• "ఏఐ అనేది ఇతరులకు లాభాలను పెంచే సాధనంగా (margin multiplier) మారకముందే, భారతీయ పౌరుల సామర్థ్యాన్ని పెంచే ఒక శక్తిగా (force multiplier) మారాలి" అని జీత్ అదానీ పిలుపునిచ్చారు. ఇది రక్షణాత్మక ధోరణి (protectionism) కాదని, ఇది మన సంసిద్ధతను (preparedness) మరియు వ్యూహాత్మక పరిణతిని (strategic maturity) సూచిస్తుందని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
• జీత్ అదానీ ప్రసంగంలోని ఇతర ప్రధానాంశాలు:
  • మొదటి ప్రాధాన్యత: భారత్ ఏదైనా సాంకేతికతను నిర్మించినప్పుడు, అది కేవలం నియంత్రణ కోసం కాకుండా అందరినీ కలుపుకుని పోయేలా (inclusion) నిర్మిస్తుంది.
  • మూడు స్తంభాలు: ఇంధన సార్వభౌమాధికారం (Energy sovereignty), కంప్యూట్ మరియు క్లౌడ్ సార్వభౌమాధికారం, మరియు సేవల సార్వభౌమాధికారం అనేవి భారతదేశ ఏఐ శతాబ్దాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.
    

• షైనీడర్ ఎలక్ట్రిక్ సీఈఓ ఒలివియర్ బ్లమ్ మాట్లాడుతూ, భారతదేశంలో ఒక పరిష్కారాన్ని కనిపెట్టగలిగితే (crack the code), ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా విజయం సాధించవచ్చని పేర్కొన్నారు.
• ఏఐ విప్లవంలో భారత్ నుండి అనేక ఆవిష్కరణలు వస్తాయని ఆయన ధీమా వ్యక్తం చేశారు.

• ఏఐ వల్ల సాఫ్ట్‌వేర్ పరిశ్రమ స్వభావం పూర్తిగా మారిపోతుందని OpenAI సీఈఓ సామ్ ఆల్ట్‌మాన్ హెచ్చరించారు.
• ఇది కొంతమందికి ఇబ్బందికరంగా మారవచ్చని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.

• అదానీ ఎయిర్‌పోర్ట్స్ డైరెక్టర్ జీత్ అదానీ మాట్లాడుతూ, భారత్ తన సాంకేతికతను ఇతరులను నియంత్రించడానికి కాకుండా, అందరినీ కలుపుకుని పోవడానికి (inclusion) నిర్మిస్తుందని చెప్పారు.
• ఇంధనం, కంప్యూట్/క్లౌడ్ మరియు సర్వీసెస్ అనే మూడు స్తంభాలు భారతదేశ ఏఐ శతాబ్దాన్ని నిర్వచిస్తాయని ఆయన పేర్కొన్నారు.

• భారతదేశంలో సామాజిక సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి అద్భుతమైన విషయాలను నిర్మిస్తున్న ప్రపంచ స్థాయి డెవలపర్లు ఉన్నారని మెటా ఏఐ చీఫ్ అలెగ్జాండర్ వాంగ్ కొనియాడారు.
• రాబోయే కొద్ది నెలల్లో కొత్త ఏఐ మోడల్స్‌ను విడుదల చేస్తామని ఆయన వెల్లడించారు.

• ఈ సమ్మిట్ ద్వారా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలు మరియు డేటాసెట్‌లు అందుబాటులోకి వచ్చేలా 'ఏఐ ప్రజాస్వామ్యీకరణ' (Democratised AI) సిద్ధాంతాన్ని భారత్ బలంగా వినిపించనుంది.
• ఇది స్వచ్ఛందంగా మరియు జాతీయ సార్వభౌమాధికారానికి భంగం కలగకుండా ఉండే ఫ్రేమ్‌వర్క్ అని సమాచారం.

మధ్యాహ్నం 03:00 (IST): సామ్ ఆల్ట్‌మాన్ - ఏఐ నియంత్రణపై ప్రతిపాదన

• OpenAI సీఈఓ సామ్ ఆల్ట్‌మాన్ తన ప్రసంగంలో ఒక ముఖ్యమైన ప్రతిపాదన చేశారు. అణుశక్తిని నియంత్రించే IAEA (International Atomic Energy Agency) తరహాలో, ఏఐ అభివృద్ధిని పర్యవేక్షించడానికి ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ అవసరమని ఆయన పేర్కొన్నారు.
• ఏఐ ఏదో ఒక కంపెనీ లేదా దేశం చేతుల్లో కేంద్రీకృతం కావడం ప్రమాదకరమని, 'ఏఐ ప్రజాస్వామ్యీకరణ' (Democratisation of AI) మాత్రమే మానవాళికి మేలు చేస్తుందని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు.

• ప్రధాని మోదీ అబుదాబి క్రౌన్ ప్రిన్స్ అల్ నహ్యాన్తో ద్వైపాక్షిక చర్చలు జరిపారు.

• బిల్ గేట్స్ ఈ సమ్మిట్‌కు హాజరు కావడం లేదని స్పష్టమైంది. జెఫ్రీ ఎప్స్టీన్ వ్యవహారంలో వస్తున్న వార్తల నేపథ్యంలో ఆయన తన ప్రసంగాన్ని రద్దు చేసుకున్నారు.

• లీడర్స్ ప్లీనరీ సెషన్‌లో ప్రధాని మోదీ ప్రసంగిస్తూ, ఏఐ కంపెనీలపై అత్యంత కీలకమైన బాధ్యత ఉందని గుర్తు చేశారు. ఏఐ రంగంలో అనైతిక ప్రవర్తనకు (Unethical behaviour) పరిమితులు ఉండవని, కాబట్టి నైతిక నిబంధనలను (Ethical norms) మరింత విస్తృతం చేయాల్సిన అవసరం ఉందని ఆయన పిలుపునిచ్చారు.

• OpenAI సీఈఓ సామ్ ఆల్ట్‌మాన్ ఏఐ నియంత్రణ (Regulation) అత్యవసరమని, భారత్ ఈ విషయంలో నాయకత్వం వహించాలని కోరారు.

• ఏఐ ప్రజాస్వామ్యీకరణే అత్యంత సురక్షితమైన మార్గమని ఆల్ట్‌మాన్ పునరుద్ఘాటించారు.
• కేవలం అభివృద్ధిపైనే కాకుండా, తప్పుడు సమాచారం మరియు వైరస్ల వంటి ముప్పుల నుండి రక్షణ పొందేలా సామాజిక దృక్పథంతో ముందుకు సాగాలని ఆయన సూచించారు.

• భారత్ ఏఐని వినియోగించుకుంటున్న తీరు ఆశ్చర్యకరంగా ఉందని, ఏఐ మిషన్‌లో భారత్ సాధించిన పురోగతి అద్భుతమని ఆల్ట్‌మాన్ కొనియాడారు.

• మానవీయ విలువలతో కూడిన (Human-centric) ఏఐ పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించడంలో ఈ సమ్మిట్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని ప్రధాని మోదీ ఆశాభావం వ్యక్తం చేశారు.

• సమ్మిట్ వేదికపై ఒక ఆసక్తికరమైన ఘటన జరిగింది. గ్రూప్ ఫోటో కోసం నేతలందరూ ఒకరి చేతులు మరొకరు పట్టుకోగా, బద్ధ శత్రువులైన OpenAI సీఈఓ సామ్ ఆల్ట్‌మాన్ మరియు ఆంత్రోపిక్ (Anthropic) సీఈఓ డారియో అమోడెయ్ మాత్రం ఒకరి చేతిని మరొకరు పట్టుకోకుండా, ఇద్దరూ తమ పిడికిలిని (Raised fists) గాలిలోకి ఎత్తారు.
• వీరిద్దరి మధ్య ఉన్న పోటీని ఇది ప్రతిబింబిస్తోందని సోషల్ మీడియాలో చర్చ జరుగుతోంది.

• నేటి ఉదయం నుండి జరిగిన ప్రసంగాల్లో మూడు ప్రధాన అంశాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి:
  • పెట్టుబడులు: రిలయన్స్ ప్రకటించిన ₹10 లక్షల కోట్ల భారీ పెట్టుబడి.
  • నాయకత్వం: గ్లోబల్ టెక్ సీఈఓలందరూ భారత్ నాయకత్వాన్ని గుర్తించడం.
  • విజన్: ప్రధాని మోదీ ప్రకటించిన 'MANAV' విజన్ ద్వారా ఏఐని సామాన్యుడికి చేరువ చేయడం.

సాయంత్రం 5:30 గంటలకు జరగనున్న CEO రౌండ్ టేబుల్ సమావేశంలో ప్రధాని మోదీ ఈ టెక్ దిగ్గజాలతో కలిసి భవిష్యత్తు కార్యాచరణను చర్చించనున్నారు.

• OpenAI సీఈఓ సామ్ ఆల్ట్‌మాన్ సదస్సును ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తూ, భారత్ ప్రదర్శిస్తున్న నాయకత్వ పటిమను చూసి ఆశ్చర్యపోయానని అన్నారు.
• భారత పురోగతి: ఏఐని దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు, సామాన్య ప్రజలకు చేరువ చేయడంలో భారత్ సాధించిన పురోగతి అద్భుతమని ఆయన పేర్కొన్నారు.
• సార్వభౌమ ఏఐ (Sovereign AI): తన సొంత ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించుకోవడంలో భారత్ వహిస్తున్న నాయకత్వ పాత్రను చూడటం ఎంతో సంతోషంగా ఉందని ఆయన అన్నారు.

• విప్రో ఎగ్జిక్యూటివ్ చైర్మన్ రిషద్ ప్రేమ్‌జీ ఏఐ గురించి ఆసక్తికరమైన వ్యాఖ్యలు చేశారు.
• తరానికి ఒక్కసారి వచ్చే మార్పు: "ఏఐ అనేది కేవలం మనం ఏం చేయగలమో మార్చే సాంకేతికత మాత్రమే కాదు, మనం కచ్చితంగా ఏం చేయాలో మార్చే అరుదైన సాంకేతికత" అని ఆయన అభివర్ణించారు. ఇది ఒక తరానికి ఒక్కసారి మాత్రమే వచ్చే అద్భుతమని ఆయన పేర్కొన్నారు.

• గూగుల్ డీప్‌మైండ్ సీఈఓ డెమిస్ హసాబిస్ మాట్లాడుతూ ప్రధాని మోదీ మాటలను ప్రతిధ్వనించారు.
• ఏఐ పవర్‌హౌస్: ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ రంగంలో భారత్ ఒక 'పవర్‌హౌస్' (అత్యంత శక్తివంతమైన కేంద్రం)గా అవతరిస్తుందని ఆయన ధీమా వ్యక్తం చేశారు.
• లీడింగ్ అండ్ షేపింగ్: ఏఐ విప్లవానికి భారత్ కేవలం ఒక భాగం మాత్రమే కాదు, దానిని నడిపిస్తూ, దానికి ఒక రూపాన్ని ఇస్తోందని ఆయన కొనియాడారు.

• సదస్సు కారణంగా ఢిల్లీ నగరం అతలాకుతలమవుతోంది.
• NH24 గ్రిడ్‌లాక్: సరాయ్ కాలే ఖాన్ మరియు NH24 పరిసర ప్రాంతాల్లో కిలోమీటర్ల మేర వాహనాలు నిలిచిపోయాయి.
• VVIP కదలికలు: భారత మండపం వద్ద దేశాధినేతలు, అంతర్జాతీయ సీఈఓల రాక కోసం రహదారులను మూసివేయడంతో సామాన్య ప్రజలు గంటల తరబడి ట్రాఫిక్‌లో చిక్కుకుపోయారు.
• సూచన: సాయంత్రం 5 గంటల నుండి రాత్రి 9 గంటల వరకు మళ్లీ ట్రాఫిక్ ఆంక్షలు ఉండే అవకాశం ఉందని పోలీసులు హెచ్చరించారు.

• రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ చైర్మన్ ముకేశ్ అంబానీ ఏఐ రంగంలో భారతదేశపు అతిపెద్ద పెట్టుబడిని ప్రకటించారు.
• పెట్టుబడి: వచ్చే 7 ఏళ్లలో ₹10 లక్షల కోట్లు ఏఐ మౌలిక సదుపాయాల కోసం వెచ్చించనున్నారు.
• లక్ష్యం: జియో (Jio) ద్వారా ప్రతి పౌరుడికి, ప్రతి రంగానికి అత్యంత చౌకగా మరియు నాణ్యమైన ఏఐ సేవలను (Intelligence to everyone) అందించడం.
• సార్వభౌమ కంప్యూట్: భారతదేశపు సొంత ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశమని ఆయన పేర్కొన్నారు.

• ఇన్ఫోసిస్ మాజీ సీఈఓ విశాల్ సిక్కా ప్రసంగిస్తూ, ఏఐ అనేది కేవలం టెక్నాలజీ మాత్రమే కాదు, అది మానవ ఆలోచనా శక్తిని పెంచే సాధనమని అభిప్రాయపడ్డారు.
• ముఖ్య గమనిక: ట్రాఫిక్ ఇబ్బందుల దృష్ట్యా, ప్రభుత్వం ఈ ఎక్స్‌పోను శనివారం (ఫిబ్రవరి 21) వరకు పొడిగించింది. కాబట్టి ప్రజలు రద్దీని బట్టి తమ పర్యటనను ప్లాన్ చేసుకోవచ్చు.

• రిలయన్స్ చైర్మన్ ముకేశ్ అంబానీ ఈ సదస్సును ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తూ, రాబోయే కాలంలో భారత్ ప్రపంచ ఏఐ శక్తిగా మారుతుందని అంచనా వేశారు.
• భారత్ బలం: ప్రజాస్వామ్యం, ఏఐ హార్వెస్ట్ (డేటా సంపద), మరియు మౌలిక సదుపాయాల్లో భారత్‌ను ఏ దేశం అందుకోలేదని ఆయన పేర్కొన్నారు.
• ఏఐ మంత్రం: ప్రస్తుతం టెక్నాలజీ ప్రపంచంలో ఏఐ అనేది ఒక శక్తివంతమైన మంత్రం లాంటిదని, దీనివల్ల అవకాశాలు అందరికీ సమానంగా అందుతాయని (Democratization) ఆయన చెప్పారు.
• ఉద్యోగాల రక్షణ: ఏఐ వల్ల ఉద్యోగాలు పోతాయన్న ఆందోళన అవసరం లేదని, జియో ఏఐ ద్వారా ఉపాధిని కాపాడుతూనే సాంకేతిక మార్పును తీసుకువస్తామని భరోసా ఇచ్చారు.

• కేంద్ర మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్ 'న్యూఢిల్లీ ఫ్రాంటియర్ ఏఐ ఇంపాక్ట్ కమిట్‌మెంట్స్'ను ప్రారంభించారు.
• ఇందులో OpenAI, ఆంత్రోపిక్ వంటి గ్లోబల్ సంస్థలతో పాటు భారతీయ స్టార్టప్‌లు (Sarvam, Bharatjan, Yani) భాగస్వాములయ్యాయి.
• ఏఐ పాలనలో గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల గొంతుకను వినిపించేలా ఈ ఒప్పందం రూపొందించబడింది.

• "భారతదేశానికి టాలెంట్, శక్తి మరియు స్పష్టమైన విధానాలు ఉన్నాయి" అని ప్రధాని మోదీ ప్రసంగించారు.
• డెమోక్రటైజ్ ఏఐ: ఏఐ కేవలం కొద్దిమందికే పరిమితం కాకుండా, అందరికీ అందుబాటులో ఉండాలని పిలుపునిచ్చారు.
• మనుషుల చేతుల్లోనే పగ్గాలు: ఏఐకి విశాలమైన ఆకాశాన్ని ఇద్దాం, కానీ దాని పగ్గాలు మాత్రం మనుషుల చేతుల్లోనే ఉండాలని (Command should stay with humans) సూచించారు.

• సామ్ ఆల్ట్‌మాన్ (OpenAI CEO): భారత ప్రభుత్వం మరియు టెక్ నిపుణులతో ఏఐ భవిష్యత్తుపై చర్చించనున్నారు.
• ముఖ్య వక్తలు: సునీల్ భారతీ మిట్టల్ (Bharti Enterprises), శంతను నారాయణ్ (Adobe CEO), మరియు రిషద్ ప్రేమ్‌జీ (Wipro).
• Leaders' Plenary (12:00 PM): ప్రపంచ దేశాల నేతలు ఏఐ గవర్నెన్స్ మరియు మౌలిక సదుపాయాలపై చర్చించనున్నారు.

ముఖ్య గమనిక: ప్రజల నుంచి వస్తున్న విపరీతమైన స్పందన వల్ల ప్రభుత్వం ఈ ఎక్స్‌పోను ఫిబ్రవరి 21 (శనివారం) వరకు పొడిగించింది.

• భారతదేశంలో 100 మెగావాట్ల (MW) ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించేందుకు టాటా గ్రూప్ మరియు OpenAI ఒప్పందం చేసుకున్నాయి. దీనిని భవిష్యత్తులో 1 గిగావాట్ (GW) వరకు విస్తరించనున్నారు.
• పర్యావరణహితమైన (Green energy) డేటా సెంటర్లను అభివృద్ధి చేస్తుంది.
  • లక్ష్యం: యువతకు ఏఐ నైపుణ్య శిక్షణ మరియు పరిశ్రమలకు అవసరమైన ఏఐ సొల్యూషన్స్ అందించడం.

• గూగుల్ సీఈఓ సుందర్ పిచాయ్ మాట్లాడుతూ, భారత రోడ్లపై డ్రైవర్ లేని కార్ల (Driverless cars) గురించి తన తండ్రి అడిగిన ప్రశ్నను గుర్తు చేసుకున్నారు.
• "బిజీగా ఉండే భారత రోడ్లపై ఇవి పనిచేస్తే నేను మరింత ఇంప్రెస్ అవుతాను" అని ఆయన తండ్రి అన్నారట. దీనికి పిచాయ్ నవ్వుతూ, "ఇంకా దానిపై పని చేస్తున్నాం నాన్నా (Still working on that, Dad)" అని బదులిచ్చారు.

• కేంద్ర ఐటీ మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్ **'న్యూఢిల్లీ ఫ్రాంటియర్ ఏఐ ఇంపాక్ట్ కమిట్‌మెంట్స్'**ను ప్రకటించారు.
• వివరాలు: ప్రపంచంలోని ప్రముఖ ఏఐ సంస్థలు మరియు భారతీయ స్టార్టప్‌లు (సర్వం, భారత్‌జన్ వంటివి) కలిసి ఏఐ ద్వారా ఉపాధి కల్పన, బహుభాషా ఏఐ అభివృద్ధి మరియు బాధ్యతాయుతమైన ఏఐ పాలన కోసం స్వచ్ఛందంగా ఈ ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి.
  • లక్ష్యం: గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల నాయకత్వంలో ఏఐ పాలనను అభివృద్ధి చేయడం.

• ఏఐ అభివృద్ధి కోసం ప్రధాని మోదీ 'MANAV' (మానవ్) అనే ఐదు సూత్రాల విధానాన్ని ప్రకటించారు:
  • M (Moral): నైతిక మరియు విలువలతో కూడిన వ్యవస్థలు.
  • A (Accountable): జవాబుదారీతనంతో కూడిన పాలన.
  • N (National): జాతీయ సార్వభౌమాధికారం.
  • A (Accessible): అందరికీ అందుబాటులో ఉండే సమ్మిళిత సాంకేతికత.
  • V (Valid): చట్టబద్ధమైన మరియు సరైన పద్ధతిలో ధృవీకరించబడిన వ్యవస్థలు.