अनेक महिलांना याचा त्रास कमी-जास्त प्रमाणात होत असतो. त्यामुळे या आजाराची लक्षणे आणि उपचार याबद्दल माहिती घेणे आवश्यक ठरते.

गेल्या काही वर्षांत या आजाराबद्दल जागरूकता वाढली असली, तरीही त्याबाबत अनेक गैरसमज अजूनही आहेत. प्रत्येक महिलेमध्ये या विकाराची लक्षणे वेगवेगळी असू शकतात. त्यामुळे अनेकदा पीसीओएस म्हणजे नेमके काय आणि त्याच्या उपचाराचे व्यवस्थापन कसे करावे, याबाबत संभ्रम निर्माण होतो.

हे आवर्जून लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे की हा लेख केवळ जनजागृतीच्या उद्देशाने आहे. तो वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. एखाद्या महिलेला पीसीओएसची लक्षणे जाणवत असतील, तर तिने स्वतः निदान करण्याचा प्रयत्न न करता तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन योग्य तपासणी आणि उपचार करून घेणे आवश्यक आहे.

पीसीओएस म्हणजे काय?

पीसीओएस हा महिलांना होणारा एक हार्मोनल विकार आहे. ज्या महिलांना मासिक पाळीच्या चक्रातून जावे लागते, त्यातील अनेकींना या त्रासातून जावे लागते. यामध्ये शरीरातील हार्मोन्सचे संतुलन बिघडते. त्यामुळे मासिक पाळी अनियमित होणे, वजन वाढणे, चेहऱ्यावर किंवा शरीरावर अनावश्यक केस वाढणे, मुरुम येणे, गर्भधारणेमध्ये अडचणी येणे अशा विविध समस्या उद्भवू शकतात. मात्र, प्रत्येक महिलेमध्ये ही सर्व लक्षणे दिसतीलच असे नाही. त्यामुळे या विकाराची तीव्रता आणि स्वरूप प्रत्येक व्यक्तीनुसार बदलू शकते.

पीसीओएसची लक्षणे

अनियमित मासिक पाळी : पाळी उशिरा येणे, महिना चुकणे किंवा खूप जास्त रक्तस्राव होणे.
वजन वाढणे : वजन वेगाने वाढणे आणि वजन कमी करणे कठीण होणे.
त्वचेचे विकार : चेहऱ्यावर पुरळ, मुरुमे (acne) आणि त्वचा तेलकट होणे.

आरोग्यावर होणारे परिणाम

प्रजनन समस्या : गर्भधारणा राहण्यात अडचणी निर्माण होऊ शकतात.
केसांच्या समस्या : डोक्याचे केस पातळ होणे किंवा चेहऱ्यावर तसेच अंगावर नको असलेले केस वाढणे.
मानसिक ताण : नैराश्य, मूड बदलणे आणि सतत थकवा जाणवणे.

जीवनशैलीचे महत्त्व

वैद्यकीय उपचारांसोबतच निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब हा पीसीओएसच्या व्यवस्थापनातील महत्त्वाचा भाग मानला जातो. अनेक महिलांना आहार, नियमित व्यायाम आणि वजन नियंत्रण याकडे लक्ष दिल्यामुळे त्यांच्या लक्षणांमध्ये सकारात्मक बदल जाणवतात. अर्थात, प्रत्येकासाठी एकच उपाय योग्य असेलच असे नाही. प्रत्येक महिलेची शारीरिक स्थिती, आरोग्य आणि गरजा वेगळ्या असतात.

या सवयींचा करा अवलंब…

आरोग्यतज्ज्ञ सामान्यतः पुढील सवयी अंगीकारण्याचा सल्ला देतात, कारण त्या एकूण आरोग्य सुधारण्यास मदत करतात आणि पीसीओएसच्या व्यवस्थापनातही फायदेशीर ठरू शकतात.

* तंतुमय पदार्थ, भाज्या आणि प्रथिनेयुक्त आहाराला प्राधान्य द्या : अशा प्रकारचा संतुलित आहार घेतल्याने रक्तातील साखरेची पातळी अधिक स्थिर राहण्यास मदत होते.
* रिफाइंड धान्यांऐवजी संपूर्ण धान्यांचा वापर करा : मैदा किंवा अतिशय प्रक्रिया केलेल्या धान्यांऐवजी गहू, ज्वारी, बाजरी, ओट्स, ब्राऊन राईस यांसारख्या संपूर्ण धान्यांचा आहारात समावेश करणे अधिक फायदेशीर ठरते.
* नियमित शारीरिक हालचाल ठेवा : रोज चालणे, सायकल चालवणे, योग, पोहणे किंवा इतर कोणताही व्यायाम करण्यासोबतच स्नायू बळकट करणारे स्ट्रेंथ ट्रेनिंगही उपयुक्त ठरू शकते.
* तणाव कमी करा आणि पुरेशी झोप घ्या : मानसिक तणाव आणि अपुरी झोप यांचा शरीरातील हार्मोन्सवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे नियमित, गुणवत्तापूर्ण झोप आणि तणाव नियंत्रणासाठी ध्यान, योग किंवा इतर रिलॅक्सेशन तंत्रांचा अवलंब करणे फायदेशीर ठरू शकते.

उपचारांना पर्याय नाही; जागरूकता आणि वैद्यकीय सल्ला आवश्यक

महत्त्वाची बाब म्हणजे, या सवयी पीसीओएसवर उपचार करणाऱ्या किंवा तो पूर्णपणे बरा करणाऱ्या नाहीत. त्या केवळ एकूण आरोग्य सुधारण्यास आणि काही लक्षणे नियंत्रित ठेवण्यास मदत करू शकतात. पीसीओएस हा एक गंभीर वैद्यकीय विकार असून त्यासाठी तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखाली योग्य तपासणी, निदान आणि उपचार आवश्यक असतात.

Fitness Funda | निरोगी आरोग्याची त्रिसूत्री

निरोगी जीवनशैलीमुळे महिलांना स्वतःच्या आरोग्याची जबाबदारी अधिक प्रभावीपणे घेता येते आणि दैनंदिन सवयींमधील सकारात्मक बदलांमुळे जीवनमान सुधारण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, पीसीओएसची शंका असल्यास इंटरनेटवरील माहिती किंवा मासिकांमधील टिप्सवर अवलंबून न राहता त्वरित स्त्रीरोगतज्ज्ञ किंवा एंडोक्रायनोलॉजिस्टचा सल्ला घेणे हा सर्वात महत्त्वाचा टप्पा आहे. जागरूकता ही सुरुवात आहे; परंतु योग्य निदान आणि तज्ज्ञ वैद्यकीय उपचार हाच पीसीओएसवर प्रभावी व्यवस्थापनाचा खरा मार्ग आहे.