होर्मूज ठप्प, रेड सीवर वाढता ताण
पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या इराण-इस्रायल-अमेरिका संघर्षामुळे जागतिक तेल वाहतुकीवर मोठे संकट निर्माण झाले आहे. धोरणात्मकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या होर्मूज सामुद्रधुनीवर तणाव वाढल्याने जहाजांच्या हालचालींवर परिणाम झाला असून जगातील सुमारे २० टक्के कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर थेट दबाव निर्माण झाला आहे.
या परिस्थितीत तेल उत्पादक देश आणि शिपिंग कंपन्यांना पर्यायी मार्ग शोधण्याची वेळ आली आहे.
होर्मूज मार्ग असुरक्षित झाल्यामुळे अनेक तेलवाहू जहाजांनी आता रेड सी मार्गाचा पर्याय स्वीकारला आहे. मात्र हा मार्ग स्वतःच पूर्णपणे सुरक्षित नाही. गेल्या काही वर्षांपासून या भागात हल्ल्यांचे प्रकार घडत असून, विशेषतः येमेनमधील हौथी बंडखोरांकडून जहाजांना लक्ष्य केले जात आहे. त्यामुळे रेड सी हा तात्पुरता दिलासा देणारा मार्ग ठरत असला तरी दीर्घकालीन उपाय म्हणून तो कितपत सक्षम आहे, याबाबत शंका व्यक्त केली जात आहे.
सापळा आहे, ठाऊक होते तरी ट्रम्प चालत आत गेले
पोलिसांना भिडण्याचे आव्हान देणाऱ्या गुंडाचे एन्काऊंटर
दरम्यान, काही जहाजांना आफ्रिकेच्या केप ऑफ गुड होपमार्गे मोठा वळसा घ्यावा लागत आहे. यामुळे प्रवासाचा कालावधी लक्षणीय वाढतो आणि इंधन खर्चासह एकूण वाहतूक खर्चात मोठी वाढ होते. परिणामी, जागतिक बाजारात तेलाच्या किमती वाढण्यास सुरुवात झाली असून काही ठिकाणी प्रति बॅरल दर १०० डॉलरच्या वर पोहोचल्याचे दिसत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, रेड सी मार्गावर वाढलेली वाहतूक, मर्यादित पायाभूत सुविधा आणि सातत्याने निर्माण होणारे सुरक्षा धोके यामुळे या मार्गावर ताण वाढत आहे. जर संघर्ष अधिक तीव्र झाला, तर हा मार्गही अडचणीत येऊ शकतो. अशा परिस्थितीत जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळीवर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
काही देशांनी पाइपलाइनसारख्या पर्यायी साधनांचा वापर वाढवण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे, मात्र होर्मूजसारख्या मोठ्या आणि महत्त्वाच्या मार्गाचा पर्याय पूर्णपणे उपलब्ध नाही. त्यामुळे पश्चिम आशियातील परिस्थिती स्थिर होईपर्यंत जागतिक तेल बाजार अस्थिर राहण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
एकूणच, पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठा दबाव निर्माण झाला आहे. रेड सी सध्या 'लाईफलाईन' ठरत असला तरी तो किती काळ टिकेल, हा मोठा प्रश्न असून पुढील काही आठवडे अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत.