వి. అరవింద

తమిళనాడులో పార్టీ పెట్టిన కొత్తలోనే సంచలన ఫలితాలు సాధించారు విజయ్. ఈ నేపథ్యంలో ఆయన గవర్నర్ రాజేంద్ర విశ్వనాత్ ఆర్లేకర్ ఓ లేఖ రాశారు.

రాష్ట్రంలో సింగల్ లార్జెస్ట్ పార్టీగా ఉన్న తనకు ప్రభుత్వం ఏర్పాటుకు అవకాశం కల్పించాలని కోరారు.

234 మంది సభ్యులున్న సభలో 108 మంది శాసనసభ్యులతో, ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి విజయ్ తన వాదనను వినిపించారు. తన మెజారిటీని నిరూపించుకోవడానికి ఆయన గవర్నర్‌ను 15 రోజుల సమయం కోరారు. ఆయనకు ఆ అవసరం రాలేదు. రాజ్యాంగం కూడా ఆయనను అలా చేయమని కోరలేదు.
1950ల ఆరంభంలో మద్రాసు రాష్ట్రంలో..
పూర్వపు మద్రాసు రాష్ట్రంలో ఇలాంటి పరిస్థితుల్లోనే ఒక ప్రభుత్వం ఎలా అధికారంలోకి వచ్చిందో గుర్తు చేసుకోవడం ఉత్తమం. సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు కింద మద్రాసు శాసనసభకు మొదటి ఎన్నికలు 1952 మార్చిలో నిర్వహించారు. 375 మంది సభ్యులున్న సభలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 152 సీట్లకు పరిమితమైంది.ప్రతిపక్ష బెంచీలలో కమ్యూనిస్టుల నేతృత్వంలోని కూటమికి అధిక సంయుక్త బలం ఉంది. అప్పటి మద్రాసు రాష్ట్ర గవర్నర్ శ్రీ ప్రకాశ, అయినప్పటికీ, ఏకైక అతిపెద్ద పార్టీ నాయకుడిగా ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయమని సి. రాజగోపాలాచారిని ఆహ్వానించారు. రాజాజీ 1952 ఏప్రిల్ 10న ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ఆయన ప్రారంభంలో విశ్వాస ఓటు కోరలేదు. వారం రోజుల్లోగానీ, పక్షం రోజుల్లోగానీ, నెల రోజుల్లోగానీ ఆయన దానిని కోరలేదు.స్వాతంత్య్ర అనంతర భారతదేశంలో మొదటి విశ్వాస తీర్మానం 1952 జూలై 3న వచ్చింది. మైనారిటీ ముఖ్యమంత్రిగా దాదాపు మూడు నెలల పాలన తర్వాత, రాజాజీ స్వయంగా చొరవ తీసుకుని దానిని ప్రవేశపెట్టారు.ఆయన 200 కి 151 ఓట్ల తేడాతో గెలిచారు. ఆయన ఆ సంఖ్యాబలాన్ని సమీకరించిన విధానాన్ని ఆమోదిస్తారా లేదా అనేది వేరే ప్రశ్న. ఇక్కడ రాజ్యాంగపరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఏ గవర్నరూ స్టాప్‌వాచ్‌తో ముఖ్యమంత్రిని పర్యవేక్షించలేదు.
1990ల నుంచి హంగ్ తీర్పుల విషయంలో..
1990ల నుంచి హంగ్ తీర్పుల చుట్టూ అల్లుకున్న ఈ తతంగం ఇప్పుడు యాంత్రికంగా నడుస్తోంది. అతిపెద్ద పార్టీ అధికారం కోసం పోటీ చేస్తుంది. గవర్నర్ దాని నాయకుడిని ఆహ్వానిస్తారు. వారం లేదా పక్షం రోజుల్లో ఫ్లోర్ టెస్ట్ ఖరారు చేస్తారు. కెమెరాలు సభ సభ్యులను లెక్కిస్తాయి. ఒక ప్రభుత్వానికి ఆమోదం లభిస్తుంది. 2018లో కర్ణాటకలో, 2020లో మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్రలో, లేదా 2022లో మళ్ళీ మహారాష్ట్రలో ఇదే విధంగా జరిగింది.వీటిలో దేనినైనా తప్పనిసరి చేసే రాజ్యాంగపరమైన నిబంధన లేదు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 164(2) ప్రకారం, మంత్రిమండలి "రాష్ట్ర శాసనసభకు సమిష్టిగా బాధ్యత వహించాలి" అని మాత్రమే ఉంది. ఆ పదజాలం ముఖ్యమైనది. అది సభ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఉండకూడదని నిర్దేశిస్తుంది.సభ తమకు అనుకూలంగా ఉందని ప్రభుత్వం నిరూపించాల్సిన అవసరం లేదు. ఆ రెండు సూత్రీకరణలు వినడానికి ఒకేలా అనిపించినా, రాజ్యాంగపరంగా విభిన్నమైనవి. మొదటిది మౌనంతో నెరవేరుతుంది. రెండవది ఓటింగ్‌ను కోరుతుంది. ఈ వ్యత్యాసం యాదృచ్ఛికం కాదు.1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 'ఇన్‌స్ట్రుమెంట్ ఆఫ్ ఇన్‌స్ట్రక్షన్స్' లిఖితపూర్వక ఆదేశం ద్వారా గవర్నర్-జనరల్‌ను బాధ్యుడిని చేసింది. ఈ ఆదేశం ప్రకారం, "శాసనసభలో స్థిరమైన మెజారిటీని సాధించగల అత్యంత సమర్థుడైన" వ్యక్తితో సంప్రదించి మంత్రులను ఎన్నుకోవాలి.రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఆ క్రమశిక్షణా నిబంధనను యథాతథంగా కొనసాగించకూడదని నిర్ణయించుకుంది. అది ఇన్‌స్ట్రుమెంట్ నుంచి స్వీకరించింది. సంక్షేమ విధాన మార్గదర్శకాలను మాత్రమే, అవి నిర్దేశక సూత్రాలుగా మారాయి. అంతేగానీ మెజారిటీ ఏర్పాటు నియమాన్ని కోరలేదు. ఆర్టికల్ 164లో "స్థిరమైన మెజారిటీ" నిబంధనను చేర్చే అవకాశం రాజ్యాంగ రూపకర్తలకు ఉండేది. కానీ వారు ఆ అవకాశాన్ని కావాలనే వదులుకున్నారు.
ప్రధానిగా సభను ఎదుర్కోలేని చరణ్ సింగ్..
ఈ విధానాన్ని తీసుకొచ్చింది రాజ్యాంగం కాదు, ఒక 'సంప్రదాయం', అది కూడా ఇటీవలి కాలంలోనే మొదలైనది. కేంద్ర స్థాయిలో, 1979లో పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించినప్పుడు విశ్వాస తీర్మానం కోరమని రాష్ట్రపతి అడిగిన మొట్టమొదటి ప్రధానమంత్రి చరణ్ సింగ్. ఆయన సభను ఎదుర్కోకముందే రాజీనామా చేశారు.మైనారిటీ ప్రభుత్వాన్ని నడుపుతున్నప్పటికీ, 1991లో రాష్ట్రపతి ఆర్. వెంకటరామన్ సలహా మేరకు నరసింహారావు విశ్వాస తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. 1998లో రాష్ట్రపతి కె.ఆర్. నారాయణన్, అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయిని అలా చేయమని కోరారు. కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్రల విషయానికి వచ్చేసరికి, అప్పటివరకు రాష్ట్రపతి లేదా గవర్నర్లకు సంబంధించిన తాత్కాలిక ప్రాధాన్యత ఒక సిద్ధాంతంగా గట్టిపడింది.పక్షం రోజులు ఒక స్థిరమైన ప్రమాణంగా మారింది. దీనిని సమర్థించడానికి ఎస్.ఆర్. బొమ్మై వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో సుప్రీంకోర్టు తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనాన్ని తరచుగా ఉదహరిస్తారు. కానీ అది సమర్థించలేదు. బొమ్మై దీనికి విరుద్ధంగా వాదించారు. "మైనారిటీ ప్రభుత్వాలు కొత్తేమీ కాదు" అని కోర్టు వ్యాఖ్యానిస్తూ, "ప్రభుత్వానికి సభ విశ్వాసం ఉండటమే అవసరం," అని పేర్కొంది.విశ్వాసానికి సంబంధించిన ప్రశ్నను గవర్నర్ నిర్ణయించలేరని అది స్పష్టం చేసింది. దానిని సభలో మాత్రమే నిర్ణయించగలరు. ఈ ధృవీకరణ ప్రక్రియలో గవర్నర్ వ్యక్తిగత అంచనాకు స్థానం లేదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.అసెంబ్లీని ముందుగానే అడ్డుకోకుండా బొమ్మై రాజ్‌భవన్‌ను హెచ్చరిస్తోంది. తనకు తానుగా సంతృప్తి చెందడానికి అసెంబ్లీని పిలిపించే అధికారాన్ని ఇది రాజ్‌భవన్‌కు ఇవ్వడం లేదు. గడిచిన మూడు దశాబ్దాలలో ఒక సిద్ధాంతపరమైన పతనం చోటుచేసుకుంది.గవర్నర్ విశ్వాస తీర్పు ఇవ్వలేరనేది సూత్రం. ఆయన తన కాలపట్టిక ప్రకారం అసెంబ్లీతో ఆ పని చేయించాలనే ప్రతిపాదనగా అది నిశ్శబ్దంగా మార్చబడింది.
తమిళనాడు పరిస్థితి
విజయ్‌ను ఆహ్వానించే ముందు గవర్నర్ "న్యాయ నిపుణులను సంప్రదిస్తున్నారని" తమిళనాడు లోక్‌భవన్ నుంచి వస్తున్న నివేదికలు మరో కారణం. విజయ్ అతిపెద్ద పార్టీకి భారీ మెజారిటీతో నాయకత్వం వహిస్తున్నారు. ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)కు 59 సీట్లు ఉన్నాయి. ఆల్-ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (ఏఐఏడీఎంకే)కు 47 సీట్లు ఉన్నాయి.విశ్వసనీయమైన పార్లమెంటరీ పునాది ఉన్న ప్రత్యర్థి అభ్యర్థి ఎవరూ లేరు. చిన్న పార్టీలు, స్వతంత్రుల నుంచి విజయ్ మరో 10 మంది శాసనసభ్యులను సమీకరించగలరా లేదా అన్నదే గవర్నర్ ముందున్న సమస్య. అది రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్న కాదు. అది ఒక రాజకీయ ప్రశ్న. అది అసెంబ్లీకి సంబంధించినది.ఎవరితోనైనా ప్రమాణ స్వీకారం చేయించే ముందు గవర్నర్ స్వయంగా సంతృప్తి చెందాలి అనే స్పష్టమైన అభ్యంతరానికి, సమాధానం అవును. కానీ అవసరమైన సంతృప్తి చాలా తక్కువ పరోక్షంగా జరిగేది. ఒక పార్టీ సంపూర్ణ మెజారిటీ సాధించిన చోట, గవర్నర్ ఆ పార్టీ నాయకుడిని ఆహ్వానిస్తారు.ఏ పార్టీకీ మెజారిటీ రానప్పుడు, ఆయన సాధారణంగా అతిపెద్ద పార్టీ నాయకుడిని ఆహ్వానిస్తారు. 2017లో గోవా, మణిపూర్‌లలో జరిగినట్లుగా, ఎన్నికల తర్వాత ఏర్పడిన సంకీర్ణం అతిపెద్ద పార్టీ కంటే బలమైన సంఖ్యను కలిగి ఉన్నప్పుడు, గవర్నర్ ఆ సంకీర్ణాన్ని ఆహ్వానించవచ్చు.సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత పరిస్థితుల కోసం బొమ్మై స్వయంగా ఈ విచక్షణాధికారాన్ని తన వద్దే ఉంచుకున్నారు. బొమ్మై వాదన ప్రకారం, గవర్నర్ చేయకూడని పని ఏమిటంటే, మద్దతు ఇచ్చే శాసనసభ్యుల జాబితాలను స్వయంగా ధృవీకరించుకోవడం. ఫ్లోర్ టెస్ట్ నిర్వర్తించాల్సిన కచ్చితమైన విధి అదే.ఈ 'సమావేశం' వల్ల కలిగే లోతైన నష్టం విధానపరమైనది కాదు. ఇది పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ స్వరూపానికి సంబంధించినది. పక్షం రోజుల గడువు, రాజ్యాంగ నిర్మాతలు భయపడిన పద్ధతులనే కచ్చితంగా ప్రోత్సహిస్తుంది. పార్టీ ఫిరాయింపులు. పథకం ప్రకారం ఓటింగ్‌కు దూరంగా ఉండటం. శాసనసభ్యులు తాత్కాలికంగా విహార కేంద్రాలకు తరలిపోవడం.ఇటువంటి పరిస్థితులలో ఏర్పడిన సంఖ్యాపరమైన మెజారిటీ, ప్రభుత్వానికి నిజమైన ఆమోదం ఉందా లేదా అనే దాని గురించి పెద్దగా ఏమీ చెప్పదు. అది కేవలం, ఒక నిర్దిష్ట మధ్యాహ్నం, కింద పడిన వారి కంటే పైకి లేచిన చేతులే ఎక్కువగా ఉన్నాయని మాత్రమే చెబుతుంది.
మైనారిటీ ప్రభుత్వాల చట్టబద్ధత
ఈ 'సంప్రదాయం' మైనారిటీ ప్రభుత్వాల చట్టబద్ధతను కూడా మరుగున పరుస్తుంది. చరణ్ సింగ్, వి.పి. సింగ్, చంద్రశేఖర్, నరసింహారావు, దేవెగౌడ, ఐ.కె. గుజ్రాల్ వీరందరూ సంపూర్ణ మెజారిటీ లేని సమయాల్లో ప్రధానమంత్రులుగా పాలించారు. ఆ ప్రభుత్వాలలో ఏదీ రాజ్యాంగపరంగా బలహీనమైనది కాదు.వాటిలో కొన్ని స్వాతంత్య్రనంతర కాలంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైనవిగా నిలిచాయి. ఇప్పుడు ఒక ముఖ్యమంత్రి 234 సీట్లున్న సభలో పాలించడానికి అనుమతి పొందాలంటే 118 సీట్లు సాధించాలి, అదీ పక్షం రోజుల్లోగా సాధించాలి. దీనిపై సమకాలీనంగా ఉన్న పట్టుదల చాలా మంది రాజ్యాంగ రూపకర్తలకు ఒక విచిత్రమైన అదనపు భారంగా అనిపించి ఉండేది. ఒకవేళ గవర్నర్ ఆడిటర్ పాత్ర పోషించడానికి నిరాకరిస్తే తమిళనాడు ఎలా ఉండేది?అతిపెద్ద ఏకైక పార్టీ నాయకుడిగా ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయమని విజయ్‌ను ఆహ్వానిస్తారు. ఆయన ప్రమాణ స్వీకారం చేస్తారు. అసెంబ్లీ సమావేశమైనప్పుడు, అది మంత్రివర్గానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయవచ్చు లేదా వేయకపోవచ్చు. మంత్రివర్గానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయాలంటే ప్రతిపక్షం ప్రవేశపెట్టే అవిశ్వాస తీర్మానం అవసరం. అంతేగానీ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టే విశ్వాస తీర్మానం కాదు. గత అసెంబ్లీలో 159 సీట్ల నుంచి ఈ అసెంబ్లీలో 59 సీట్లకు తగ్గిన డీఎంకే, అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని తీసుకురావడానికి అంతగా ఆసక్తి చూపకపోవచ్చు.47 సీట్లు ఉన్న ఏఐఏడీఎంకే ఆ స్థితిలో ఉండకపోవచ్చు. ఒకటి లేదా రెండు ద్రవిడ పార్టీలు ఓటింగ్‌కు దూరంగా ఉండటం వల్ల టీవీకే మైనారిటీ ప్రభుత్వం కొనసాగే అవకాశం ఉంది. తదుపరి ఎన్నికలు లేదా తదుపరి అవిశ్వాస తీర్మానం వరకు కొనసాగే అటువంటి ప్రభుత్వం కొత్తది కాదు, రాజ్యాంగ విరుద్ధం కూడా కాదు.అది ఆర్టికల్ 164(2)ని పక్కకు నెట్టిన 'సంప్రదాయం' కంటే, ఆ ఆర్టికల్ వాస్తవంగా చెప్పేదానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. విధానపరంగా అటువంటి ఏర్పాటు ఆమోదయోగ్యమైనదా కాదా అనేది ఒక ప్రత్యేక ప్రశ్న. ఆ ప్రశ్నకు ప్రత్యేక సమాధానం అవసరం.అయితే, రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్న మరింత సంకుచితమైనది. రాజ్యాంగ నిర్మాతలు తమిళనాడుకు ఒక మంత్రిమండలిని ఇచ్చారు. అది గవర్నర్‌కు కాకుండా, దాని శాసనసభకు సమిష్టిగా బాధ్యత వహిస్తుంది. 15 రోజుల్లోగా తన మెజారిటీని నిరూపించుకుంటానని విజయ్ చేసిన ప్రతిపాదన, ఆయన స్వచ్ఛందంగా చూపిన మర్యాద మాత్రమే, రాజ్యాంగం విధించిన బాధ్యత కాదు. గవర్నర్ ఈ వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించడం మంచిది.