పుస్తకంతో పాటు ఆయుధం.. పాఠంతో పాటు యుద్ధం.. దేశభక్తితో పాటు సైనిక క్రమశిక్షణ. అసలు పిల్లల భవిష్యత్తును నిర్మించాల్సిన తరగతి గది.. భవిష్యత్ యుద్ధాలకు సైనికులను సిద్ధం చేసే వేదికగా మారుతోందా అన్న ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.

రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం కొనసాగుతున్న సమయంలో అక్కడి విద్యా విధానంలో చోటుచేసుకుంటున్న మార్పులు ఈ ప్రశ్నకు మరింత బలం చేకూరుస్తున్నాయి. "మాతృభూమి భద్రత, రక్షణ ప్రాథమిక అంశాలు" అనే కోర్సులో సైనిక శిక్షణకు మరింత ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం.. చిన్న వయసు నుంచే ఆయుధాలపై అవగాహన కల్పించడం.. ఫీల్డ్ మెడిసిన్, ప్రాథమిక చికిత్స, సైనిక క్రమశిక్షణ వంటి అంశాలను బోధించడం.. ఇవన్నీ కలిపి చూస్తే విద్యా వ్యవస్థలో సైనికీకరణ ఎంత లోతుగా వెళ్తోందో అర్థమవుతుంది.

దేశభక్తి ఎక్కడ ముగుస్తుంది.. సైనికీకరణ ఎక్కడ మొదలవుతుంది?

దేశభక్తిని పిల్లలకు నేర్పడంలో తప్పేమీ లేదు. ప్రతి దేశం తన చరిత్రను, సంస్కృతిని, దేశ రక్షణ ప్రాధాన్యతను తరువాతి తరాలకు చెబుతుంది. కానీ ఒక కీలకమైన గీత ఉంది. దేశాన్ని ప్రేమించడం ఒకటి.. యుద్ధాన్ని సహజమైన భవిష్యత్‌గా పిల్లల మనసుల్లో నాటడం మరోటి. 13 ఏళ్ల వయసులో ఉన్న పిల్లవాడికి తుపాకీ ఎలా పట్టాలి? యాంటీ-ట్యాంక్ ఆయుధం అంటే ఏమిటి? అత్యవసర పరిస్థితుల్లో ఎలా స్పందించాలి? వంటి అంశాలు నేర్పడం కేవలం 'రక్షణ విద్య'గా చూడాలా? లేక యుద్ధ వాతావరణాన్ని సమాజంలో సాధారణీకరించే ప్రయత్నంగా చూడాలా? ఇదే అసలు ప్రశ్న.

పిల్లల మనసు మట్టి లాంటిది. అందులో ఏ భావన నాటితే అదే బలపడుతుంది. పుస్తకాలతో ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకోవాల్సిన వయసులో యుద్ధాన్ని పరిచయం చేస్తే.. భవిష్యత్ తరాల ఆలోచనా విధానం కూడా మారే ప్రమాదం ఉంది.

చరిత్రను ఎవరు రాస్తున్నారు.. పిల్లలకు ఎవరు చెబుతున్నారు?

ఇక్కడ మరో తీవ్రమైన అంశం చరిత్ర బోధన. రష్యా ఆక్రమణలో ఉన్న ఉక్రెయిన్ ప్రాంతాల్లో విద్యా వ్యవస్థను మార్చడం, కొత్త పాఠ్యపుస్తకాల ద్వారా ఆ భూభాగాలు చారిత్రకంగా రష్యాకే చెందినవని బోధించడం కేవలం పాఠ్య ప్రణాళిక మార్పు కాదు.

చరిత్ర పుస్తకం ఒక తరం జ్ఞాపకాలను నిర్మిస్తుంది. ఏది నిజం? ఏది మన భూమి? ఎవరు మనవాళ్లు? ఎవరు శత్రువులు? అనే ప్రశ్నలకు చిన్నప్పుడే సమాధానాలు ఇవ్వడం మొదలైతే.. భవిష్యత్తులో ఆ పిల్లల దృష్టిలో ప్రపంచం ఎలా కనిపిస్తుంది? యుద్ధం కేవలం సరిహద్దుల్లోనే జరగదు. అది పాఠ్యపుస్తకాల్లోకి ప్రవేశించినప్పుడు మరో రూపం దాల్చుతుంది. భౌగోళికంగా ఆక్రమించిన ప్రాంతాన్ని మ్యాప్‌లో చూపించడం ఒకటైతే.. ఆ ఆక్రమణను పిల్లల చరిత్రగా మార్చడం పూర్తిగా మరో విషయం.

'నాలెడ్జ్ డే'.. కానీ ఏ జ్ఞానం?

సెప్టెంబర్ 1 రష్యాలో 'నాలెడ్జ్ డే'. విద్యా సంవత్సరం ప్రారంభమయ్యే రోజు. పిల్లలు కొత్త పుస్తకాలు పట్టుకుని స్కూల్‌కు వెళ్లే రోజు. కానీ అదే సమయంలో వారికి దేశభక్తి, యుద్ధం, సైనిక సిద్ధత, రష్యా చరిత్ర వంటి అంశాలను నిర్దిష్ట దృక్పథంలో బోధించడం జరుగుతోంది. 'ముఖ్యమైన విషయాలపై సంభాషణలు' పేరుతో నిర్వహించే తరగతులు కూడా ఈ మార్పులో భాగమే. ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న ఏమిటంటే.. పిల్లలకు జ్ఞానం ఇస్తున్నామా? లేక ఒక నిర్దిష్టమైన ఆలోచనా విధానాన్ని నిర్మిస్తున్నామా? పిల్లలకు దేశం గురించి చెప్పాలి. కానీ ప్రపంచం గురించి కూడా చెప్పాలి. తమ దేశ చరిత్రను నేర్పాలి. కానీ ఇతరుల చరిత్రను చెరిపేసే హక్కు ఎవరికీ లేదని కూడా నేర్పాలి. దేశాన్ని రక్షించడం గురించి చెప్పాలి. అదే సమయంలో శాంతి విలువను కూడా అర్థమయ్యేలా చేయాలి.

యుద్ధం ముగిసినా.. దాని నీడ మిగిలితే?

యుద్ధాలు ఒకరోజు ముగుస్తాయి. ఒప్పందాలు జరుగుతాయి. సరిహద్దులు మారవచ్చు. సైనికులు బ్యారక్‌లకు తిరిగి వెళ్తారు. కానీ యుద్ధ సమయంలో పిల్లల మనసుల్లో నాటిన భావనలు అంత సులభంగా తొలగిపోవు. ఒక తరం బాల్యంలో యుద్ధాన్ని చూసింది అంటే.. ఆ తరం పెద్దయ్యాక యుద్ధాన్ని ఎలా చూస్తుంది? శాంతిని కోరుకుంటుందా? లేక యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండటమే సహజమని భావిస్తుందా? ఇదే రష్యా విద్యా విధానంపై ప్రపంచం ఆలోచించాల్సిన పెద్ద ప్రశ్న.

పిల్లలకు భవిష్యత్తు ఇవ్వాలా.. యుద్ధానికి భవిష్యత్ ఇవ్వాలా?

విద్య లక్ష్యం పిల్లలను ఏదో ఒక సిద్ధాంతానికి అనుచరులుగా తయారు చేయడం కాదు. ప్రశ్నించే శక్తిని ఇవ్వడం. భిన్నమైన అభిప్రాయాలను వినే సామర్థ్యాన్ని పెంచడం. ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకునే విజ్ఞానాన్ని అందించడం. రక్షణకు సంబంధించిన ప్రాథమిక అవగాహన అవసరం కావచ్చు. కానీ పాఠశాల విద్యలో సైనిక శిక్షణకు పెరుగుతున్న ప్రాధాన్యం, యుద్ధాన్ని కేంద్రంగా చేసుకున్న దేశభక్తి, ఆక్రమిత ప్రాంతాల్లో చరిత్రను తిరిగి రాయడం.. ఈ మూడు పరిణామాలు కలిసొస్తే అది కేవలం విద్యా సంస్కరణగా కనిపించదు. అది ఒక తరాన్ని ఎలా ఆలోచించాలి అనే ప్రశ్నకు ముందుగానే సమాధానం రాసే ప్రయత్నంలా కనిపిస్తుంది.

పిల్లల చేతుల్లో పుస్తకం ఉండాలి.. అవసరమైతే దేశాన్ని రక్షించే సామర్థ్యం కూడా ఉండాలి. కానీ వారి మనసుల్లో మొదటి స్థానంలో ఉండాల్సింది తుపాకీ కాదు.. శాంతి, ప్రశ్నించే స్వేచ్ఛ, మానవత్వం. ఎందుకంటే రేపటి యుద్ధాన్ని గెలిచే సైనికులను తయారు చేయడం కంటే.. యుద్ధం అవసరం లేకుండా చేసే తరాన్ని తయారు చేయడం ఏ దేశానికైనా గొప్ప విజయం.