రాయ్ రాసిన లేఖను నృపేంద్ర మిశ్రా ఖండించారు. దీనితో ట్రస్ట్ కు.. మోదీ యంత్రాంగానికి మధ్య సుదీర్ఘ కాలంగా పొసగడం లేదనే విషయాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి.

ట్రస్ట్ వచ్చేనెల మూడో తేదీన సమావేశం కానుంది. విరాళాల దొంగతనం వివాదం నేపథ్యంలో, ఈ సమావేశంలో ట్రస్ట్ మొదటి చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్ (CEO)ను ఎన్నుకునే అవకాశం ఉంది. ఆలయ ట్రస్ట్ పరిపాలనా అధిపతి పదవికి ఒక రిటైర్డ్ అధికారిని షార్ట్‌లిస్ట్ చేశారన్న వార్తల మధ్య, సంఘ్ పరివార్ ఈ ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టులో ఈ తాజా చీలిక చోటుచేసుకుంది.VHP మద్దతు ఉన్న రాయ్ పదవి నుంచి వైదొలగడం వల్ల, ఈ ఎంపికలో ఆయనకు ఎలాంటి పాత్ర ఉండదు. ఇది వీధి ఉద్యమాల నుంచి అధికారిక సంస్థాగతీకరణ వరకు రామ మందిరం దశాబ్దాల ప్రస్థానంలో ఒక ముఖ్యమైన ఉపకథను స్పష్టం చేస్తోంది.అయితే, ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీకి మాజీ ముఖ్య కార్యదర్శి, రామ మందిర నిర్మాణ కమిటీ ఛైర్‌పర్సన్ ఆలయ ట్రస్టీ అయిన నృపేంద్ర మిశ్రా, ఆ నోట్‌ను "కల్పితమైన కట్టుకథ" అని కొట్టిపారేశారు.
ట్రస్ట్‌లో అంతర్గత కలహాలు..
మిశ్రా, రాయ్ నోట్‌ను ముందుగానే తిరస్కరించారు. (ఆ నోట్ తానే రాసినట్లు రాయ్ విలేకరులకు ధృవీకరించారని మీడియా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి), ఈ ఉదంతం 2020 ప్రారంభం అయింది. కేంద్రం దీనిని రామమందిరం తీర్పు వచ్చిన తరువాత స్థాపించినప్పటి నుంచి ట్రస్ట్‌లో నెలకొన్న తీవ్రమైన విభేదాలు ఉన్నాయని తెలిపింది.ట్రస్ట్ ప్రారంభమైన తొలి రోజుల నుంచే, ప్రధానంగా విశ్వ హిందూ పరిషత్ (VHP)కి చెందిన భావజాల ప్రేరిత సంఘ్ పరివార్ కార్యకర్తలకు, ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం (PMO) ఏర్పాటు చేసిన కేంద్రీకృత, అధికారిక, కార్పొరేట్ తరహా నిర్మాణానికి మధ్య అసమ్మతి స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.రామ మందిర ఉద్యమం ఒక ప్రజా, వీధి ఉద్యమం నుంచి ఒక అధికారిక సంస్థలా పనిచేసేలా అసంపూర్ణంగా పరిణామం చెందడం వల్ల ఈ రెండు విరుద్ధ వ్యవస్థల మధ్య అంతరం సుస్పష్టమైంది. అయినప్పటికీ, విరాళాల కుంభకోణం నిరూపించినట్లుగా, దాని నిర్మాణం, పనితీరులో ఇప్పటికీ అనేక లొసుగులు ఉన్నాయి.ఆలయ నిర్మాణం, దాని నిర్వహణకు సంబంధించిన పరస్పర విరుద్ధమైన కథనాలకు పూర్తి భిన్నంగా, రాయ్ నోట్ బహిరంగమైన రోజే అయోధ్యలోని ఆలయ ప్రాజెక్ట్ తన చివరి నిర్మాణ మైలురాయిని చేరుకుంది. రామ మందిర ప్రాంగణంలో నిర్మాణ పనులు ఇప్పుడు పూర్తయ్యాయి.కేవలం "పూర్ణ స్మృతి స్తంభం" పైన ఆమోదించబడిన కాంస్య శ్రీ రామ్ జన్మభూమి తీర్థ క్షేత్ర ట్రస్ట్ లోగోను ప్రతిష్ఠించడం మాత్రమే మిగిలి ఉంది. అయోధ్యలోని భవ్యమైన రామ మందిర ప్రతిష్ఠ జరిగినప్పుడు, దానిని కేవలం ఒక మతపరమైన ఆకాంక్షకు పరాకాష్టగా మాత్రమే కాకుండా, దశాబ్దాల తరబడి సాగిన ఒక రాజకీయ ప్రాజెక్టుకు కిరీటాయమానంగా దేశానికి సమర్పించారని గుర్తుంచుకోవాలి.ఆ దశలో, సంఘ్ పరివార్ ఒక స్థానిక వివాదాన్ని ఆధునిక భారత రాజకీయాలకు ప్రాథమిక సైద్ధాంతిక చోదక శక్తిగా విజయవంతంగా మార్చిందనడంలో ఎటువంటి సందేహం మిగల్లేదు. మోదీ నిస్సందేహమైన హిందూ వాటికన్‌గా తీర్చిదిద్దాలని కోరుకున్న రామ మందిర ప్రతిష్టను దెబ్బతీస్తున్న వివాదాల పరంపరలో తాజా పరిణామం, రాయ్ - మిశ్రాల మధ్య ఘర్షణను తీవ్రతరం చేసింది.అయితే, దీనిని కేవలం ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య ఘర్షణగా చూడలేము. సంఘ్ పరివార్‌లోని మోదీ, వీహెచ్‌పీ నేతృత్వంలోని బృందాల మధ్య ఉన్న విభిన్న పనిశైలుల విస్తృత నేపథ్యంలో దీనిని పరిగణించాలి.
మిశ్రా తీసుకున్న నిర్ణయాలు..
2024 లోక్‌సభ ఎన్నికలకు కొన్ని నెలల ముందు జరిగిన ప్రతిష్ఠాపన కార్యక్రమం తర్వాత, వీధుల్లో రాటుదేలిన ప్రచారక్‌కు, పరిణతి చెందిన అధికారికి మధ్య ఒక చారిత్రాత్మక ఘర్షణ రాబోతోందని స్పష్టంగా కనిపించింది.2014 - 2019 ఎన్నికల ప్రచారంలో పూర్తి స్థాయిలో పాల్గొన్న రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (RSS) 2024 పార్లమెంటరీ ఎన్నికలపై సాపేక్షంగా నిరాసక్తత చూపడానికి ఇది ఒక కారణమై ఉండవచ్చు.రామ మందిర ట్రస్టును స్థాపించడానికి, తనకు నచ్చిన సభ్యులను నామినేట్ చేయడానికి కేంద్రానికి అధికారం ఇస్తూ సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన నిర్ణయాన్ని విశ్వహిందూ పరిషత్ (VHP)తో సంబంధం ఉన్న వ్యక్తులు అభినందించలేదు.దీని ఫలితంగా, కేంద్ర ప్రభుత్వం పనిచేసినట్లే ఈ ట్రస్టు కూడా అత్యంత కేంద్రీకృత పద్ధతిలో పనిచేసింది. ఇందులో నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియ చాలా వరకు మిశ్రా చేతుల్లోనే ఉండేది, ఆయన వాస్తవంగా మోదీకి ప్రతినిధిగా వ్యవహరించారు. రాయ్ తన నిష్క్రమణ తర్వాత ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేశారు.ఈ ఉద్యమంలో వాస్తవంగా పాల్గొన్న కార్యకర్తలు, అలాగే వారి నాయకులు కూడా ఈ నిర్ణయాన్ని సానుకూలంగా చూడలేదు. 1980ల ఆరంభం నుంచి ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ మార్గదర్శకత్వం, పర్యవేక్షణలో వీహెచ్‌పీ శ్రీరామ జన్మభూమి "విమోచన" ఉద్యమాన్ని నడిపిందన్నది గుర్తుంచుకోవాలి.హిందూ పార్టీలకు అనుకూలంగా తీర్పు వచ్చిన తర్వాత, తమ మతపరమైన ప్రసంగాలను బీజేపీకి ఎన్నికల ఊపుగా మార్చడానికి అవసరమైన నియంత్రణ అధికారం తమ చేతికి వస్తుందని వారు ఆశించారు. కానీ ఎస్ఆర్‌జెటికెటి వ్యవహారాల్లో కీలక పాత్ర పోషించాలన్న వారి ఆశలు అడియాశలయ్యాయి.రామ మందిర నిర్మాణ ప్రక్రియపై, చివరికి దాని పరిపాలనపై కూడా కేంద్ర ప్రభుత్వ (ప్రధాని కార్యాలయం) నియంత్రణ ఒక వైరుధ్యంగా ఉండేది. ఎందుకంటే, 1990 సెప్టెంబరులో ఎల్.కె. అద్వానీ చారిత్రాత్మక సోమనాథ్ నుంచి అయోధ్య రథయాత్రలో గుజరాత్ విభాగాన్ని నిర్వహించడం మినహా, మోదీ ఆ ఉద్యమంలో ఎన్నడూ చురుకుగా వ్యవహరించలేదు.
మోదీని అన్నింటిని నిర్వహించారుగా..
సంఘ్ పరివార్‌లో గుసగుసలు ఉన్నప్పటికీ, 2020 ఆగస్టులో జరిగిన భూమి పూజ నుంచి 2024 జనవరిలో జరిగిన ప్రాణ ప్రతిష్ఠ వరకు, శ్రీరామ జన్మభూమి మందిర శిఖరంపై చివరి ధ్వజారోహణం వరకు, ఆలయానికి సంబంధించిన అన్ని ప్రధాన క్రతువులను మోదీ స్వయంగా నిర్వహించారు.రామ మందిర నిర్మాణ సాకారపు చివరి దశలలో మోదీ పాత్రకు కారణం, ట్రస్ట్ ఏర్పాటు, దాని వ్యవహారాలను నడిపే బాధ్యతను కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అప్పగిస్తూ 2019 నవంబరులో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు ఫలితమే. ఈ తీర్పు, దాని తుది ఉత్తర్వు, ఆలయ నిర్మాణం నిర్వహణ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని న్యూఢిల్లీలోని ఆర్‌కే పురంలో ఉన్న సంకట్ మోచన్ హనుమాన్ మందిర్ ఆశ్రమంలోని వీహెచ్‌పీ కేంద్ర కార్యాలయం నుంచి పీఎంఓకు సమర్థవంతంగా "మార్చింది".ట్రస్ట్ స్థాపించిన కొన్ని వారాలకే మిశ్రాను ఆలయ నిర్మాణ కమిటీకి అధిపతిగా నియమించడం, హిందుత్వ ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్ట్ భౌతిక రూపాన్ని భారత ప్రభుత్వం తన ఆధునిక కార్యనిర్వాహక అవతారంలో పర్యవేక్షిస్తుందనే సంకేతాన్ని ఇచ్చింది.
సాంకేతిక వ్యవస్థలు..
రాయ్ తన వివాదాస్పద లేఖలో తన అసంతృప్తిని తక్కువగా వ్యక్తం చేసినప్పటికీ, అది స్పష్టంగా ఉంది. ట్రస్ట్ అత్యంత ముఖ్యమైన విధులైన ఆలయ నిర్మాణం దానికి సంబంధించిన నిర్ణయాల విషయంలో మిశ్రాకు పూర్తి స్వేచ్ఛ లభించిందనేది ఆయన అసంతృప్తి.రాయ్ తన నోట్‌తో అన్ని సందేహాలను నివృత్తి చేశారు. లార్సెన్ & టూబ్రో వంటి ఇంజనీరింగ్ దిగ్గజాలకు పెద్ద కాంట్రాక్టులు అప్పగించడం నుంచి, ఆర్కిటెక్టులను నియమించడం, కీలక కమిటీలలో నియామకాలు చేపట్టడం వరకు ప్రతి ప్రధాన కార్యాచరణ నిర్ణయం మిశ్రా ఆదేశాల మేరకే జరిగిందని ఆయన అత్యంత శ్రద్ధతో కూడిన వివరాలతో పేర్కొన్నారు.ప్రత్యేక దర్యాప్తు బృందం తన ప్రాథమిక నివేదికలో రాయ్‌కి క్లీన్ చిట్ ఇచ్చినప్పటికీ, ప్రజలు మాత్రం ఆయనను "దోషి"గానే చూసే అవకాశం ఉంది. ఆయన గానీ, వీహెచ్‌పీకి చెందిన మరే ఇతర శక్తివంతమైన నాయకుడు గానీ నామినేట్ చేయబడి, చివరికి టెంపుల్ ట్రస్ట్‌లో శక్తివంతమైన వ్యక్తిగా ఎదగడం అత్యంత అసంభవంగా కనిపిస్తోంది.దీనిలోని అంతరార్థం స్పష్టంగా ఉంది. ప్రశంసలు పంచిపెట్టినప్పుడు,సాంకేతిక నిపుణుల పాలన కేంద్ర స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. గల్లంతైన విరాళాలపై వివాదం చెలరేగినప్పుడు, భావజాల ట్రస్ట్ ప్రజాగ్రహాన్ని ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది.ఈ సంస్థాగత ఘర్షణ సమకాలీన భారత రాజకీయాల్లోని ఒక విస్తృతమైన ధోరణిని వెల్లడిస్తుంది. పాలక యంత్రాంగం రాజకీయ కార్యకర్తల స్వయంప్రతిపత్తి కంటే నిర్వాహక కేంద్రీకరణకే నిరంతరం ప్రాధాన్యతనిచ్చింది.ఒక రాజకీయ ఉద్యమం తన ప్రాథమిక లక్ష్యాన్ని సాధించిన తర్వాత, అధికార యంత్రాంగం సామర్థ్యం కోసం దాని ఆందోళన నాయకత్వాన్ని తరచుగా పక్కకు నెట్టేస్తారు. తమ వ్యవస్థలో నైతిక అధికారానికి అలవాటుపడిన కార్యకర్తలు, అకస్మాత్తుగా పరిపాలనా విధానాలకు, కార్యనిర్వాహక పర్యవేక్షణకు లోబడి ఉండవలసి వస్తుంది.ఒక ఆర్థిక కుంభకోణం తర్వాత రాయ్ రాసిన లేఖ కేవలం వ్యక్తిగత ఆత్మరక్షణ చర్య కంటే చాలా ఎక్కువ అనడంలో సందేహం లేదు. దానికి బదులుగా, అది ఒక వెలుగునిచ్చే చారిత్రక పత్రం. పైకి చూస్తే, ఆరోపిత విరాళాల అవకతవకలపై జరిగిన దర్యాప్తు నేపథ్యంలో ఈ లేఖ వెలువడింది. దీనిని నిర్మాణ కమిటీ అధిపతి నృపేంద్ర మిశ్రా ఒకప్పుడు "మచ్చ" అని అభివర్ణించారు.కానీ ఆన్‌లైన్ బదిలీలు, అంతర్గత తనిఖీలు, విక్రేతల ఎంపిక వంటి పరిపాలనా పరిభాష వెనుక, ఒక ప్రగాఢమైన సైద్ధాంతిక విచారం దాగి ఉంది. సాంకేతిక రాజ్యం చేత సైద్ధాంతిక కేడర్ స్థానభ్రంశం చెందడం.
రామజన్మభూమి ఉద్యమానికి ప్రాథమిక వారసుడు ఎవరు?
ముందుకు వెళ్లే మార్గాన్ని ఊహించడం కష్టం, ఎందుకంటే మోదీ తాను సైద్ధాంతిక కేడర్‌గా భావించే వారితో అధికారాన్ని పంచుకునే అవకాశం లేదు. సైద్ధాంతిక ఐక్యత అనే గొడుగు కింద అంతర్గత వైరుధ్యాలను ఎల్లప్పుడూ సమన్వయం చేసుకోగలమనే తమ ఊహాజనిత సామర్థ్యం నుంచే సంఘ్ పరివార్ నాయకత్వం బలాన్ని పొందింది.కానీ ప్రతిపక్ష ఉద్యమం నుంచి అధికారంలో ఉన్న సైద్ధాంతిక-ఆధారిత వ్యవస్థగా మారడం గతిని మార్చేస్తుంది. మోదీ తీర్పు కోసం సుప్రీంకోర్టును ఒత్తిడి చేసినప్పటి నుంచి రామమందిరం అనివార్యమని స్పష్టమైనప్పటి నుంచి, ఈ సమస్య యాజమాన్యానికి సంబంధించిన విషయంగా మారిపోయింది.2020 నుంచి ఈ విషయం స్పష్టంగా ఉంది.రామజన్మభూమి ఉద్యమానికి ప్రాథమిక వారసుడు ఎవరు? అది క్షేత్రస్థాయి కార్యకర్తలు, వారి నాయకులా, లేక మోదీ నేతృత్వంలో ఉన్న ప్రభుత్వ యంత్రాంగమా?చంపత్ రాయ్ స్పష్టంగా ఆలయ నిర్మాణ కమిటీ వైపు వేలు చూపారు. దాని అధిపతిగా, రాయ్ పేర్కొన్న నిర్ణయాలను మిశ్రా తీసుకున్నారు. కానీ ఇవి కేవలం ఆయన నిర్ణయాలు మాత్రమే కాదు, ఎందుకంటే గతంలో మోదీకి ముఖ్య కార్యదర్శిగా పనిచేసిన వ్యక్తి ఆయన ఆదేశాల మేరకు పనిచేయరని ఊహించడం కష్టం. తన నోట్‌తో రాయ్, ఉద్యమానికి యంత్రాంగానికి మధ్య జరిగే పోరాటంలో, యంత్రాంగమే ఎల్లప్పుడూ ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుందని అనుకోకుండా వెల్లడించారు.(ది ఫెడరల్ అన్ని వర్గాల అభిప్రాయాలను ప్రయత్నిస్తుంది. వ్యాసంలోని సమాచారం, ఆలోచనలు లేదా అభిప్రాయాలు రచయితవి. అవి తప్పనిసరిగా ది ఫెడరల్ అభిప్రాయాలను ప్రతిబింబించవు)