అయితే ఎలాంటి భద్రత లేని ఈ బూమ్ భవిష్యత్తులో నగరానికి శాపంగా మారుతుందా అనేదే ఇప్పుడు అసలు ప్రశ్న.

The 5W+H: Who, What, When, Where, Why, How

• Who: అసంఘటిత రంగ కార్మికులు (గిగ్ వర్కర్లు, చిరు వ్యాపారులు, రోజువారీ కూలీలు).
• What: హైదరాబాద్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రధాన చోదక శక్తిగా మారడం.
• When: కోవిడ్ తర్వాత ఈ రంగంలో అనూహ్య వృద్ధి నమోదవుతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో.
• Where: ఐటీ కారిడార్లు, పాతబస్తీ సహా గ్రేటర్ హైదరాబాద్ వ్యాప్తంగా.
• Why: సులభంగా దొరికే ఉపాధి, కార్పొరేట్లకు పీఎఫ్, ఈఎస్ఐ భారం లేని చౌకైన శ్రమ దొరకడం.
• How: ఎలాంటి సామాజిక భద్రత లేకుండా కేవలం రోజువారీ వేతనాలు, యాప్ ఆధారిత కమీషన్ల ప్రాతిపదికన ఈ వ్యవస్థ నడుస్తోంది.

కోకాపేటలో వంద కోట్ల రూపాయల అపార్ట్‌మెంట్... దానికింద ఫుడ్ డెలివరీ కోసం గంటల తరబడి ఎదురుచూస్తున్న ఓ స్విగ్గీ డెలివరీ బాయ్. ఈ ఒక్క దృశ్యం చాలు, హైదరాబాద్ ఎకానమీ అసలు స్వరూపాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి. బయటి ప్రపంచానికి హైదరాబాద్ అంటే హైటెక్ సిటీ, గగనచుంబిత భవనాలు, లక్షల జీతాలు తీసుకునే సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్లు. కానీ, ఆ గ్లామర్ వెనుక నగరాన్ని ప్రతిరోజూ బతికిస్తున్న అసలు ఆక్సిజన్ మాత్రం 'అసంఘటిత రంగం' నుంచే వస్తోంది.

తాజాగా 'ఈనాడు' ప్రచురించిన ఓ నివేదిక ప్రకారం, అసంఘటిత ఉపాధిలో హైదరాబాద్ ఇప్పుడు 'బాద్‌షా'గా అవతరించింది. అంటే, నగరంలో అత్యధిక ఉద్యోగాలు, ఉపాధి అవకాశాలు సృష్టిస్తున్నది ఐటీ రంగం కాదు... రోడ్ల మీద తిరిగే క్యాబ్ డ్రైవర్లు, ఫుడ్ డెలివరీ బాయ్స్, చిరు వ్యాపారులు, నిర్మాణ రంగ కూలీలే. పైకి ఇది ఉపాధి బూమ్ లాగా కనిపిస్తున్నా, దీని వెనుక ఉన్న ఎకనామిక్ మోడల్ ఎవరి జేబులు నింపుతోందనేది ఇక్కడ అసలు పాయింట్.

లాభాలు కార్పొరేట్లవి... రిస్క్ సామాన్యుడిది

ఒక ఐటీ ఉద్యోగికి కంపెనీ పీఎఫ్ కడుతుంది, హెల్త్ ఇన్సూరెన్స్ ఇస్తుంది, పెయిడ్ లీవ్స్ ఇస్తుంది. కానీ, అసంఘటిత రంగంలో పని చేసే లక్షలాది మంది గిగ్ వర్కర్లకు ఇందులో ఏ ఒక్కటీ ఉండదు. వ్యాపార విశ్లేషకుల అంచనా ప్రకారం, నగరంలో అగ్రిగేటర్ యాప్‌ల కింద పనిచేస్తున్న గిగ్ వర్కర్లు రోజుకు సగటున రూ. 100 కోట్ల పైనే టర్నోవర్ జనరేట్ చేస్తున్నారు. [EMBED-SUGGESTION:tweet] కానీ, ఇందులో సింహభాగం యాప్ కంపెనీల ఖాతాల్లోకి వెళుతుండగా, వర్కర్‌కు మిగిలేది కేవలం పెట్రోల్ ఖర్చులు పోను నామమాత్రపు కమీషన్ మాత్రమే.

ఇన్‌సైడ్ టాక్: ఆ పదాన్ని ఎందుకు వాడుకుంటున్నారు?

వ్యాపార వర్గాల్లో జరుగుతున్న ఇన్‌సైడ్ టాక్ ఏంటంటే, 'అసంఘటిత' (Unorganized) అనే ట్యాగ్‌ను కార్పొరేట్లు తమకు అనుకూలంగా వాడుకుంటున్నాయి. కార్మికుడికి 'పార్ట్‌నర్' అనే ముద్దుపేరు పెట్టి, లేబర్ చట్టాల నుంచి సులభంగా తప్పించుకుంటున్నాయి. కార్పొరేట్ లాబీలు ఆడుతున్న ఈ మార్జిన్ల గేమ్ వెనుక ఉన్న అసలు ఎత్తుగడను ఇండియా హెరాల్డ్ పాఠకుల కోసం డీకోడ్ చేస్తోంది. ఉపాధి పేరిట జరుగుతున్న ఈ చట్టబద్ధమైన శ్రమ దోపిడీ వల్ల, కంపెనీల బ్యాలెన్స్ షీట్లు లాభాల్లోకి వెళుతున్నాయి తప్ప సామాన్యుడి బతుకు మారడం లేదు.

ఈ 'బాద్‌షా' ట్యాగ్ భవిష్యత్తులో శాపమా?

నిజానికి ఈ బూమ్ ఒక టైమ్ బాంబ్ లాంటిది. ప్రస్తుతం ఈ అసంఘటిత రంగంలో పనిచేస్తున్న వారిలో 80 శాతం మంది 20 నుంచి 35 ఏళ్ల మధ్య వయసున్న యువతే. రాబోయే పదిహేనేళ్లలో వీరు వృద్ధాప్యానికి చేరుకుంటారు లేదా అనారోగ్యాల బారిన పడతారు. అప్పుడు వారికి ఎలాంటి పెన్షన్, వైద్య సదుపాయం ఉండదు. ఆ భారం మొత్తం అంతిమంగా ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులు, సంక్షేమ పథకాల మీదే పడుతుంది. అప్పటికి లాభాలు దండుకున్న కంపెనీలు చేతులెత్తేస్తాయి.

హైదరాబాద్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఈ అసంఘటిత రంగం ఒక పవర్ హౌస్ అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. కానీ, ఆ పవర్ హౌస్‌లో కాలిపోతున్నది సామాన్యుడి శ్రమే. లక్షలాది మందికి భవిష్యత్తు భద్రత లేని ఈ ఎకనామిక్ మోడల్‌ను ప్రభుత్వం ఇలాగే వదిలేస్తుందా... లేక గిగ్ వర్కర్ల చట్టాలతో వారికి రక్షణ కవచం కల్పిస్తుందా? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం దొరకనంత వరకు, హైదరాబాద్ ఎకానమీ కింగ్ ఎప్పుడూ పేదవాడే అవుతాడు.

By the Numbers

• నగరంలో వివిధ యాప్‌ల ఆధారంగా పనిచేస్తున్న యాక్టివ్ గిగ్ వర్కర్ల సంఖ్య 4 లక్షలు దాటినట్లు మార్కెట్ అంచనా.
• అసంఘటిత రంగం ద్వారా ప్రతిరోజూ నగరంలో రూ. 100 కోట్లకు పైగా వ్యాపార లావాదేవీలు జరుగుతున్నాయి.

Key Takeaways

• హైదరాబాద్ ఎకానమీలో ఐటీ కన్నా అసంఘటిత రంగమే ఎక్కువ ఉపాధిని సృష్టిస్తోంది.
• పీఎఫ్, ఈఎస్ఐ లేని చౌకైన శ్రమ దొరకడం వల్లే కార్పొరేట్ యాప్‌లు లాభాలు గడిస్తున్నాయి.
• ఈ రంగంలోని కార్మికులకు సామాజిక భద్రత లేకపోవడం భవిష్యత్తులో ప్రభుత్వాలకు ఆర్థిక భారంగా మారనుంది.
• 'పార్ట్‌నర్' అనే ట్యాగ్‌తో లేబర్ చట్టాల నుంచి కంపెనీలు సులభంగా తప్పించుకుంటున్నాయి.

Frequently Asked Questions

హైదరాబాద్ ఎకానమీలో అసంఘటిత రంగం పాత్ర ఏమిటి?

ఐటీ రంగం కంటే ఎక్కువగా ఉపాధి కల్పిస్తూ, చిరు వ్యాపారాలు, గిగ్ ఎకానమీ, నిర్మాణ రంగం ద్వారా నగర ఆర్థిక వ్యవస్థలో వేల కోట్ల లావాదేవీలను అసంఘటిత రంగమే నడిపిస్తోంది.

గిగ్ వర్కర్లకు ఉన్న ప్రధాన సమస్యలు ఏమిటి?

స్థిరమైన ఆదాయం లేకపోవడం, హెల్త్ ఇన్సూరెన్స్, పీఎఫ్ లాంటి సామాజిక భద్రత కరువవడం, యాప్‌ల అల్గారిథమ్స్‌పై పూర్తిగా ఆధారపడాల్సి రావడం వీరి ప్రధాన సమస్యలు.

More from India Herald
PoliticsIHGయోగి ఆదిత్యనాథ్ సర్కార్ తీసుకున్న సంచలన నిర్ణయం తెలంగాణ రియల్ ఎస్టేట్ వర్గాల్లో గుబులు రేపుతోంది. 'హైడ్రా' తర్వాత రేవంత్ రెడ్డి నెక్స్ట్ టార్గెట్ గేటెడ్ కమ్యూనిCrimeIHGస్కూల్ బస్సులో ప్రయాణిస్తున్న ఓ నాలుగో తరగతి విద్యార్థి కంటిచూపు కోల్పోయిన ఘటనలో, తమకు ఎలాంటి సంబంధం లేదంటూ చేతులు దులుపుకోవాలని చూసిన ప్రైవేట్ స్కూల్ యాజమాన్యాPoliticsIHGఢిల్లీ, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటకలో SIR 2026 సర్వే ప్రారంభం — ఉదయం ఆఫీస్‌కు వెళ్లి రాత్రికి వచ్చే టెక్కీలు, వర్కింగ్ కపుల్స్ ఇళ్లకు తాళాలు ఉండటంతో సర్వేయర్లు వచ్చి వె