By - jyotsna |15 May 2026 3:15 PM IST

మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు సంచలన తీర్పు

మధ్యప్రదేశ్‌లో దశాబ్దాలుగా వివాదానికి కేంద్రంగా ఉన్న భోజ్‌శాల-కమల్ మౌలా కాంప్లెక్స్ కేసులో హైకోర్టు కీలక తీర్పు వెలువరించింది.

ధార్ జిల్లాలో ఉన్న ఈ ప్రదేశాన్ని సరస్వతీ దేవాలయంగా గుర్తిస్తూ హిందువులకు పూజలు నిర్వహించుకునే హక్కు ఉందని మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఈ తీర్పుతో దేశవ్యాప్తంగా ఈ కేసు మరోసారి చర్చనీయాంశంగా మారింది.

భోజ్‌శాల వివాదం ఏమిటి?

ధార్‌లోని భోజ్‌శాల కాంప్లెక్స్‌పై ఎన్నో ఏళ్లుగా హిందూ, ముస్లిం వర్గాల మధ్య వివాదం కొనసాగుతోంది. హిందూ సంఘాలు ఇది పురాతన సరస్వతీ ఆలయం అని వాదిస్తుండగా, ముస్లిం సంఘాలు దీన్ని కమల్ మౌలా మసీదుగా పేర్కొంటున్నాయి.

2003లో ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ఏఎస్‌ఐ) ఈ ప్రదేశాన్ని రెండు వర్గాలకు చెందినదిగా పేర్కొంటూ ప్రత్యేక విధానాన్ని అమలు చేసింది. దాని ప్రకారం మంగళవారం హిందువులు పూజలు, శుక్రవారం ముస్లింలు నమాజ్ నిర్వహించుకునేలా అనుమతులు ఇచ్చింది.

కోర్టును ఆశ్రయించిన హిందూ సంఘాలు

భోజ్‌శాలలో నిరంతర పూజలకు అనుమతి ఇవ్వాలని కోరుతూ హిందూ సంఘాలు కోర్టును ఆశ్రయించాయి. ఏఎస్‌ఐ నిర్ణయం తమ హక్కులను పరిమితం చేస్తోందని వారు వాదించారు. మరోవైపు ముస్లిం సంఘాలు ఆ వాదనలను వ్యతిరేకించాయి. ఈ నేపథ్యంలో ప్రదేశ చారిత్రక, శాస్త్రీయ ఆధారాలను సమర్పించాలని హైకోర్టు ఏఎస్‌ఐకి ఆదేశాలు జారీ చేసింది.

ఏఎస్‌ఐ నివేదిక ఆధారంగా తీర్పు

ఏఎస్‌ఐ సమర్పించిన శాస్త్రీయ సర్వే నివేదికను పరిశీలించిన అనంతరం హైకోర్టు ఈ ప్రదేశం సరస్వతీ దేవాలయమేనని పేర్కొంది. పరమార రాజు భోజ్ కాలంలో ఇది సంస్కృత విద్యా కేంద్రంగా, సరస్వతీ ఆలయంగా ఉన్నట్లు కోర్టు గుర్తించింది. అలాగే 2003లో ఏఎస్‌ఐ జారీ చేసిన ఉత్తర్వులను కూడా కోర్టు రద్దు చేసింది. హిందువుల ఆరాధన హక్కులను పరిమితం చేయడం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని అభిప్రాయపడింది.

సరస్వతీ విగ్రహ ప్రతిష్ఠకు సూచన

భోజ్‌శాలలో సరస్వతీ దేవి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించేందుకు చర్యలు తీసుకోవాలని కేంద్ర ప్రభుత్వానికి హైకోర్టు సూచించింది. ఈ ప్రాంతాన్ని చారిత్రక వారసత్వ ప్రదేశంగా సంరక్షించాలని కూడా పురావస్తు శాఖకు ఆదేశాలు జారీ చేసింది.

ముస్లిం సంఘాల అసంతృప్తి

హైకోర్టు తీర్పుపై ముస్లిం సంఘాలు అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశాయి. తీర్పు పూర్తి ప్రతిని అధ్యయనం చేసిన తర్వాత సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించే అంశంపై నిర్ణయం తీసుకుంటామని తెలిపాయి.

భారీ భద్రతా ఏర్పాట్లు

తీర్పు నేపథ్యంలో ఎలాంటి అవాంఛనీయ ఘటనలు చోటుచేసుకోకుండా ధార్ ప్రాంతంలో భారీగా భద్రతా బలగాలను మోహరించారు. సుమారు 1,200 మంది పోలీసులు, కేంద్ర బలగాలు భద్రతా చర్యల్లో పాల్గొంటున్నాయి.

కేసులో చారిత్రక వాదనలు