• వైద్య చికిత్సల్లో కృత్రిమ మేధస్సు (AI)ని ఉపయోగించి రోగులకు మెరుగైన సేవలు అందించడం ఈ కేంద్రం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. దీనిని కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రి జె.పి. నడ్డా మరియు ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయేల్ మాక్రాన్ కలిసి ప్రారంభించారు.

• మెదడు ఆరోగ్యం (Brain Health): న్యూరోసైన్స్ మరియు మెదడు సంబంధిత వ్యాధులను ఏఐ ద్వారా త్వరగా గుర్తించడం.
• వ్యాధి నిర్ధారణ (Diagnosis): రోగాలను ముందుగానే పసిగట్టే ఏఐ సాఫ్ట్‌వేర్‌లను అభివృద్ధి చేయడం.
• మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్: వైద్య విద్యార్థులకు ఏఐ ఆధారిత శిక్షణ ఇవ్వడం.
• డేటా భద్రత: రోగుల ఆరోగ్య సమాచారాన్ని గోప్యంగా ఉంచుతూనే పరిశోధనలకు వాడుకోవడం.

• ఈ ప్రాజెక్ట్ కోసం రెండు దేశాలలోని అత్యున్నత విద్యాసంస్థలు చేతులు కలిపాయి:
  • భారత్ నుండి: ఎయిమ్స్ (AIIMS) న్యూఢిల్లీ మరియు ఐఐటీ ఢిల్లీ (IIT Delhi).
  • ఫ్రాన్స్ నుండి: సోర్బోన్ యూనివర్సిటీ మరియు పారిస్ బ్రెయిన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్.

• ప్రారంభోత్సవంలో మాక్రాన్ మాట్లాడుతూ, ఏఐ అనేది కేవలం సాంకేతికత మాత్రమే కాదని, అది మానవత్వానికి సేవ చేసేలా ఉండాలని చెప్పారు. ఏఐ రంగంలో స్వయం సమృద్ధి (Sovereignty) సాధించడం మరియు నమ్మకమైన వ్యవస్థలను నిర్మించడంపై ఆయన మొగ్గు చూపారు.

తమిళనాడులోని తిరుపత్తూరు జిల్లా పక్షిగా 'ఇండియన్ గ్రే హార్న్‌బిల్' (Indian Grey Hornbill) ఎంపికై వార్తల్లో నిలిచింది. అటవీ శాఖ నిర్వహించిన ప్రజా పోలింగ్‌లో 41,000 మంది ఓటర్లు ఈ పక్షిని ఎంచుకున్నారు.

• ఇది భారత ఉపఖండంలో సాధారణంగా కనిపించే ఒక రకమైన పక్షి. ఇవి ఎక్కువగా జంటలుగా కనిపిస్తాయి.

• నివాసం: ఇవి ఎక్కువగా ఎత్తైన చెట్లపై నివసిస్తాయి. ఆహారం కోసం లేదా గూడు కట్టుకోవడానికి అవసరమైన మట్టి ముద్దల కోసం మాత్రమే నేలపైకి వస్తాయి.
• రూపం: ఒళ్లంతా బూడిద రంగు ఈకలు ఉంటాయి. పొట్ట భాగం లేత బూడిద లేదా తెలుపు రంగులో ఉంటుంది.
• ముక్కు: దీని ముక్కు నలుపు లేదా ముదురు బూడిద రంగులో ఉండి, దానిపై ఒక ప్రత్యేకమైన కొమ్ము వంటి భాగం (Casque) ఉంటుంది.
• లింగ భేదం: ఇతర పక్షుల్లా కాకుండా, ఇందులో మగ పక్షి మరియు ఆడ పక్షి చూడటానికి ఒకేలా ఉంటాయి.

• ఎక్కడ ఉంటాయి: ఇవి అడవులు, తోటలు, గ్రామీణ సాగు భూములు మరియు నగరాల్లోని పార్కుల్లో కూడా కనిపిస్తాయి.
• వ్యాప్తి: భారతదేశం అంతటా (అస్సాం మినహా), పాకిస్తాన్, నేపాల్ మరియు బంగ్లాదేశ్‌లలో కనిపిస్తాయి.
• ఆహారం: ఇవి ప్రధానంగా పండ్లను తింటాయి, ముఖ్యంగా మేడి పండ్లు (Figs) అంటే వీటికి చాలా ఇష్టం.

• ఈ పక్షులు పర్యావరణానికి ఎంతో మేలు చేస్తాయి. ఇవి పండ్లను తిని, విత్తనాలను దూర ప్రాంతాల్లో విసర్జించడం ద్వారా అడవుల విస్తరణకు, కొత్త చెట్లు మొలవడానికి 'సీడ్ డిస్పర్సర్స్' (Seed Dispersers) గా పనిచేస్తాయి.

• IUCN status: వీటి సంఖ్య తగినంతగా ఉన్నందున, అంతరించిపోయే ప్రమాదం లేని పక్షుల జాబితాలో (Least Concern) వీటిని చేర్చారు.

కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన 'లఖపతి దీదీ' (Lakhpati Didi) పథకం లక్ష్యాన్ని పెంచుతూ కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ పథకం ద్వారా గ్రామీణ మహిళలను ఆర్థికంగా బలోపేతం అవుతుంది.

• పెరిగిన లక్ష్యం: లఖపతి దీదీల సంఖ్యను 6 కోట్లకు చేర్చాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. గతంలో ఉన్న 3 కోట్ల లక్ష్యాన్ని ఇప్పుడు రెట్టింపు చేసింది.
• గడువు: మార్చి 2029 నాటికి ఈ 6 కోట్ల మంది మహిళలను 'లఖపతి దీదీ'లుగా మార్చాలని నిర్దేశించుకుంది.
• బడ్జెట్ 2026 అప్‌డేట్: ఈ ఏడాది బడ్జెట్‌లో 'షీ-మార్ట్స్' (SHE-Marts) అనే కొత్త కాన్సెప్ట్‌ను ప్రకటించారు. మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHG) తయారు చేసిన వస్తువులను విక్రయించడానికి ఇవి రిటైల్ అవుట్‌లెట్లుగా పనిచేస్తాయి.
• వడ్డీ లేని రుణాలు: ఈ పథకం కింద మహిళలకు సొంతంగా వ్యాపారం చేసుకోవడానికి ₹1 లక్ష నుంచి ₹5 లక్షల వరకు వడ్డీ లేని రుణాలు అందించేలా ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి.

• స్వయం సహాయక సంఘం (SHG)లో సభ్యురాలై ఉండి, తన వ్యాపారం లేదా పనుల ద్వారా సంవత్సరానికి కనీసం ₹1,00,000 (ఒక లక్ష) కంటే ఎక్కువ ఆదాయం సంపాదించే మహిళను 'లఖపతి దీదీ' అంటారు.

• లక్ష్యం: గ్రామీణ మహిళలు చిన్న చిన్న వ్యాపారాలు (Micro-enterprises) ప్రారంభించేలా ప్రోత్సహించడం.
• శిక్షణ: వీరికి కేవలం డబ్బు మాత్రమే కాకుండా ప్లంబింగ్, ఎల్‌ఈడీ బల్బుల తయారీ, డ్రోన్ ఆపరేటింగ్ (Drone Didi) వంటి ఆధునిక రంగాలలో నైపుణ్య శిక్షణ ఇస్తారు.
• ఆదాయం స్థిరత్వం: నెలకు కనీసం ₹10,000 ఆదాయం వచ్చేలా స్థిరమైన జీవనోపాధి మార్గాలను చూపిస్తారు.
• ఎవరు నిర్వహిస్తారు: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని పర్యవేక్షిస్తుంది.

• శిక్షణ: అన్ని రాష్ట్రాల్లోని మహిళలకు ప్రత్యేక శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం.
• ఆర్థిక సహాయం: బ్యాంకుల ద్వారా సులభంగా లోన్లు అందేలా చూడటం.
• మార్కెట్ సౌకర్యం: మహిళలు తయారు చేసిన ఉత్పత్తులను 'షీ-మార్ట్స్' ద్వారా లేదా అమెజాన్, ఫ్లిప్‌కార్ట్ వంటి ఈ-కామర్స్ సైట్ల ద్వారా విక్రయించేలా చేయడం.

కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి అధికారులను యుద్ధ ప్రాతిపదికన పనిచేయాలని ఆదేశించారు.

యూరోపియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీ (ESA) ప్రయోగించిన CHEOPS (Characterising ExOPlanet Satellite) ఉపగ్రహం తాజాగా ఒక అద్భుతమైన ఆవిష్కరణ చేసింది. భూమికి 116 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న LHS 1903 అనే నక్షత్రం చుట్టూ తిరుగుతున్న ఒక వింత గ్రహ వ్యవస్థను ఇది గుర్తించింది.

• సాధారణంగా ఏదైనా నక్షత్ర మండలంలో రాతి గ్రహాలు (భూమి వంటివి) నక్షత్రానికి దగ్గరగా, వాయు గ్రహాలు (బృహస్పతి వంటివి) దూరంగా ఉంటాయి. కానీ LHS 1903 వ్యవస్థలో CHEOPS ఒక వింతను కనుగొంది:
  • ఈ వ్యవస్థలో మొత్తం 4 గ్రహాలు ఉన్నాయి.
  • మొదటిది రాతి గ్రహం, ఆ తర్వాత రెండు వాయు గ్రహాలు ఉన్నాయి.
  • కానీ అందరినీ ఆశ్చర్యపరుస్తూ, అన్నిటికంటే చివరన ఉన్న నాలుగవ గ్రహం (LHS 1903 e) కూడా రాతి గ్రహమే!
  • ఇది సైన్స్‌లో ఇప్పటివరకు ఉన్న గ్రహ ఆవిర్భావ సిద్ధాంతాలను సవాలు చేస్తోంది. వాయువు తక్కువగా ఉన్న వాతావరణంలో కూడా రాతి గ్రహాలు ఏర్పడగలవని ఇది నిరూపిస్తోంది.

• లక్ష్యం: ఇప్పటికే కనుగొన్న ఇతర గ్రహాల (Exoplanets) పరిమాణాన్ని, సాంద్రతను అత్యంత ఖచ్చితత్వంతో కొలవడం దీని ప్రధాన పని.
• ఎలా పనిచేస్తుంది: గ్రహం తన నక్షత్రం ముందు నుండి వెళ్తున్నప్పుడు (Transit) ఆ నక్షత్రం కాంతి ఎంత తగ్గిందో చూసి, గ్రహం యొక్క వ్యాసాన్ని (Diameter) ఇది లెక్కిస్తుంది.
• ప్రాముఖ్యత: భూమి నుండి నక్షత్రాలను గమనించే టెలిస్కోపుల డేటాతో CHEOPS సమాచారాన్ని కలిపి చూస్తే, ఆ గ్రహం దేనితో తయారైంది (రాయి లేదా గ్యాస్) అనేది శాస్త్రవేత్తలు గుర్తిస్తారు.
• కక్ష్య (Orbit): భూమికి పైన 700 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో ఇది తిరుగుతుంటుంది.
• పరికరాలు: ఇందులో ఫోటోమీటర్ అనే ఒకే ఒక శక్తివంతమైన కెమెరా ఉంటుంది.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆకలిని అంతం చేసేందుకు పని చేస్తున్న ఐక్యరాజ్యసమితి విభాగం వరల్డ్ ఫుడ్ ప్రోగ్రామ్ (WFP) తో భారత ఆహార సంస్థ (FCI) ఒక కీలక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆహార కొరతను ఎదుర్కొంటున్న దేశాలకు సాయం చేసేందుకు భారత ప్రభుత్వం, WFP మధ్య 5 ఏళ్ల కాలపరిమితి గల అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదిరింది.

• ఎగుమతి: ఈ ఒప్పందం ప్రకారం, FCI సుమారు 2 లక్షల మెట్రిక్ టన్నుల బియ్యాన్ని WFP కి సరఫరా చేస్తుంది.
• ధర: ప్రస్తుతం 2026 మార్చి 31 వరకు క్వింటాలుకు ₹2,800 ధరను నిర్ణయించారు.
• ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: యుద్ధాలు, ప్రకృతి వైపరీత్యాల వల్ల ఆకలితో అలమటిస్తున్న దేశాలకు భారత్ నుండి పోషక విలువలు గల ఆహారాన్ని అందించడం.

• ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద మానవతా సంస్థ.
• స్థాపన: 1961లో ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) ద్వారా స్థాపించబడింది.
• ప్రధాన కార్యాలయం: రోమ్, ఇటలీ.
• లక్ష్యం: 2030 నాటికి ప్రపంచంలో ఆకలిని పూర్తిగా నిర్మూలించడం (Zero Hunger).
• నిధులు: దీనికి ప్రభుత్వాలు, కార్పొరేట్ సంస్థలు మరియు వ్యక్తులు ఇచ్చే స్వచ్ఛంద విరాళాల ద్వారా నిధులు అందుతాయి.

• నోబెల్ శాంతి బహుమతి: ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆకలి తీర్చడంలో మరియు సంఘర్షణ ప్రాంతాలలో శాంతిని నెలకొల్పడంలో చేసిన కృషికి గాను 2020లో WFPకి నోబెల్ శాంతి బహుమతి లభించింది.
• పాలన: దీనిని 36 సభ్య దేశాలతో కూడిన ఎగ్జిక్యూటివ్ బోర్డు పర్యవేక్షిస్తుంది. దీని ప్రస్తుత ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ ఐదేళ్ల కాలానికి నియమించబడతారు.
• నివేదిక: ఇది ప్రతి సంవత్సరం 'గ్లోబల్ రిపోర్ట్ ఆన్ ఫుడ్ క్రైసిస్' (Global Report on Food Crisis) పేరుతో ప్రపంచ ఆహార సంక్షోభంపై నివేదికను విడుదల చేస్తుంది.

"ఎవరూ ఆకలితో ఉండకూడదు" అనే భారత దేశ సంకల్పాన్ని ఈ ఒప్పందం ప్రతిబింబిస్తోంది.

అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో నిర్మిస్తున్న భారత్ లోనే అతిపెద్ద జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్ దిబాంగ్ మల్టీపర్పస్ ప్రాజెక్ట్ (Dibang Multipurpose Project) తాజాగా ఒక కీలక మైలురాయిని అధిగమించింది. ఈ ప్రాజెక్టులో భాగంగా నిర్మిస్తున్న డైవర్షన్ టన్నెల్-3 (DT-3) పనులు విజయవంతంగా పూర్తయ్యాయి (దీనినే 'డేలైటింగ్' అంటారు).

• సొరంగం యొక్క రెండు చివరల నుండి తవ్వకాలు జరిపి, మధ్యలో ఉన్న అడ్డుగోడను తొలగించి రెండు వైపులా కలిపే ప్రక్రియ. దీనివల్ల నది నీటిని మళ్లించి మెయిన్ డ్యామ్ పనులు వేగవంతం చేయడానికి వీలవుతుంది.

• సామర్థ్యం: 2,880 మెగావాట్లు (MW). ఇది పూర్తయితే భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద హైడ్రోపవర్ ప్రాజెక్ట్ అవుతుంది.
• నది: ఇది బ్రహ్మపుత్ర నదికి ఉపనది అయిన దిబాంగ్ నదిపై నిర్మిస్తున్నారు.
• నిర్వహణ: కేంద్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ అయిన NHPC దీనిని నిర్మిస్తోంది.
• లక్ష్యం: విద్యుత్ ఉత్పత్తితో పాటు, అస్సాం వంటి దిగువ రాష్ట్రాల్లో వరద నియంత్రణ మరియు నీటి నిల్వ ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

• భారత్‌లోనే అత్యంత ఎత్తైన డ్యామ్: దీని ఎత్తు 278 మీటర్లు. ఇది పూర్తయితే దేశంలోనే ఎత్తైన 'కాంక్రీట్ గ్రావిటీ డ్యామ్'గా నిలుస్తుంది.
• ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన RCC డ్యామ్: దీనిని 'రోలర్ కాంపాక్టెడ్ కాంక్రీట్' (RCC) సాంకేతికతతో నిర్మిస్తున్నారు. ఈ పద్ధతిలో నిర్మించే ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన డ్యామ్ ఇదే కానుంది.
• భూగర్భ పవర్ హౌస్: కొండల లోపల భారీ భూగర్భ విద్యుత్ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తున్నారు. ఇందులో 240 మెగావాట్ల సామర్థ్యం ఉన్న 12 యూనిట్లు ఉంటాయి.
• వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత: చైనా సరిహద్దులకు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల, ఇది భారత్‌కు వ్యూహాత్మక భద్రతను కూడా కల్పిస్తుంది.

మధ్యప్రదేశ్‌లోని బాంధవ్‌గఢ్ టైగర్ రిజర్వ్ (Bandhavgarh Tiger Reserve) లో వరుసగా పులులు మరణిస్తుండటంపై మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు తీవ్రంగా స్పందించింది.

• హైకోర్టు ఆదేశం: బాంధవ్‌గఢ్ మరియు పరిసర ప్రాంతాల్లో పులుల వరుస మరణాలపై సమగ్ర నివేదిక సమర్పించాలని రిజర్వ్ ఫీల్డ్ డైరెక్టర్‌ను జబల్‌పూర్ హైకోర్టు ఆదేశించింది.
• మరణాల సంఖ్య: 2026 ప్రారంభం నుండి ఇప్పటివరకు మధ్యప్రదేశ్‌లో 10 పులులు మరణించగా, అందులో సగానికి పైగా బాంధవ్‌గఢ్ ప్రాంతంలోనే జరిగాయి.
• కారణాలు: ఇవి సహజ మరణాలు కావని, వేటగాళ్లు అమర్చిన విద్యుత్ తీగలు (Electrocution) లేదా విష ప్రయోగం వల్ల జరిగి ఉండవచ్చని వన్యప్రాణి కార్యకర్తలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
• గత ఏడాది రికార్డు: 2025లో మధ్యప్రదేశ్‌లో రికార్డు స్థాయిలో 54 పులులు మరణించాయి. ఇది దేశంలోనే అత్యధికం.

• ఇది మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఉమరియా జిల్లాలో వింధ్య పర్వత శ్రేణుల్లో విస్తరించి ఉంది.
• చారిత్రక నేపథ్యం: దీనికి 'బాంధవ్‌గఢ్' (సోదరుడి కోట) అనే పేరు రామాయణ కాలం నుండి వచ్చింది. లంకపై నిఘా పెట్టేందుకు శ్రీరాముడు తన సోదరుడు లక్ష్మణుడికి బహుకరించిన కోట ఇక్కడ ఉందని నమ్ముతారు.
• పులుల సాంద్రత: ప్రపంచంలోనే అత్యధిక పులుల సాంద్రత (Tiger Density) కలిగిన ప్రాంతాలలో ఇది ఒకటి. అంటే ఇక్కడ తక్కువ విస్తీర్ణంలో ఎక్కువ పులులు కనిపిస్తాయి.
• గుహలు: ఇక్కడ 1వ శతాబ్దానికి చెందిన సుమారు 39 పురాతన గుహలు ఉన్నాయి. వీటిపై పాలి లిపిలో శాసనాలు, జంతువుల బొమ్మలు కనిపిస్తాయి.

• వృక్షజాలం (Flora): లోయల్లో సాల్ (Sal) అడవులు, కొండల దిగువన వెదురు పొదలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.
• జంతుజాలం (Fauna): పులులతో పాటు చిరుత పులులు, గౌర్ (ఇండియన్ బైసన్), సాంబార్ జింకలు, ఎలుగుబంట్లు మరియు దాదాపు 250 రకాల పక్షులు ఇక్కడ నివసిస్తాయి.

ఇండియా ఏఐ ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్ 2026లో కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) VoicERA అనే సరికొత్త సాంకేతికతను ఆవిష్కరించింది. ఇది భారతదేశ డిజిటల్ విప్లవంలో ఒక కీలక మైలురాయి.

• ఇది ఓపెన్ సోర్స్ (అందరికీ అందుబాటులో ఉండే) వాయిస్ ఏఐ సాఫ్ట్‌వేర్ ప్లాట్‌ఫారమ్. దీనిని భారత జాతీయ భాషా మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్ట్ అయిన 'భాషిణి' (BHASHINI) లో భాగంగా రూపొందించారు.

• బహుళ భాషా మద్దతు: ఇది కేవలం తెలుగు, హిందీ వంటి ప్రధాన భాషలే కాకుండా, దేశంలోని సుమారు 700 పైగా మాండలికాలను (Dialects) అర్థం చేసుకోగలదు.
• రియల్ టైమ్ వాయిస్: వినియోగదారులు అడిగే ప్రశ్నలకు అప్పటికప్పుడు వాయిస్ ద్వారా సమాధానం ఇచ్చే సామర్థ్యం దీనికి ఉంది.
• భాషిణి అనుసంధానం: ఇది భాషిణి యొక్క సామర్థ్యాన్ని కేవలం టెక్స్ట్ అనువాదం నుండి ఫోన్ కాల్స్ మరియు మాటల సంభాషణల స్థాయికి పెంచుతుంది.

• సాధారణంగా డిజిటల్ సేవలు (యాప్స్, వెబ్‌సైట్లు) ఇంగ్లీష్ లేదా హిందీలో ఉండటం వల్ల చదువుకోని వారు లేదా గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలు ఇబ్బంది పడుతుంటారు. VoicERA ద్వారా:
  • రైతులు: తమ మాతృభాషలో ఫోన్ ద్వారా మాట్లాడి పంటల సలహాలు లేదా వాతావరణ సమాచారాన్ని పొందవచ్చు.
  • ప్రభుత్వ పథకాలు: ఏ ఏ పథకాలు అందుబాటులో ఉన్నాయో కేవలం వాయిస్ మెసేజ్ ద్వారా అడిగి తెలుసుకోవచ్చు.
  • వృద్ధులు: స్మార్ట్‌ఫోన్ వాడటం రాని వారు కూడా కేవలం మాట్లాడటం ద్వారా డిజిటల్ సేవలను ఉపయోగించుకోవచ్చు.

• ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వం రూపొందించిన ఏఐ ఆధారిత భాషా అనువాద ప్లాట్‌ఫారమ్.
• నిర్వహణ: డిజిటల్ ఇండియా భాషిణి విభాగం (DIBD).
• భాషలు: ప్రస్తుతం ఇది 22 అధికారిక భారతీయ భాషలను సపోర్ట్ చేస్తోంది.
• లక్ష్యం: భాషా పరమైన అడ్డంకులను తొలగించి, ప్రతి భారతీయుడికి వారి సొంత భాషలో డిజిటల్ సేవలు అందేలా చేయడం.
• ఈ VoicERA సాంకేతికత ద్వారా భవిష్యత్తులో ప్రభుత్వ హెల్ప్‌లైన్ నంబర్లు కూడా నేరుగా మీ భాషలో మాట్లాడి సాయం చేస్తాయి.

మరాఠా సామ్రాజ్య స్థాపకుడు, హైందవ ధర్మ రక్షకుడు అయిన ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ 396వ జయంతిని (Shivaji Maharaj Jayanti 2026) ఫిబ్రవరి 19న దేశవ్యాప్తంగా, ముఖ్యంగా మహారాష్ట్రలో అత్యంత వైభవంగా జరుపుకున్నారు.

• మహారాష్ట్రలోని పుణే జిల్లాలో ఉన్న శివనేరి కోటలో క్రీ.శ. 1630, ఫిబ్రవరి 19న శివాజీ జన్మించారు.
• ఆయన తన ధైర్య సాహసాలతో అసాధ్యాన్ని సుసాధ్యం చేసి, విదేశీ ఆక్రమణదారుల నుండి భారత భూభాగాన్ని కాపాడి 'స్వరాజ్యాన్ని' స్థాపించారు.
• ఆయన ఆశయాలను, నాయకత్వ లక్షణాలను స్మరించుకోవడానికి ఈ రోజును గర్వకారణంగా జరుపుకుంటాం.

• స్వరాజ్య స్థాపన: కేవలం 16 ఏళ్ల వయసులోనే తోరణ కోటను జయించి స్వరాజ్య స్థాపనకు పునాది వేశారు.
• గెరిల్లా యుద్ధ తంత్రం (Ganimi Kava): అతి తక్కువ సైన్యంతో భారీ శత్రువులను ఓడించడానికి కొండలు, కోనలను ఆయుధాలుగా మలుచుకుని 'గెరిల్లా యుద్ధ' పద్ధతిని కనిపెట్టారు.
• భారత నౌకాదళ పితామహుడు: సముద్ర మార్గం ద్వారా వచ్చే ముప్పును పసిగట్టి, బలమైన నౌకాదళాన్ని నిర్మించిన తొలి భారతీయ రాజులలో ఒకరు. అందుకే ఆయనను 'Father of Indian Navy' అని పిలుస్తారు.
• స్త్రీల పట్ల గౌరవం: యుద్ధంలో గెలిచినప్పుడు శత్రువుల ఇంటి మహిళలను కూడా తల్లులుగా, సోదరీమణులుగా గౌరవించాలని తన సైన్యానికి కఠినమైన నిబంధనలు పెట్టారు.

• శివాజీ మహారాజ్ నుండి నేటి తరం నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు:
  • ధైర్యం: ఎన్ని ఆపదలు ఎదురైనా వెనకడుగు వేయకుండా పోరాడటం.
  • వ్యూహరచన: శక్తి కన్నా యుక్తితో పని చేయడం (ఉదాహరణకు అఫ్జల్ ఖాన్‌ను మట్టుబెట్టిన తీరు, ఆగ్రా కోట నుండి తప్పించుకోవడం).
  • సమ ధర్మం: ఆయన రాజ్యంలో అన్ని మతాల వారికి సమాన గౌరవం ఉండేది. ముస్లింలు కూడా ఆయన సైన్యంలో కీలక పదవుల్లో ఉండేవారు.

• ఈ ఏడాది మహారాష్ట్ర గవర్నర్ ముంబైలోని శివాజీ పార్క్‌లో నివాళులర్పించారు. రాయగఢ్, శివనేరి కోటల వద్ద లక్షలాది మంది భక్తులు చేరి 'జై భవానీ.. జై శివాజీ' నినాదాలతో హోరెత్తించారు.

• "స్వరాజ్యం అనేది కేవలం కల కాదు.. అది ధైర్యం మరియు త్యాగంతో సాధించిన బాధ్యత."
• "సంకల్పం భయం కంటే బలంగా ఉన్నప్పుడు, విజయం తప్పకుండా వస్తుంది."

న్యూఢిల్లీలోని భారత్ మండపంలో జరిగిన 'ఇండియా ఏఐ ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్ 2026' లో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రసంగిస్తూ, కృత్రిమ మేధస్సు (AI) భవిష్యత్తు కోసం భారతదేశం రూపొందించిన అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన M.A.N.A.V (మానవ్) విజన్‌ను ఆవిష్కరించారు.

• AI అనేది కేవలం యంత్రాల తెలివితేటలు మాత్రమే కాకుండా, అది మానవ కేంద్రితంగా (Human-centric), నైతిక విలువలతో కూడి ఉండాలని ప్రధాని మోదీ ఈ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను ప్రతిపాదించారు.
  • M - Moral and Ethical Systems (నైతిక వ్యవస్థలు): AI వ్యవస్థలు నైతిక విలువలకు లోబడి ఉండాలి. మానవాళికి హాని కలిగించకూడదు.
  • A - Accountable Governance (జవాబుదారీ పాలన): AI వినియోగంపై పారదర్శకమైన నిబంధనలు ఉండాలి. ఏదైనా తప్పు జరిగితే ఎవరు బాధ్యత వహిస్తారో స్పష్టంగా తెలియాలి.
  • N - National Sovereignty (జాతీయ సార్వభౌమాధికారం): డేటా ఎవరిదైతే హక్కు కూడా వారికే ఉండాలి. దేశాల డేటా భద్రత మరియు డిజిటల్ స్వేచ్ఛ ముఖ్యం.
  • A - Accessible and Inclusive (అందరికీ అందుబాటు): AI అనేది కొన్ని దేశాలకో లేక పెద్ద కంపెనీలకో పరిమితం కాకూడదు. ముఖ్యంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు (Global South) ఇది వరంగా మారాలి.
  • V - Valid and Legitimate (చట్టబద్ధత): AI వ్యవస్థలు చట్టపరంగా ధృవీకరించబడాలి. అవి నమ్మదగినవిగా ఉండాలి.

• థీమ్: "సర్వజన హితాయ, సర్వజన సుఖాయ" (అందరికీ మేలు, అందరికీ సంతోషం).
• గ్లోబల్ లీడర్‌షిప్: ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఏఐ సదస్సును భారత్ నిర్వహించడం గర్వకారణమని ప్రధాని పేర్కొన్నారు. ఇందులో 100కు పైగా దేశాలు, 500 మందికి పైగా ఏఐ నిపుణులు పాల్గొన్నారు.
• డీప్‌ఫేక్స్ (Deepfakes) మరియు తప్పుడు సమాచారం వల్ల కలిగే ప్రమాదాల గురించి ప్రధాని హెచ్చరించారు. డిజిటల్ కంటెంట్‌కు 'వాటర్‌మార్క్' మరియు 'అథెంటిసిటీ లేబుల్స్' ఉండాలని ప్రతిపాదించారు.
• శిక్షణ: ఏఐ వల్ల మారే ఉపాధి రంగాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని యువతకు కొత్త నైపుణ్యాలలో శిక్షణ ఇవ్వడంపై ప్రభుత్వం దృష్టి పెట్టిందని చెప్పారు.

• ఈ సదస్సు ప్రధానంగా మూడు అంశాల చుట్టూ తిరుగుతుంది:
  1. People (ప్రజలు): ఏఐ ద్వారా మానవ వనరుల అభివృద్ధి.
  2. Planet (భూమి): పర్యావరణ పరిరక్షణకు ఏఐని ఎలా వాడాలి.
  3. Progress (ప్రగతి): ఆర్థిక వృద్ధిలో ఏఐ పాత్ర.

"భారత్ లో రూపకల్పన చేయండి.. ప్రపంచానికి అందించండి" (Design and Develop in India, Deliver to the World) అని ప్రధాని ఈ సందర్భంగా ప్రపంచ దేశాలకు పిలుపునిచ్చారు.

భారత ఇంజనీరింగ్ దిగ్గజం లార్సెన్ & టూబ్రో (L&T) మరియు ప్రపంచ ప్రసిద్ధ చిప్ మేకర్ ఎన్విడియా (NVIDIA) కలిసి భారతదేశంలోనే మొట్టమొదటి గిగావాట్-స్కేల్ ఏఐ ఫ్యాక్టరీ (AI Factory) మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడానికి చేతులు కలిపాయి.

• సాధారణ డేటా సెంటర్లకు, ఏఐ ఫ్యాక్టరీలకు చాలా తేడా ఉంటుంది. ఏఐ ఫ్యాక్టరీ అనేది కృత్రిమ మేధస్సు (AI) కి సంబంధించిన భారీ మోడల్స్ (ఉదాహరణకు ChatGPT వంటివి) శిక్షణ ఇవ్వడానికి మరియు నిర్వహించడానికి ప్రత్యేకంగా రూపొందించబడిన ఒక భారీ కంప్యూటింగ్ కేంద్రం.

• భారీ సామర్థ్యం: దీనిని 'గిగావాట్-స్కేల్'లో నిర్మిస్తున్నారు. అంటే ఇది అత్యంత శక్తివంతమైన సూపర్ కంప్యూటింగ్ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
• ముఖ్య నగరాలు: ప్రస్తుతం చెన్నై (30 MW) మరియు ముంబై (40 MW) నగరాల్లో ఉన్న డేటా సెంటర్లను భారీగా విస్తరించనున్నారు.
• సాంకేతికత: ఎన్విడియా తన అత్యాధునిక GPU (Graphics Processing Unit) చిప్స్ మరియు సాఫ్ట్‌వేర్‌ను అందిస్తుంది, L&T ఇంజనీరింగ్ మరియు నిర్మాణ బాధ్యతలను చేపడుతుంది.

• సార్వభౌమ ఏఐ (Sovereign AI): భారతదేశపు డేటా భారతదేశంలోనే భద్రంగా ఉంటుంది. మన దేశ అవసరాలకు తగ్గట్టుగా ఏఐ మోడల్స్‌ను ఇక్కడే అభివృద్ధి చేసుకోవచ్చు.
• తక్కువ ఖర్చు: భారతీయ కంపెనీలు ఏఐ సేవల కోసం విదేశీ క్లౌడ్ కంపెనీలపై ఆధారపడాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది.
• ఉపాధి: ఈ భారీ మౌలిక సదుపాయాల వల్ల డిజిటల్ రంగంలో వేల సంఖ్యలో ఉద్యోగ అవకాశాలు లభిస్తాయి.

• పరిశ్రమ వర్గాల అంచనా ప్రకారం, సుమారు $9-10 బిలియన్ల (దాదాపు ₹80,000 కోట్లు) పెట్టుబడితో ఈ ప్రాజెక్ట్ కొనసాగే అవకాశం ఉంది. ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన 'ఇండియా ఏఐ మిషన్' (IndiaAI Mission) లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.

భారతదేశం తన 'నైబర్‌హుడ్ ఫస్ట్' (Neighbourhood First) విధానంలో భాగంగా మాల్దీవులకు తొలి హై-స్పీడ్ ఫెర్రీ (వేగవంతమైన పడవ) ను బహుమతిగా ఇచ్చింది. దీనివల్ల రెండు దేశాల మధ్య సముద్ర సంబంధాలు మరింత బలపడనున్నాయి.

• మాల్దీవుల్లోని వివిధ దీవుల మధ్య ప్రయాణ సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడానికి 'రాజ్జే ట్రాన్స్‌పోర్ట్ లింక్' (RTL) సేవలను భారతదేశం ప్రారంభించింది. ఇందులో భాగంగా తొలి హై-స్పీడ్ ఫెర్రీని మాల్దీవులకు అప్పగించారు.
• ఎక్కడ: ఈ ఫెర్రీ సేవలు ప్రధానంగా ఫాఫు (Faafu) మరియు ధాలు (Dhaalu) అటోల్స్ (దీవుల సమూహాలు) మధ్య నడుస్తాయి.
• ఒప్పందం: జనవరి 2025లో కుదుర్చుకున్న HICDP ఫేజ్ III ఒప్పందంలో భాగంగా మొత్తం 12 ఫెర్రీలను భారత్ అందించనుంది.

• మాల్దీవులు అనేక చిన్న చిన్న దీవుల సముదాయం. అక్కడ ఒక దీవి నుండి మరో దీవికి వెళ్లడం ప్రజల దైనందిన జీవితంలో ఒక భాగం.
• ప్రజలకు మేలు: చౌకైన మరియు వేగవంతమైన ప్రయాణం అందుబాటులోకి రావడం వల్ల వైద్యం, విద్య మరియు ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయి.
• ఆర్థిక వృద్ధి: పర్యాటక రంగం మరియు మత్స్య పరిశ్రమకు ఈ రవాణా సౌకర్యం పెద్ద ఊతాన్నిస్తుంది.
• భారత్ సాయం: ఈ ప్రాజెక్ట్ కోసం భారతదేశం సుమారు ₹55 కోట్ల (MVR 100 మిలియన్) గ్రాంట్‌ను అందజేసింది.

• భారతదేశం తన పొరుగు దేశాలైన మాల్దీవులు, శ్రీలంక, నేపాల్, భూటాన్ వంటి దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరుచుకోవడానికి ఈ విధానాన్ని పాటిస్తోంది.
• ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: పొరుగు దేశాలకు కష్టకాలంలో అండగా ఉండటం మరియు ఆ దేశాల అభివృద్ధిలో భాగస్వామి కావడం.
• విజన్ మహాసాగర్ (Vision MAHASAGAR): హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో భద్రత మరియు అందరి అభివృద్ధి కోసం భారత్ చేస్తున్న ప్రయత్నం.

క్లీన్ ఎనర్జీ (స్వచ్ఛ ఇంధనం) రంగంలో సహకారాన్ని పెంచుకోవడానికి భారతదేశం మరియు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (UK) సంయుక్తంగా **'ఇండియా-యూకే ఆఫ్‌షోర్ విండ్ టాస్క్‌ఫోర్స్'**ను ప్రారంభించాయి. **'విజన్ 2035'**లో భాగంగా ఫిబ్రవరి 18న ఈ కీలక నిర్ణయం తీసుకున్నారు.

• సాధారణంగా గాలి మిల్లులను భూమిపై ఏర్పాటు చేస్తారు. కానీ ఆఫ్‌షోర్ విండ్ అంటే సముద్రపు నీటిలో భారీ గాలి మిల్లులను (Turbines) ఏర్పాటు చేయడం. సముద్రంపై గాలులు చాలా బలంగా, స్థిరంగా వీస్తాయి కాబట్టి ఇక్కడ ఎక్కువ విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.

• గుజరాత్ మరియు తమిళనాడు: ఈ రెండు రాష్ట్రాల తీర ప్రాంతాల్లో ఆఫ్‌షోర్ విండ్ ప్రాజెక్టులను వేగంగా అభివృద్ధి చేయడం.
• ఆర్థిక సాయం: ఈ ఖరీదైన ప్రాజెక్టుల కోసం భారత ప్రభుత్వం ₹7,453 కోట్ల వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF)ను ఆమోదించింది.
• నైపుణ్యం: ఆఫ్‌షోర్ విండ్ రంగంలో బ్రిటన్ (UK)కు ఉన్న అపారమైన అనుభవాన్ని, సాంకేతికతను భారత్ ఉపయోగించుకుంటుంది.

• మార్కెట్ డిజైన్: సముద్ర గర్భాన్ని లీజుకు ఇవ్వడం మరియు పెట్టుబడిదారులకు భరోసా కల్పించడం.
• మౌలిక సదుపాయాలు: ఓడరేవులను ఆధునీకరించడం మరియు ప్రత్యేకమైన ఓడలను (Marine vessels) తయారు చేయడం.
• పెట్టుబడులు: దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం మరియు ఆర్థిక నష్టాలను తగ్గించడం.

• ఈ ప్రాజెక్ట్ భారతదేశపు నేషనల్ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్కు ఎంతో కీలకం. సముద్రపు గాలి ద్వారా వచ్చే విద్యుత్తును ఉపయోగించి తక్కువ ఖర్చుతో గ్రీన్ హైడ్రోజన్‌ను తయారు చేయవచ్చు. ప్రస్తుతం గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ధర కిలోకు ₹279 గా ఉంది, ఇది భవిష్యత్తులో మరింత తగ్గే అవకాశం ఉంది.

• ప్రస్తుతం భారత్ వద్ద 272 GW కంటే ఎక్కువ శిలాజయేతర ఇంధన సామర్థ్యం ఉంది.
• ఇందులో సౌరశక్తి (Solar) 141 GW మరియు పవన శక్తి (Wind) 55 GW ఉన్నాయి.