ప్రపంచ చమురు రవాణాకు కీలకంగా ఉన్న హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేయడంతో భారత్ సహ అనేక దేశాలు ఇబ్బందిపడుతున్న సంగతి తెలిసిందే. ప్రపంచ ముడి చమురు ధరలు విపరీతంగా పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, భారతదేశం తన అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక ఇంధన కార్యక్రమాలలో ఒకటైన 'సముద్ర మంథన్'ను వేగవంతం చేస్తోంది.
ఇది దేశ దీర్ఘకాలిక ఇంధన భద్రతను పునర్నిర్మించడమే లక్ష్యంగా చేపట్టిన ఒక భారీ స్థాయి ఆఫ్షోర్ అన్వేషణ కార్యక్రమం.
ఏమిటీ ఈ సముద్ర మంథన్
సముద్ర మంథన్ అనేది భారతదేశపు జాతీయ లోతైన జలాల అన్వేషణ కార్యక్రమం. దీనిని ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఆగస్టు 2025లో స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రసంగంలో మొదటిసారిగా ప్రకటించారు. ఈ కార్యక్రమం, అధునాతన సర్వే సాంకేతికత, అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలను ఉపయోగించి సముద్రగర్భంలో వెలికితీయని ముడి చమురు, సహజ వాయువు, కీలక ఖనిజాల నిల్వలను గుర్తించడానికి విస్తృతమైన ఆఫ్షోర్ అన్వేషణపై దృష్టి పెడుతుంది. ఈ కార్యక్రమాన్ని ఒక దీర్ఘకాలిక ఇంధన భద్రతా కార్యక్రమంగా అభివర్ణిస్తున్నారు. ఇది దిగుమతి చేసుకునే విధానాన్ని తగ్గిస్తుందని వ్యూహకర్తలు భావిస్తున్నారు. అలాగే స్వచ్ఛమైన ఇంధన వనరుల వైపు దేశం మారే క్రమంలో ఒక వారధిగా పనిచేస్తుందని భావిస్తున్నారు.
ఈ సర్వేల స్థాయి ఎంత?
ప్రభుత్వం ఇప్పుడు ఇటీవలి సంవత్సరాలలో చేపట్టిన అతిపెద్ద సముద్రతీర భూగర్భ సర్వే డ్రైవ్లలో ఒకదానికి సన్నాహాలు చేస్తోంది. బంగాళాఖాతం, దానిని ఆనుకుని ఉన్న సముద్రతీర ప్రాంతాలలోని విశాలమైన ప్రదేశాలను సర్వే నౌకలు పరిశీలించి, హైడ్రోకార్బన్ నిల్వలు ఉన్నాయా, లేవా అని పరిశీలించబోతున్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రణాళికల ప్రకారం, ఈ అన్వేషణలో బెంగాల్-పూర్ణియా, మహానది, కృష్ణా-గోదావరి, కావేరి అండమాన్ సముద్రతీర బేసిన్లతో సహా పలు బేసిన్లు పాల్గొంటాయి. ప్రతిపాదిత సర్వేల పరిధి చాలా పెద్దది. కేవలం బెంగాల్-పూర్ణియా, మహానది సముద్రతీర సర్వేలే దాదాపు 45,000 లైన్ కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంటాయని అంచనా. అండమాన్ బేసిన్ సర్వే మరో 43,000 లైన్ కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంటుంది.దీనితో పాటు కృష్ణా-గోదావరి బేసిన్లో అదనపు మ్యాపింగ్ కూడా ఉంటుంది. కావేరి బేసిన్ అన్వేషణ మరో 30,000 లైన్ కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంటుందని అంచనా. మొత్తంగా, ఈ సర్వేలు దాదాపు రెండు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగే అవకాశం ఉంది.
ఈ అన్వేషణ ఎలా పనిచేస్తుంది?
ఈ అన్వేషణ ప్రక్రియలో, స్ట్రీమర్స్ అని పిలువబడే పొడవైన కేబుల్ లాంటి పరికరాలను ప్రత్యేక సర్వే నౌకలు లాగుతూ వెళ్తాయి. ఈ పరికరాలు ధ్వని తరంగాలను సముద్రగర్భం లోపలికి పంపి, భూగర్భ శిలా నిర్మాణాల నుంచి వచ్చిన ప్రతిధ్వనులను నమోదు చేస్తాయి.ఆ తర్వాత శాస్త్రవేత్తలు సముద్రపు అడుగుభాగం నుంచి అనేక కిలోమీటర్ల లోతున ఉన్న అత్యంత వివరణాత్మక భూగర్భ చిత్రాలను రూపొందించడానికి ఆ డేటాను ప్రాసెస్ చేస్తారు. లక్షలాది సంవత్సరాలుగా ఏర్పడిన అవక్షేపాలు, రాతి పొరల కింద చమురు, గ్యాస్ చిక్కుకుపోయి ఉండగల భౌగోళిక నిర్మాణాలను గుర్తించడంలో ఈ చిత్రాలు సహాయపడతాయి.ఈ సర్వేలు దేశంలోని ఆఫ్షోర్ బేసిన్ల అంతటా టెక్టోనిక్ నిర్మాణాలు, అవక్షేప నిక్షేపణ నమూనాలు, లోతైన నీటి హైడ్రోకార్బన్ వ్యవస్థల గురించి కీలక సమాచారాన్ని అందిస్తాయని భావిస్తున్నారు.
ఏ బేసిన్ లలో ఎక్కువగా అవకాశాలు...
పది కిలోమీటర్లకు పైగా మందంతో విస్తరించి ఉన్న అవక్షేప పొరల కారణంగా బెంగాల్ ఆఫ్షోర్ బేసిన్ ప్రత్యేకంగా ఆశాజనకంగా పరిగణించబడుతోంది. ఈ ప్రాంతంలోని ముఖ్యమైన మియోసీన్-యుగపు నిక్షేపాలు ప్రధాన అన్వేషణ లక్ష్యాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. మహానది బేసిన్ కూడా దాని లోతైన నీటి రిజర్వాయర్లు, బయోజెనిక్ గ్యాస్ సామర్థ్యం కారణంగా దృష్టిని ఆకర్షించింది. అన్ని ప్రాంతాలలో, అండమాన్ బేసిన్ అత్యంత వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన వాటిలో ఒకటిగా ఆవిర్భవిస్తోంది. మయన్మార్, ఇండోనేషియాలోని గ్యాస్-ఉత్పత్తి ప్రాంతాలతో దాని భౌగోళిక సారూప్యత కారణంగా ఈ బేసిన్లో భారీగా వెలికితీయని గ్యాస్ నిల్వలు ఉండవచ్చని ఇంధన నిపుణులు భావిస్తున్నారు.ఇప్పటికే దేశంలోని కీలకమైన ఆఫ్షోర్ గ్యాస్ ఉత్పాదక ప్రాంతాలలో ఒకటిగా ఉన్న కృష్ణా-గోదావరి బేసిన్లో, లోతైన జలాల్లో అన్వేషణ కార్యకలాపాలు మళ్లీ పుంజుకుంటాయని అంచనా వేస్తున్నారు. అదేవిధంగా, లోతైన ఆఫ్షోర్ హైడ్రోకార్బన్ నిల్వల కోసం కావేరీ బేసిన్లో కూడా అన్వేషణ జరుగుతోంది. సముద్ర జీవసాంకేతిక రంగంలో, ఈ విస్తృత చట్రం కింద ఒడిశాలోని గంజాం తీరం తొలి క్షేత్ర ప్రదేశాలలో ఒకటిగా ఆవిర్భవించింది.ఐఐటి-భువనేశ్వర్, ఎన్ఐటి-రూర్కెలా బృందాలు జీవవైవిధ్యం, జన్యుసంబంధ డేటాబేస్లను నిర్మించడానికి సముద్ర నమూనాలను సేకరిస్తున్నాయి.
కేటాయింపులు - వ్యూహాత్మక అనుసంధానం సంగతేంటి?
ఈ కార్యక్రమం కింద అన్వేషణా కార్యకలాపాల కోసం ప్రభుత్వం సుమారు రూ. 3,200 కోట్లు కేటాయించింది. ఇందులో జాతీయ భూకంప కార్యక్రమం కింద భూకంప సర్వేలు, స్ట్రాటిగ్రాఫిక్ డ్రిల్లింగ్ కూడా ఉన్నాయి. ఆయిల్ ఇండియా కూడా ఇటీవల కేరళ-కొంకణ్ బేసిన్లో ఆఫ్షోర్ డ్రిల్లింగ్ను ప్రారంభించింది.సముద్ర మంథన్ భారతదేశ వ్యూహాత్మక పెట్రోలియం రిజర్వ్ (SPR) వ్యూహానికి కూడా తోడ్పడుతుంది. భారతదేశంలో 3 కోట్ల బ్యారెళ్ల ముడి చమురును నిల్వ చేయడానికి ఇటీవల యూఏఈ కుదుర్చుకున్న ఒప్పందంతో సహా SPRలు, సరఫరా అంతరాయాల సమయంలో అత్యవసర బఫర్లుగా పనిచేస్తుండగా, దేశీయ ఇంధన ఉత్పత్తిని విస్తరించడం ద్వారా దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించే దీర్ఘకాలిక సవాలును పరిష్కరించడమే సముద్ర మంథన్ లక్ష్యం.
పర్యావరణవేత్తలు ఏమంటున్నారు?
దీనికి వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత ఉన్నప్పటికీ, ఈ కార్యక్రమం పర్యావరణ నిపుణుల నుంచి విమర్శలు వ్యక్తం అవుతున్నాయి. లోతైన సముద్ర అన్వేషణ వల్ల అవక్షేపాల కదలిక, రసాయనాల లీకేజీ, నీటి అడుగున శబ్ద కాలుష్యం, పగడాలు, లోతైన సముద్ర జీవజాతుల వంటి సున్నితమైన సముద్ర జీవావరణ వ్యవస్థల నాశనం వంటి పర్యావరణ నష్టం వాటిల్లే అవకాశం ఉందని ఆందోళనలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు.