భారత్‌కు 'తీస్తా' పరీక్ష.. బంగ్లాదేశ్-చైనా నూతన ఒప్పందంతో సరిహద్దుల్లో ఆందోళనలు..!

ఈ ప్రాజెక్టు ప్రస్తుతానికి సాధ్యాసాధ్యాల అధ్యయనానికే పరిమితమైనప్పటికీ, బంగ్లాదేశ్‌లోని అత్యంత కీలకమైన మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల్లో చైనా మరింతగా చొచ్చుకుపోవడానికి ఇది మార్గం సుగమం చేస్తుంది.

పవర్‌చైనా ఎంట్రీ: ఈ ప్రాజెక్టును అమలు చేస్తున్న చైనా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ 'పవర్‌చైనా' వల్ల వ్యూహాత్మక ప్రమాదం పొంచి ఉంది. ఇది సాధారణ ప్రైవేట్ సంస్థ కాదు. ఆసియా, ఆఫ్రికా ఖండాల్లో పౌర మరియు సైనిక (ద్వంద్వ) ప్రయోజనాలకు ఉపయోగపడే మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించిన చరిత్ర ఈ సంస్థకు ఉంది.
భౌగోళిక ఆందోళన: ఈ ప్రాజెక్ట్ భారత భద్రతకు అత్యంత కీలకమైన సిలిగురి కారిడార్‌కు సమీపంలో ఉండటంతో ఈ పరిణామాలు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి.

తూర్పు హిమాలయాల్లో పుట్టి, సిక్కిం, పశ్చిమ బెంగాల్ గుండా సుమారు 414 కిలోమీటర్లు ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లో బ్రహ్మపుత్ర నదిలో కలిసేదే ఈ తీస్తా నది. దీని జలాల్లో తమకు అధిక వాటా కావాలన్న బంగ్లాదేశ్ డిమాండ్‌తో ఇరుదేశాల మధ్య చాలాకాలంగా వివాదం నడుస్తోంది.
గతంలో షేక్ హసీనా ప్రభుత్వ హయాంలో 2020లో చైనా ఈ ప్రాజెక్టును బహిరంగంగా ఆవిష్కరించినప్పటికీ, ఆర్థిక పరిమితులు మరియు భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా భారత్ వ్యక్తం చేసిన ఆందోళనలతో హసీనా తుది ఆమోదం తెలపలేదు. ఆనాటి నుంచి ఇది ప్రణాళిక దశను దాటి ముందుకు సాగలేదు.
ఆ తర్వాత మహ్మద్ యూనస్ మధ్యంతర ప్రభుత్వం అధికారంలోకి రాకముందు, తీస్తా ప్రాజెక్టు కోసం 1 బిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక సాయం చేయడానికి భారత్ ముందుకొచ్చింది.
అయితే, హసీనా నిష్క్రమణతో తలెత్తిన రాజకీయ గందరగోళంలో భారత ప్రతిపాదన అటకెక్కింది. ఇప్పుడు తారిక్ రెహమాన్ నేతృత్వంలోని బీఎన్‌పీ (BNP) ప్రభుత్వం అధికారంలోకి రావడంతో, చైనా వేగంగా పావులు కదిపి ఈ తాజా ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. బంగ్లాదేశ్‌పై ఆధిపత్యం కోసం భారత్, చైనాల మధ్య ఉన్న పోటీని ఇది స్పష్టం చేస్తోంది.

2016 సెప్టెంబర్‌లో బంగ్లాదేశ్ జల అభివృద్ధి బోర్డు, చైనా ఇంజనీరింగ్ సంస్థ పవర్‌చైనాతో కుదుర్చుకున్న అవగాహన ఒప్పందంతో ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభమైంది. 2019 మే నాటికి అధికారిక ప్రభుత్వ చట్రం లభించింది. దీని ప్రధాన లక్ష్యాలు.,

తీస్తా నది వెంబడి వరదలను నియంత్రించడం మరియు నీటి భద్రతను మెరుగుపరచడం.
నదీ జీవావరణ వ్యవస్థను పునరుద్ధరించడం.
నదీ తీరాల వెంబడి రహదారులు, నీటిపారుదల వ్యవస్థలు, పట్టణ కేంద్రాలు, పర్యాటక సదుపాయాల నిర్మాణం.
ప్రత్యేక ఆర్థిక మండళ్ల అభివృద్ధి ద్వారా ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని వెలికితీయడం.

భారత్ కంటే వేగంగా ఈ ప్రాజెక్టు విషయంలో చైనాను బంగ్లాదేశ్ ఎంచుకోవడానికి ప్రధానంగా మూడు కారణాలు కనిపిస్తున్నాయి.
ఆర్థిక, సాంకేతిక బలం: ఈ భారీ ప్రాజెక్టుకు అవసరమైన ఆర్థిక వనరులు మరియు ఆనకట్టలు, నదీ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణంలో అత్యాధునిక ఇంజనీరింగ్ నైపుణ్యం చైనా సొంతం. వరద నియంత్రణ, నీటిపారుదల రంగాలలో ఆ దేశానికి విస్తృత అనుభవం ఉంది. 2022లో పూర్తయిన పద్మా వంతెనతో సహా బంగ్లాదేశ్‌లో పలు భారీ ప్రాజెక్టులను చైనా సంస్థలు విజయవంతంగా పూర్తి చేశాయి.
తీస్తా జలాల పంపిణీ ప్రతిష్టంభన: నదీ జలాల పంపిణీపై బంగ్లాదేశ్, భారత్ మధ్య దీర్ఘకాలిక వివాదం ఉంది. బంగ్లాదేశ్‌కు ఎక్కువ నీరు ఇస్తే రాష్ట్రంలోని రైతులకు నష్టం జరుగుతుందని పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీ తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సమ్మతి లేకుండా కేంద్రం ముందుకు వెళ్లలేని పరిస్థితి నెలకొంది.
రాజకీయ పరిణామాలు: బంగ్లాదేశ్‌లో చోటుచేసుకున్న రాజకీయ పరిణామాల (హసీనా వైదొలగడం, యూనస్ మధ్యంతర పాలన) వల్ల భారత్ ప్రతిపాదనలు నిలిచిపోగా, ఈ గందరగోళాన్ని ఆసరాగా తీసుకుని చైనా వేగంగా తన వ్యూహాన్ని అమలు చేసింది.