద్వారా తల్లిదండ్రులను పిల్లల విద్యా విషయాల్లో భాగస్వాములను చేస్తున్నారు.
అంగన్‌వాడీ నుండి ఒకటో తరగతికి మారే పిల్లల కోసం 'విద్యారంభ్' సర్టిఫికేట్‌ను ప్రవేశపెట్టారు.

పుణ్యక్షేత్రాలు మరియు వారసత్వ కట్టడాల వద్ద మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరిచి, భక్తులకు, పర్యాటకులకు ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని కలిగించడమే 'పిలిగ్రిమేజ్ రిజువనేషన్ అండ్ స్పిరిచువల్, హెరిటేజ్ అగ్యుమెంటేషన్ డ్రైవ్' (PRASHAD) పథకం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఈ పథకం ద్వారా ఎంపిక చేసిన దేవాలయాల వద్ద వసతి గదులు, త్రాగునీరు, రవాణా మరియు ఇతర కనీస సౌకర్యాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం కల్పిస్తుంది.

ఫిబ్రవరి 5, 2026న రాజ్యసభలో కేంద్ర పర్యాటక మరియు సాంస్కృతిక శాఖ మంత్రి శ్రీ గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ తెలంగాణలో ఈ పథకం పురోగతిపై లిఖితపూర్వక సమాధానం ఇచ్చారు. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ఇప్పటివరకు ₹146.50 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో మొత్తం 4 ప్రాజెక్టులు మంజూరయ్యాయని ఆయన వెల్లడించారు.

తెలంగాణలో మంజూరైన 4 ప్రాజెక్టుల వివరాలు మరియు వాటి ప్రస్తుత స్థితి:

మంజూరైన ఏడాది: 2020-21
కేటాయించిన నిధులు: ₹38.90 కోట్లు
స్థితి: ఈ ప్రాజెక్టు పనులు భౌతికంగా పూర్తయ్యాయి.

మంజూరైన ఏడాది: 2022-23
కేటాయించిన నిధులు: ₹62.00 కోట్లు
స్థితి: పనులు ప్రస్తుతం కొనసాగుతున్నాయి.

మంజూరైన ఏడాది: 2022-23
కేటాయించిన నిధులు: ₹41.38 కోట్లు
స్థితి: పనులు ప్రస్తుతం కొనసాగుతున్నాయి.

మంజూరైన ఏడాది: 2024-25
కేటాయించిన నిధులు: ₹4.22 కోట్లు
స్థితి: ప్రాథమిక సౌకర్యాల అభివృద్ధి పనులు ప్రారంభ దశలో ఉన్నాయి.

భారతదేశ సాంస్కృతిక వారసత్వంలో చేనేత రంగం కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న లక్షలాది మంది చేనేత కార్మికులు మరియు వారి కుటుంబాల ఆర్థిక స్థితిగతులను మెరుగుపరిచేందుకు, జౌళి రంగంలో మౌలిక సదుపాయాలను పెంచేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం నేషనల్ హ్యాండ్లూమ్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ (NHDP) వంటి పలు ప్రతిష్టాత్మక పథకాలను అమలు చేస్తోంది.

ఫిబ్రవరి 6, 2026న రాజ్యసభలో అడిగిన ఒక ప్రశ్నకు కేంద్ర జౌళి శాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ పబిత్రా మార్గరీటా లిఖితపూర్వక సమాధానం ఇచ్చారు. చేనేత కార్మికులకు అందుతున్న ఆర్థిక తోడ్పాటు, బీమా సౌకర్యాలు మరియు టెక్స్‌టైల్ రంగం మొత్తాన్ని బలోపేతం చేసేందుకు చేపట్టిన చర్యలను ఆయన ఈ సందర్భంగా వివరించారు.

పెన్షన్ సాయం: 60 ఏళ్లు దాటిన, నిరుపేద స్థితిలో ఉన్న అవార్డు గ్రహీతలైన చేనేత కార్మికులకు నెలకు ₹8,000 ఆర్థిక సాయం అందిస్తారు. (వార్షిక ఆదాయం ₹1 లక్ష లోపు ఉండాలి).
విద్యా ఉపకార వేతనాలు (Scholarships): చేనేత కార్మికుల పిల్లలకు (గరిష్టంగా ఇద్దరు) గుర్తింపు పొందిన టెక్స్‌టైల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లలో డిప్లొమా, డిగ్రీ లేదా పీజీ చదవడానికి ఏడాదికి ₹2.00 లక్షల వరకు స్కాలర్‌షిప్ అందిస్తారు.
సామాజిక భద్రత (బీమా): ప్రమాదవశాత్తు లేదా సహజ మరణం సంభవించినా, వైకల్యం కలిగినా ఆదుకునేందుకు ప్రధాన మంత్రి జీవన్ జ్యోతి బీమా యోజన (PMJJBY) మరియు ప్రధాన మంత్రి సురక్ష బీమా యోజన (PMSBY) ద్వారా బీమా సౌకర్యం కల్పిస్తారు.

PM MITRA: ప్రపంచ స్థాయి ఆధునిక మౌలిక సదుపాయాలతో కూడిన మెగా టెక్స్‌టైల్ పార్కుల ఏర్పాటు.
PLI పథకం: మ్యాన్ మేడ్ ఫైబర్ (MMF), దుస్తులు మరియు టెక్నికల్ టెక్స్‌టైల్స్ ఉత్పత్తిని పెంచి, అంతర్జాతీయంగా పోటీని ఎదుర్కోవడం.
నేషనల్ టెక్నికల్ టెక్స్‌టైల్ మిషన్: పరిశోధన, ఆవిష్కరణలు మరియు ఎగుమతుల ప్రోత్సాహంపై దృష్టి.
సిల్క్ సమగ్ర-2: పట్టు పరిశ్రమ (సెరికల్చర్) విలువ గొలుసును సమగ్రంగా అభివృద్ధి చేయడం.
సమర్థ్ (SAMARTH): జౌళి రంగంలో ఉద్యోగ ఆధారిత నైపుణ్య శిక్షణను అందించడం.
RMSS (ముడి సరుకు సరఫరా పథకం): చేనేత మరియు హస్తకళల రంగానికి అవసరమైన ముడి పదార్థాలను సరఫరా చేయడం.

దేశంలోని అధికారిక గణాంకాలను పౌరులు, పరిశోధకులు మరియు వ్యాపార సంస్థలకు మరింత సులభంగా అందుబాటులోకి తెచ్చేందుకు 'ఈ-సాంఖ్యికి' (eSankhyiki) పోర్టల్‌ను ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తోంది. ఇప్పుడు ఈ పోర్టల్‌లోని డేటాను నేరుగా AI టూల్స్‌తో అనుసంధానించడానికి వీలుగా 'మోడల్ కాంటెక్స్ట్ ప్రోటోకాల్' (MCP) సర్వర్ బీటా వెర్షన్‌ను NSO ప్రారంభించింది. ఇది ప్రభుత్వ డేటాను మరింత స్మార్ట్‌గా, వేగంగా విశ్లేషించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

ఫిబ్రవరి 6, 2026న NSO ఈ MCP సర్వర్‌ను అధికారికంగా లాంచ్ చేసింది. దీనివల్ల వినియోగదారులు భారీ ఫైళ్లను డౌన్‌లోడ్ చేయనవసరం లేకుండానే, తమ వద్ద ఉన్న AI అప్లికేషన్ల ద్వారా నేరుగా ప్రభుత్వ డేటాను పొందవచ్చు. ఫిబ్రవరి 15-20 మధ్య జరగనున్న 'AI ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్' కంటే ముందే ఈ సాంకేతికతను అందుబాటులోకి తీసుకురావడం విశేషం.

ఇది యూజర్లు తమ స్వంత AI టూల్స్ ద్వారా డేటాసెట్‌లతో నేరుగా కనెక్ట్ అవ్వడానికి అనుమతించే సాంకేతికత. డేటా యాక్సెస్‌లో ఉన్న అడ్డంకులను తొలగించి, విశ్లేషణను వేగవంతం చేస్తుంది.

ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న డేటాసెట్లు: ప్రారంభంలో ఈ సర్వర్ ద్వారా ఏడు రకాల ముఖ్యమైన గణాంకాలను పొందవచ్చు:

పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS)
వినియోగదారుల ధరల సూచిక (CPI)
వార్షిక పరిశ్రమల సర్వే (ASI)
పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి సూచిక (IIP)
జాతీయ ఆదాయ గణాంకాలు (National Accounts)
హోల్ సేల్ ధరల సూచిక (WPI)
పర్యావరణ గణాంకాలు.

పెద్ద ఫైళ్లను డౌన్‌లోడ్ చేయకుండానే అవసరమైన సమాచారాన్ని వెతకవచ్చు.
ఆటోమేషన్: తాజా గణాంకాలతో నివేదికలను (Reports) ఆటోమేటిక్‌గా రూపొందించుకోవచ్చు.
డేటా సేకరణ కోసం వెచ్చించే సమయం తగ్గి, విశ్లేషణ మరియు నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి ఎక్కువ సమయం దొరుకుతుంది.
డేటా ఆధారిత విధాన నిర్ణయాలను (Data-driven policymaking) బలోపేతం చేయడం ద్వారా 2047 నాటికి 'వికసిత్ భారత్' సాధనలో ఈ మౌలిక సదుపాయాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
ఆసక్తి ఉన్నవారు మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్‌సైట్ https://datainnovation.mospi.gov.in/mospi-mcp ద్వారా ఈ సర్వర్‌ను యాక్సెస్ చేయవచ్చు.
ఈ వినూత్న విధానం ద్వారా ప్రభుత్వ గణాంకాలు ఇప్పుడు ప్రజలు నిత్యం వాడే AI టూల్స్‌లో సులభంగా ఇమిడిపోతాయి.

గ్రామీణ ప్రాంతాల అభివృద్ధిని 'వికసిత్ భారత్ @2047' జాతీయ దార్శనికతతో అనుసంధానించడానికి భారత ప్రభుత్వం ఈ నూతన చట్టాన్ని('వికసిత్ భారత్-గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్‌గార్ అండ్ ఆజీవిక మిషన్ (గ్రామీణ్)' (VB-GRAM G) చట్టం, 2025) తీసుకువచ్చింది. ఇది గ్రామీణ కుటుంబాల్లోని వయోజన సభ్యులకు చట్టబద్ధమైన వేతన ఉపాధిని కల్పిస్తూ, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలను ప్రపంచ స్థాయికి చేర్చడమే లక్ష్యంగా పనిచేస్తుంది. ఉపాధి హామీ పథకం (MGNREGA) కంటే మెరుగైన సౌకర్యాలు మరియు అదనపు పని దినాలను ఇది వాగ్దానం చేస్తోంది.

ఫిబ్రవరి 6, 2026న రాజ్యసభలో అడిగిన ఒక ప్రశ్నకు కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ కమలేష్ పాశ్వాన్ లిఖితపూర్వక సమాధానం ఇస్తూ ఈ చట్టం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యాలను మరియు నిబంధనలను వివరించారు. ఈ చట్టం ద్వారా గ్రామీణ భారతంలో పాలన, జవాబుదారీతనం మరియు ఉపాధి రంగాల్లో డిజిటల్ విప్లవం రాబోతోందని ఆయన పేర్కొన్నారు.

ఈ చట్టం కింద ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో 125 రోజుల వేతన ఉపాధిని గ్యారెంటీగా కల్పిస్తారు.
వికసిత్ భారత్ నేషనల్ రూరల్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ స్టాక్' ఏర్పాటులో భాగంగా నీటి సంరక్షణ పనులు, ప్రధాన గ్రామీణ రోడ్లు, జీవనోపాధి మౌలిక సదుపాయాలు మరియు ప్రకృతి వైపరీత్యాలను తట్టుకునే పనులకు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.
వ్యవసాయ పనులు ఎక్కువగా ఉండే సీజన్లలో (Peak Seasons) పొలాల్లో పని చేయడానికి తగినంత మంది కూలీలు అందుబాటులో ఉండేలా ఈ పథకాన్ని సమన్వయం చేస్తారు.
ప్రతి గ్రామీణ పంచాయితీ అభివృద్ధి ప్రణాళికను 'పిఎం గతిశక్తి' పోర్టల్‌తో అనుసంధానిస్తారు. జియో-స్పేషియల్ సిస్టమ్స్ ద్వారా పనుల ప్రణాళికను రూపొందిస్తారు.
పారదర్శకత కోసం బయోమెట్రిక్ హాజరు, GPS ఆధారిత పని ప్రదేశాల పర్యవేక్షణ, రియల్ టైమ్ డాష్‌బోర్డ్స్ మరియు అవినీతిని అరికట్టడానికి ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ను ఉపయోగిస్తారు.

ఈ పథకం కింద కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య నిధుల పంపిణీ ఇలా ఉంటుంది:

ఈశాన్య రాష్ట్రాలు, హిమాలయ రాష్ట్రాలు (ఉత్తరాఖండ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, జమ్మూ కాశ్మీర్): 90:10
మిగిలిన రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు: 60:40
పనుల గుర్తింపు: గ్రామానికి అవసరమైన పనులను గ్రామసభ ద్వారానే గుర్తించి, ప్రాధాన్యత క్రమంలో ఆమోదిస్తారు.

కోర్టుల వెలుపల వాణిజ్య వివాదాలను వేగంగా, తక్కువ ఖర్చుతో పరిష్కరించుకోవడానికి 'ఆర్బిట్రేషన్' (మధ్యవర్తిత్వం) ఒక ఉత్తమ మార్గం. దీనిని క్రమబద్ధీకరించడానికి మరియు భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ ఆర్బిట్రేషన్ హబ్‌గా మార్చడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 'ఆర్బిట్రేషన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా' (ACI: Arbitration Council of India) ఏర్పాటుకు చట్టపరమైన నిబంధనలను తీసుకువచ్చింది. ఇది మధ్యవర్తిత్వ సంస్థలకు గ్రేడింగ్ ఇవ్వడం మరియు నిపుణులకు శిక్షణ ఇవ్వడం వంటి పనులను పర్యవేక్షిస్తుంది.

ఫిబ్రవరి 6, 2026న లోక్‌సభలో కేంద్ర న్యాయశాఖ మంత్రి శ్రీ అర్జున్ రామ్ మేఘ్వాల్ ఈ అంశంపై వివరణ ఇచ్చారు. 2019 సవరణ చట్టం ప్రకారం ఏడుగురు సభ్యులతో కూడిన 'ఆర్బిట్రేషన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా'ను ఏర్పాటు చేయాల్సి ఉందని, అయితే ఇది ఇంకా అధికారికంగా కొలువుదీరలేదని ఆయన తెలిపారు. అదే సమయంలో, దేశంలో సంస్థాగత మధ్యవర్తిత్వాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం చేపట్టిన వివిధ విజయవంతమైన కార్యక్రమాలను ఆయన వివరించారు.

ఆర్బిట్రేషన్ ప్రక్రియలో కోర్టుల జోక్యాన్ని తగ్గించడానికి మరియు వివాదాలను నిర్ణీత సమయంలో పరిష్కరించడానికి 1996 నాటి చట్టానికి 2015, 2019 మరియు 2021 సంవత్సరాల్లో కీలక సవరణలు చేశారు.
ఇండియా ఇంటర్నేషనల్ ఆర్బిట్రేషన్ సెంటర్ (IIAC): అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన మధ్యవర్తిత్వ సేవలను అందించడానికి న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా IIACని ఏర్పాటు చేశారు. ఇది స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సంస్థగా పనిచేస్తుంది.
ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల (CPSEs) భాగస్వామ్యం: 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ONGC, GAIL, మరియు భారత్ పెట్రోలియం (BPCL) వంటి ప్రధాన సంస్థలు తమ వాణిజ్య వివాదాల పరిష్కారం కోసం 'ఇండియా ఇంటర్నేషనల్ ఆర్బిట్రేషన్ సెంటర్'ను అధికారిక సంస్థగా స్వీకరించాయి.
అవగాహన కార్యక్రమాలు: * జూన్ 2025లో ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల కోసం ప్రత్యేక సదస్సు నిర్వహించారు.
సెప్టెంబర్ 2025లో ఢిల్లీ హైకోర్టులో ప్రముఖ న్యాయ నిపుణులతో చర్చా కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు.
ఎగుమతిదారుల కోసం (FIEO సహకారంతో) ప్రత్యేక వెబినార్ నిర్వహించి వాణిజ్య వివాదాల పరిష్కారంపై అవగాహన కల్పించారు.
విజ్ఞాన వ్యాప్తి: ప్రత్యామ్నాయ వివాద పరిష్కార మార్గాలపై (ADR) అవగాహన కల్పించేందుకు IIAC ఒక వార్షిక మ్యాగజైన్‌ను కూడా ప్రారంభించింది.
లక్ష్యం: విదేశీ పెట్టుబడిదారులకు నమ్మకం కలిగించేలా, భారతదేశంలో వివాదాల పరిష్కార వ్యవస్థను మరింత పారదర్శకంగా మరియు వేగవంతంగా మార్చడం.
ఈ సంస్కరణల ద్వారా భారతదేశం అంతర్జాతీయ వ్యాపార ఒప్పందాలకు మరియు వివాద పరిష్కారాలకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారుతుందని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.

నాణ్యమైన మానసిక ఆరోగ్య కౌన్సెలింగ్ మరియు సంరక్షణ సేవలను ప్రజలందరికీ ఉచితంగా, సులభంగా అందుబాటులోకి తీసుకురావాలనే లక్ష్యంతో భారత ప్రభుత్వం అక్టోబర్ 10, 2022న "నేషనల్ టెలి మెంటల్ హెల్త్ ప్రోగ్రామ్" (Tele-MANAS) ను ప్రారంభించింది. 24 గంటల పాటు పని చేసే ఈ హెల్ప్‌లైన్ ద్వారా మానసిక సమస్యలతో బాధపడేవారికి నిపుణులైన కౌన్సెలర్లు మరియు మానసిక వైద్యులు తక్షణ సహాయం అందిస్తారు.

ఫిబ్రవరి 6, 2026న లోక్‌సభలో అడిగిన ఒక ప్రశ్నకు కేంద్ర ఆరోగ్య శాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ ప్రతాప్‌రావు జాదవ్ లిఖితపూర్వక సమాధానం ఇస్తూ టెలి-మానస్ సాధించిన విజయాలను వివరించారు. ఫిబ్రవరి 2, 2026 నాటికి దేశవ్యాప్తంగా 32.84 లక్షల కంటే ఎక్కువ ఫోన్ కాల్స్‌ను ఈ హెల్ప్‌లైన్ ద్వారా స్వీకరించి సహాయం అందించినట్లు ఆయన వెల్లడించారు.

ప్రస్తుతం దేశంలోని 36 రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో మొత్తం 53 టెలి-మానస్ సెల్స్ ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.
రాష్ట్రాల ప్రాధాన్యతలను బట్టి ఈ సేవలు ప్రస్తుతం 20 భాషల్లో అందుబాటులో ఉన్నాయి.
టెలి-మానస్ మొబైల్ యాప్: అక్టోబర్ 10, 2024న ప్రారంభించిన ఈ యాప్‌లో తాజాగా తెలుగుతో సహా మరో 10 ప్రాంతీయ భాషలను చేర్చారు. ఇది మానసిక ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన సమగ్ర సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.
వీడియో కన్సల్టేషన్: గతంలో ఉన్న ఆడియో కాలింగ్ సౌకర్యానికి అదనంగా, ఇప్పుడు వైద్యులతో నేరుగా మాట్లాడేలా వీడియో కన్సల్టేషన్ సదుపాయాన్ని కూడా ప్రభుత్వం అందుబాటులోకి తెచ్చింది.
దివ్యాంగులకు ప్రాధాన్యత: దృష్టి లోపం ఉన్నవారు కూడా ఈ సేవలను సులభంగా పొందేలా యాప్‌లో ప్రత్యేక డిజిటల్ ఇంటర్‌ఫేస్ మరియు టోల్-ఫ్రీ ఫోన్ లైన్ సౌకర్యం కల్పించారు.
సాయుధ బలగాల కోసం: పుణెలోని AFMCలో సాయుధ బలగాల సిబ్బంది మరియు వారి కుటుంబ సభ్యుల కోసం ప్రత్యేకంగా ఒక డెడికేటెడ్ టెలి-మానస్ సెల్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.
WHO ప్రశంసలు: ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) ఈ కార్యక్రమం యొక్క ప్రభావాన్ని అంచనా వేసి 'రాపిడ్ అసెస్‌మెంట్ రిపోర్ట్ (2024)'ను ప్రచురించింది. దీని ద్వారా కార్యక్రమ పనితీరు మరియు వినియోగదారుల సంతృప్తిని విశ్లేషించారు.
మీకు తెలిసిన వారికి మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళన వంటి సమస్యలు ఉంటే టెలి-మానస్ హెల్ప్‌లైన్ నంబర్‌కు కాల్ చేయవచ్చు.

మారుతున్న యుద్ధ తంత్రాలకు అనుగుణంగా వాయు, భూ, జల, అంతరిక్ష మరియు సైబర్ రంగాలను ఏకం చేస్తూ శత్రువుపై ఉమ్మడి దాడి చేసే సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించుకోవడమే 'ఆల్ డొమైన్ జాయింట్ ఆపరేషన్స్' (ADJO) యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. భారత సైన్యం (Army), నౌకాదళం (Navy), మరియు వాయుసేన (Air Force) మధ్య పరస్పర సహకారాన్ని పటిష్టం చేసే దిశగా ఇది ఒక కీలక అడుగు.

ఫిబ్రవరి 5 మరియు 6, 2026 తేదీల్లో వెస్ట్రన్ ఎయిర్ కమాండ్ హెడ్ క్వార్టర్స్‌లో ఉన్నత స్థాయి జాయింట్ ఆపరేషన్స్ కాన్క్లేవ్ విజయవంతంగా నిర్వహించబడింది. హెడ్ క్వార్టర్స్ ఇంటిగ్రేటెడ్ డిఫెన్స్ స్టాఫ్ (IDS), డిఫెన్స్ స్పేస్ ఏజెన్సీ (DSA), మరియు డిఫెన్స్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ (DIA) వంటి విభాగాల సీనియర్ అధికారులు ఈ చర్చల్లో పాల్గొని, భవిష్యత్ యుద్ధ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి అవసరమైన ఉమ్మడి వ్యూహాలపై చర్చించారు.

సమకాలీన యుద్ధాల్లో కేవలం ఒక విభాగం మాత్రమే కాకుండా, మూడు దళాలు కలిసి 'ఇంటిగ్రేటెడ్ వార్‌ఫైటింగ్' పద్ధతిలో పనిచేయడం అత్యవసరమని ఎయిర్ మార్షల్ జేఎస్ మాన్ నొక్కిచెప్పారు.
ఆల్-డొమైన్ అప్రోచ్: గాలి, భూమి, సముద్రం మాత్రమే కాకుండా స్పేస్ (అంతరిక్షం) మరియు సైబర్ విభాగాలను అనుసంధానించడం ద్వారా ఏ రకమైన క్లిష్ట పరిస్థితుల్లోనైనా విజయం సాధించవచ్చని ఈ సమావేశం స్పష్టం చేసింది.
సెన్సార్-టు-షూటర్ లింకేజ్: శత్రువును గుర్తించడం (Sensor) మరియు దాడి చేయడం (Shooter) మధ్య సమయాన్ని తగ్గించడానికి సాంకేతికతను మరియు సమాచార మార్పిడిని వేగవంతం చేయడంపై దృష్టి సారించారు.
ఇంటెలిజెన్స్ షేరింగ్ (సమాచార మార్పిడి) మరియు ఉమ్మడి ప్రణాళికల కోసం ఒక శాశ్వత యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని ఎయిర్ మార్షల్ అశుతోష్ దీక్షిత్ సూచించారు.
గతంలో జరిగిన 'ఆపరేషన్ సింధూర్' నుండి నేర్చుకున్న పాఠాలను విశ్లేషిస్తూ, ఉపరితల బలగాల కదలికలకు మరియు వైమానిక దాడులకు మధ్య కచ్చితమైన సమన్వయం ఉండాలని ఎయిర్ మార్షల్ జితేంద్ర మిశ్రా వివరించారు.
1971 నాటి పాత పద్ధతులను వదిలి, మరింత చురుకైన (Agile), మారుతున్న పరిస్థితులకు తగ్గట్టుగా స్పందించే 'జాయింట్ వార్‌ఫైటింగ్' పద్ధతిని అనుసరించాలని నిర్ణయించారు.
ప్రస్తుతం రక్షణ దళాల మధ్య ఉన్న లోపాలను (Capability Gaps) గుర్తించి, వాటిని భర్తీ చేయడం ద్వారా భవిష్యత్ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి భారత సైన్యాన్ని సన్నద్ధం చేయడం ఈ వ్యాయామం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం.
ఈ కాన్క్లేవ్ ద్వారా భారత రక్షణ దళాలు మరింత శక్తివంతంగా మరియు ఐక్యంగా మారి దేశ భద్రతను కాపాడటంలో కీలక పాత్ర పోషించనున్నాయి.

సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ముఖ్యంగా ఫైనాన్షియల్ టెక్నాలజీ (Fintech) రంగంలో వస్తున్న మార్పులు సామాన్యుల జీవితాలను ఎలా ప్రభావితం చేస్తున్నాయో చర్చించడానికి ఒడిశా ప్రభుత్వం, 'గ్లోబల్ ఫైనాన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ నెట్‌వర్క్'తో కలిసి ఈ ప్రతిష్టాత్మక సదస్సు(Black Swan Summit, India)ను నిర్వహించింది. సాంకేతికత కేవలం వ్యాపారాల కోసం మాత్రమే కాకుండా, సామాజిక న్యాయం మరియు మహిళా సాధికారతకు సాధనంగా ఉండాలని ఈ సదస్సు ఆకాంక్షించింది.

ఫిబ్రవరి 6, 2026న భువనేశ్వర్‌లో జరిగిన ఈ సమ్మిట్‌కు రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము ముఖ్య అతిథిగా హాజరయ్యారు. ఈ సందర్భంగా ఆమె మాట్లాడుతూ, భారత దేశ 'ఫిన్‌టెక్' ప్రస్థానాన్ని కేవలం ఒక సాంకేతిక విజయంగానే కాకుండా, 'లింగ సమానత్వానికి (Gender Justice)' నిదర్శనంగా గుర్తించాలని పిలుపునిచ్చారు.

లింగ సమానత్వం & ఫిన్‌టెక్: ఫిన్‌టెక్ రంగంలో మహిళలను కేవలం వినియోగదారులుగానే కాకుండా, నాయకులుగా, నిపుణులుగా మరియు పారిశ్రామికవేత్తలుగా చూడాలని రాష్ట్రపతి ఉద్ఘాటించారు. డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో మహిళలు క్రియాశీలక భాగస్వాములు కావాలని ఆమె కోరారు.
సామాజిక సమ్మిళితం (Inclusion): సాంకేతికత దానంతటదే అందరికీ చేరువకాదని, ముఖ్యంగా మారుమూల గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాల వారికి డిజిటల్ నైపుణ్యాలను నేర్పించడం ద్వారానే వారిని అభివృద్ధిలో భాగస్వాములను చేయగలమని ఆమె పేర్కొన్నారు.
సాంకేతిక సవాళ్లు: సైబర్ సెక్యూరిటీ ముప్పులు, డీప్‌ఫేక్స్, తప్పుడు సమాచారం (Misinformation) వంటి సవాళ్ల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండాలని, సాంకేతికతను సామాజిక న్యాయం కోసం ఒక సాధనంగా మలచుకోవాలని సూచించారు.
గత దశాబ్ద కాలంలో డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT) మరియు డిజిటల్ పేమెంట్స్ ద్వారా రైతులు, చిన్న వ్యాపారులు మరియు మహిళల జీవితాల్లో ఫిన్‌టెక్ ఒక 'జీవనరేఖ'గా మారిందని ఆమె ప్రశంసించారు.

ఆర్థిక మోసాలను అరికట్టడానికి 'ఇండియన్ సైబర్ క్రైమ్ కోఆర్డినేషన్ సెంటర్' వంటి ప్రభుత్వ చర్యలను వివరిస్తూ, డిజిటల్ మరియు ఆర్థిక అక్షరాస్యతను పాఠశాల స్థాయి నుండే పాఠ్యాంశాల్లో చేర్చాలని రాష్ట్రపతి సూచించారు.

డిజిటల్, ఫైనాన్షియల్ మరియు ఇన్సూరెన్స్ రంగాల్లో నైపుణ్యం కలిగిన మానవ వనరులను తయారు చేసేందుకు ఒడిశా ప్రభుత్వం చేపట్టిన 'భారత్ నేత్ర' (BharatNetra) చొరవను ఆమె అభినందించారు.
ఈ సమ్మిట్ ద్వారా వెలువడే చర్చలు కేవలం ఒడిశాకే కాకుండా, దేశవ్యాప్తంగా మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పరివర్తనాత్మక మార్పులకు దారితీస్తాయని రాష్ట్రపతి ఆశాభావం వ్యక్తం చేశారు.

భారత వ్యూహాత్మక రక్షణ సామర్థ్యాన్ని మరింత పటిష్టం చేస్తూ, అణ్వస్త్రాలను మోసుకెళ్లగల 'అగ్ని-3(Agni-III)' క్షిపణిని శుక్రవారం విజయవంతంగా పరీక్షించారు. ఇది ఉపరితలం నుండి ఉపరితలానికి (Surface-to-Surface) ప్రయోగించే ఖండాంతర క్షిపణి. ఇప్పటికే భారత సైన్యంలో అంతర్భాగమైన ఈ క్షిపణిని, దాని పనితీరును మరియు సంసిద్ధతను పునఃపరిశీలించే క్రమంలో భాగంగా ఈ ప్రయోగం చేపట్టారు.

ఒడిశా తీరంలోని చందీపూర్‌లో ఉన్న స్ట్రాటజిక్‌ ఫోర్సెస్‌ కమాండ్‌ కేంద్రం నుండి జరిపిన ఈ పరీక్ష అన్ని పరామితులలో విజయవంతమైంది. క్షిపణి నిర్దేశించిన మార్గంలో ప్రయాణించి బంగాళాఖాతంలోని లక్ష్యాన్ని అత్యంత ఖచ్చితత్వంతో ఛేదించినట్లు రక్షణ పరిశోధన, అభివృద్ధి సంస్థ (DRDO) అధికారికంగా ప్రకటించింది.

క్షిపణి సామర్థ్యం: అగ్ని-3 క్షిపణి 3,000 కిలోమీటర్ల పైచిలుకు దూరంలోని లక్ష్యాలను ఛేదించగలదు.
సాంకేతిక వివరాలు: ఇది 17 మీటర్ల పొడవు కలిగి ఉంటుంది. ఇది రెండు దశలతో కూడిన ద్రవ ఇంధన ఆధారిత ఇంజిన్‌తో పనిచేస్తుంది.
పేలోడ్ సామర్థ్యం: ఈ క్షిపణి ఏకంగా 1,500 కిలోల బరువున్న పేలోడ్‌ను (అణ్వస్త్రాలతో సహా) మోసుకెళ్లగలదు.
పర్యవేక్షణ: ప్రయోగం జరిగిన సమయం నుండి లక్ష్యాన్ని చేరే వరకు అత్యాధునిక రాడార్ వ్యవస్థల ద్వారా క్షిపణి గమనాన్ని శాస్త్రవేత్తలు నిశితంగా గమనించారు.
పనితీరు: క్షిపణిలోని అన్ని వ్యవస్థలు అంచనాల మేరకు పూర్తిస్థాయిలో పనిచేశాయని అధికారులు వెల్లడించారు.
ప్రాధాన్యత: ఈ ప్రయోగం విజయవంతం కావడంతో భారత సైనిక అమ్ములపొది మరింత బలోపేతమైంది, ముఖ్యంగా సుదూర లక్ష్యాలను ఛేదించడంలో భారత దేశ రక్షణ సన్నద్ధత మరోసారి నిరూపితమైంది.