इस्रोच्या कामगिरीकडे असणार लक्ष
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था म्हणजेच इस्रोच्या महत्त्वाच्या GSLV-F17/EOS-05 मोहिमेचे काउंटडाऊन सुरू झाले आहे. श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून शुक्रवारी (४ सप्टेंबर) पहाटे २ वाजून ५५ मिनिटांनी हे प्रक्षेपण होणार आहे.
या मोहिमेतून २,३६७ किलो वजनाचा पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह EOS-05 अवकाशात पाठवला जाणार आहे.
GSLV-F17 हे भारताच्या भूस्थिर उपग्रह प्रक्षेपण यानाचे १९वे उड्डाण आहे. ५१.७ मीटर उंच आणि ४२०.५ टन वजनाचे हे यान तीन टप्प्यांत अवकाशात झेपावते. यातील शेवटच्या टप्प्यात क्रायोजेनिक इंजिनचा वापर केला जातो. या मोहिमेत EOS-05 उपग्रहाला थेट त्याच्या अंतिम कक्षेत सोडले जाणार नाही. आधी त्याला 'सब-जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिट'मध्ये पोहोचवले जाईल. त्यानंतर उपग्रह स्वतःच्या इंजिनच्या मदतीने पुढे जाऊन अपेक्षित कक्षेत पोहोचेल.
EOS-05 हा पृथ्वीवर लक्ष ठेवणारा अत्याधुनिक उपग्रह आहे. मोठ्या भागाचे वारंवार चित्रण करण्याची क्षमता त्याच्यात आहे. त्यामुळे चक्रीवादळ, अतिवृष्टी, ढगफुटी यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तींच्या वेळी परिस्थितीवर लक्ष ठेवण्यासाठी त्याचा उपयोग होऊ शकतो. याशिवाय शेती, जंगल आणि जलस्रोतांवरही या उपग्रहाच्या माध्यमातून लक्ष ठेवता येणार आहे. सुमारे ३६ हजार किलोमीटर उंचीवरून एखाद्या भागाचे सातत्याने निरीक्षण करण्याची क्षमता या मोहिमेचे महत्त्व वाढवते.
या मोहिमेला इस्रोच्या दृष्टीने आणखी एक महत्त्वाचा संदर्भ आहे. EOS-05 हा २०२१ मध्ये अयशस्वी ठरलेल्या GISAT-1 मोहिमेचा पर्याय आहे. त्यावेळी GSLV-F10च्या शेवटच्या टप्प्यातील क्रायोजेनिक इंजिनमध्ये बिघाड झाल्याने उपग्रह अपेक्षित कक्षेत पोहोचू शकला नव्हता. त्यानंतर इस्रोने GSLVच्या माध्यमातून NVS-01, INSAT-3DS आणि भारत-अमेरिका संयुक्त NISAR यांसारख्या महत्त्वाच्या मोहिमा यशस्वीपणे पूर्ण केल्या आहेत. त्यामुळे यावेळी केवळ आणखी एका उपग्रहाचे प्रक्षेपण म्हणून या मोहिमेकडे पाहिले जात नाही.
ड्रोनपासून रणगाड्यापर्यंत… बेल्जियमसोबतच्या करारांमधून स्वदेशी उत्पादनाला चालना
टीकाकारांनी समान गोष्टींची तुलना करायला हवी!
बलात्कार प्रकरणे मिटवण्यासाठी ५ कोटी? पंजाबच्या मुख्यमंत्र्यांसह पत्नीवर आरोप
'झोरावर' टँक ते हरित अमोनिया; भारत-बेल्जियम भागीदारीचे नवे पर्व
२०२५ मध्ये PSLV-C61 मोहिमेदरम्यान EOS-09 हा महत्त्वाचा पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह गमावला गेला. त्यानंतर जानेवारी २०२६ मध्ये PSLV-C62 मोहिमही अयशस्वी ठरली. त्यामुळे GSLV-F17 मोहिमेचे यश इस्रोच्या प्रक्षेपण क्षमतेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे ठरणार आहे. या मोहिमेत वापरली जाणारी कक्षेची पद्धतही विशेष आहे. EOS-05चे वजन लक्षात घेता त्याला आधी सब-जिओसिंक्रोनस ट्रान्सफर ऑर्बिटमध्ये सोडले जाणार आहे. त्यानंतर उपग्रह स्वतःच्या प्रणोदन यंत्रणेच्या मदतीने पुढील कक्षा गाठेल. त्यामुळे शुक्रवारी होणारे हे प्रक्षेपण इस्रोसाठी केवळ आणखी एक अंतराळ मोहीम नसून, पृथ्वी निरीक्षणाची क्षमता वाढवण्यासोबतच प्रक्षेपण यंत्रणेची विश्वासार्हता सिद्ध करण्याची महत्त्वाची संधी ठरणार आहे.