అయితే మారుతున్నది మరొకటి. గతంలో తక్కు వగా మానవ వినియోగంలో ఉన్న సున్నితమైన ప్రాంతాల్లో ఇప్పుడు రహదారులు, వంతెనలు, ని వాసాలు, జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు, పర్యాటక సదుపాయాలు వేగంగా పెరుగుతు న్నాయి. అంటే ప్రమాదం కొత్తది కాకపోయినా, దానికి గురయ్యే మనుషులు, ఆస్తుల విస్తృతి పెరుగుతోంది. ఆగస్టు 26న నేపాల్లోని రాసువా ప్రాంతంలో సంభవించిన ఆక స్మిక వరద ఈ మారుతున్న ప్రమాద స్వభావానికి తాజా హెచ్చరిక, ప్రాథమిక శాస్త్రీయ విశ్లేషణల ప్రకారం లాంగ్ టాంగ్ లిరుంగ్ ప్రాంతంలో హిమనదితో సంబంధం ఉన్న భారీ మంచు-రాళ్ల కూల్చివేత చోటుచేసుకుంది. దాని ప్రభా వంతో మంచు, రాళ్లు, మట్టి, నీరు భారీగా భోటేకోశీ- త్రిశూలీ నదీ మార్గంలోకి దూసుకొచ్చి ఆకస్మిక ప్రవాహాన్ని సృష్టించాయి. ఈ ఆకస్మిక ప్రవాహానికి రహదారులు, వంతె నలు, జలవిద్యుత్ మౌలిక వసతులు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నా యి.

Warnings from the Himalayas

Warnings from the Himalayas : వరదలను అంచనా

ఇది సాధారణ వర్షాకాల వరద కాదు. ప్రమాదం నదిలో మొదలుకాలేదు. పర్వతంలో మొదలై నదిలోకి వచ్చింది. ఈ తేడానే విపత్తు నిర్వహణ విధానాన్ని సమూ లంగా మార్చాల్సిన అవసరాన్ని స్పష్టం చేస్తోంది. ఈతరహా విపత్తులు భారత హిమాలయ ప్రాంతానికీ కొత్తేమీ కాదు. 2021లో ఉత్తరాఖండ్లోని చమోలీ జిల్లాలో హిమ-శిథిల ప్రవాహం కారణంగా రిషిగంగ, తపోవన్ ప్రాంతాల్లో భారీ వరద సంభవించి జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు తీవ్రంగా దెబ్బతి న్నాయి. పలువురు కార్మికులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. 2023లో సిక్కింలోని దక్షిణ లొనాక్ మంచు సరస్సు ఆకస్మికంగా పొంగిపొర్లడంతో తీస్తా నదిలో భారీ వరద వచ్చి మౌలిక వసతులకు తీవ్ర నష్టం కలిగింది. జోషిమఠ్ లో చోటుచేసుకున్న నేల కుంగుబాటు వంటి ఘటనలు పర్వత ప్రాంతాల భౌగోళిక సున్నితత్వాన్ని మరోసారి గుర్తు చేశాయి. ఇవన్నీ ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. పర్వతాల ఎగువ ప్రాంతాల్లో జరిగే మార్పుల ప్రభావం దిగువన నివసించే ప్రజలు, మౌలిక వసతులపై తీవ్రంగా పడవచ్చు. సాధారణంగా వరదలను అంచనా వేయడానికి వర్షపాతం, నదీ నీటిమట్టం వంటి సూచికలను ఉపయోగి స్తాం. భారీ వర్షాలు కురిసి నదులు క్రమంగా ఉప్పొంగితే ప్రజలను సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించేందుకు కొంత సమయం దొరుకుతుంది. కానీ పర్వతం నుంచే ప్రమాదం మొదలైనప్పుడు లెక్కలు తారుమారవుతాయి.

భూకంపం ప్రేరణగా పనిచేసిందా ..

ఎత్తైన ప్రదే శంలో మంచు, శిథిలాలు ఒక్కసారిగా కదిలి నదిలోకి చేరితే ప్రవాహం క్షణాల్లో మారిపోతుంది. నదిలో ప్రమాదకరమైన మార్పు కనిపించే సమయానికి దిగువ ప్రాంతాల్లోని ప్రజ లకు ప్రతిస్పందించేందుకు లభించే సమయం అత్యంత పరి మితంగా ఉండవచ్చు. రాసువా ఘటనపై మొదట భూకంపం కారణమై ఉండవచ్చనే అనుమానాలు వచ్చాయి. అమెరికా భూగర్భ సర్వేసంస్థ చేసిన విశ్లేషణ ప్రకారంనమో దైన ప్రకంపనలు భారీ కూల్చివేతతోనే సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చని సూచనలు లభించాయి. అయితే ఆ కూల్చివేతకు ఏదైనా భూకంపం ప్రేరణగా పనిచేసిందా అన్నది వేరే ప్రశ్న. ఇలాంటి సంక్లిష్ట ప్రకృతి ఘటనలకు ఒకే కారణాన్ని తొందరపడి ఆపాదించడం సరికాదు. హిమాల యాల్లో ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం, హిమనదులు వెనక్కి తగ్గ డం, కొన్ని ప్రాంతాల్లో శాశ్వతంగా గడ్డకట్టిన నేల కరగడం వంటి మార్పులు పర్వత వాలుల స్థిరత్వాన్ని ప్రభావితం చేసే అవకాశాన్ని పెంచుతున్నాయి. అయితే రానువా ఘటనకు వాతావరణ మార్చే ప్రత్యక్ష కారణమని నిర్ధారించడానికి ప్రస్తుతం తగిన ఆధారాలు లేవు. వాతావరణ మార్పు, భౌగోళిక నిర్మాణం, స్థానిక పరిస్థితులు ఇవన్నీ కలిసి ప్రమాద స్వభావాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు. అందువల్ల గత అనుభ వాల ఆధారంగా మాత్రమే భవిష్యత్తు ప్రమాదాలను లెక్క గట్టడం ఇక సురక్షితం కాదు.

ప్రమాదాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకో కుండా

పర్వత ప్రాంతాల్లో నివసించే ప్రజలకు రహదారులు, విద్యుత్తు, ఆరోగ్యం, ఉపాధి అవస రం. పర్యాటకం, జలవిద్యుత్ ఈ ప్రాంతాల ఆర్థిక వ్యవస్థ లకు కీలకం. కాబట్టి హిమాలయాల్లో నిర్మాణాలను పూర్తిగా ఆపేయాలని చెప్పడం ఆచరణ సాధ్యం కాదు. అసలు సమ స్య నిర్మాణాల్లో లేదు, ప్రమాదాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకో కుండా నిర్మించడంలో ఉంది. అభివృద్ధి ఎక్కడ చేయాల న్నదే కాదు, ఎక్కడ చేయకూడదన్నది కూడా ప్రణాళికలో భాగం కావాలి. ఒక రహదారి లేదా జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టును ప్రతిపాదించేటప్పుడు కేవలం నిర్మాణ స్థలాన్ని మాత్రమే కాకుండా, దాని ఎగువన ఉన్న మొత్తం పర్వత ప్రాంతాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. హిమనదుల్లో మార్పులు, మంచు సరస్సుల విస్తరణ, కొండచరియల ముప్పు, ఆకస్మిక శిథిల ప్రవాహాల అవకాశాలను ముందే అధ్యయనం చేయాలి. ఒకే లోయలో అనేక ప్రాజెక్టులు ఉన్నప్పుడు వాటిసంయుక్తపర్యా వరణ ప్రభావం ఎంత అన్నది కూడా విశ్లేషించాలి. ఒక్కో ప్రాజెక్టు విడిగా సురక్షితంగా కనిపించినా, మొత్తం లోయపై వాటి కలిపిన ప్రభావం భిన్నంగా ఉండవచ్చు. పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా అనేది ప్రాజెక్టు ప్రారంభంలో ఒకసారి ఇచ్చి ముగిసిపోయే ప్రక్రియగా ఉండకూడదు. పదేళ్ల కాలం లో హిమనది వెనక్కి తగ్గవచ్చు, కొత్త మంచుసరస్సు ఏర్ప డవచ్చు, కొండ వాలు అస్థిరంగా మారవచ్చు లేదా నదీ మార్గంలో మార్పులు రావచ్చు. అందువల్ల పర్వత ప్రాంతా ల్లో ప్రమాద అంచనాలను నిరంతరం నవీకరించే వ్యవస్థ అవసరం. ఒకసారి ఇచ్చిన అనుమతిని శాశ్వత భద్రతా ధ్రువీకరణగా చూడటం ప్రమాదకరం. ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థల్లోనూ ఆధునిక మార్పులు రావాలి.

Warnings from the Himalayas

కొండచరి యలు దిగువ ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేయగలవు

వర్షపాతంతో పాటు ఉపగ్రహ చిత్రాలు, భూకంప సంకేతాలు, హిమనదు ల పర్యవేక్షణ, మంచు సరస్సుల స్థితి, నదీ ప్రవాహాల సమాచారాన్ని ఒకే వ్యవస్థలోకి తేవాలి. ప్రమాదం నదిలో కనిపించే దశకు చేరుకునేలోపే, ఆది పర్వతంలో మొదలైన దశలో గుర్తించే సామర్థ్యాన్ని పెంచాలి. అయితే సాంకేతికత మాత్రమే ప్రాణాలను రక్షించదు. హెచ్చరిక అందిన వెంటనే ప్రజలు ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఏ మార్గంలో వెళ్లాలి? అత్యవసర పరిస్థితుల్లో ఎవరు నాయకత్వం వహించాలి? వంటి ప్రశ్న లకు ముందుగానే సమాధానాలు సిద్ధంగా ఉండాలి. తరలిం పు మార్గాలు సురక్షిత ప్రాంతాలు, స్థానిక స్పందనా బృం దాలు, అత్యవసర ఆశ్రయాలు క్షేత్రస్థాయిలో సిద్ధంగా ఉం డాలి. స్థానిక యంత్రాంగం బలంగా లేకపోతే అత్యాధునిక హెచ్చరిక వ్యవస్థలు సైతం పరిమిత ప్రయోజనమే ఇస్తా యి. హిమాలయాల్లో పుట్టే నదులకు దేశాల సరిహద్దులు తెలియవు. ఎగువ ప్రాంతంలో సంభవించే హిమనదీ మా ర్పులు, మంచు సరస్సుల ఆకస్మిక విసర్జనలు, కొండచరి యలు దిగువ ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేయగలవు. అందు కే భారత్, నేపాల్, చైనాల మధ్య హిమనదులు, మంచు సరస్సులు, నదీ ప్రవాహాలు, తీవ్రమైన వాతావరణ పరి స్థితులపై వేగవంతమైన సమాచార మార్పిడి అత్యవసరం. విపత్తు ముప్పును తగ్గించడంలో ఈ సహకారం దౌత్యపర మైన అంశం మాత్రమే కాదు, ప్రాణరక్షణకు సంబంధించిన కార్యాచరణ. హిమాలయాలను మనిషి స్థిరపరచలేడు. పర్వ తం కూలడాన్ని ఆపలేడు. కానీ ఆ పర్వతం కింద ఏంనిర్మిం చాలి, ఎంతమేరకు విస్తరించాలి, ఎలాంటి భద్రతా ప్రమా ణాలు పాటించాలి, విపత్తు వచ్చినప్పుడు ప్రజలను ఎలా రక్షించాలి అన్నది. మానవ ప్రణాళికపైనే ఆధారపడి ఉంది. ప్రకృతిని అర్థం చేసుకోకుండా సాగే అభివృద్ధి దీర్ఘకాలంలో నిలవదు. అదే సమయంలో అభివృద్ధిని పూర్తిగా ఆపేయ డం కూడా పరిష్కారం కాదు. హిమాలయాల్లో ఇకపై ప్రతి పెద్ద ప్రాజెక్టు ముందు ఎక్కడ నిర్మించగలం?” అనే ప్రశ్నతో పాటు ఎక్కడ నిర్మించకూడదు? అనే ప్రశ్న కూడా ఉండాలి. ప్రకృతి ప్రమాదాన్ని పూర్తిగా నివారించడం మనిషి చేతిలో లేకపోవచ్చు. కానీ అది మానవ విషాదంగా మారే అవకా శాన్ని తగ్గించడం మాత్రం మన చేతుల్లోనే ఉంది. ప్రశ్న పర్వతం ఎప్పుడు కదులుతుందన్నది మాత్రమే కాదు. అది కదిలినప్పుడు మనం ఎంత సంసిద్ధంగా ఉన్నామన్నదే.

-డి జె మోహన రావు

Read hindi news : hindi.vaartha.com

Epaper : epaper.vaartha.com

ప్రపంచ సాయాన్ని కోరుతున్న నేపాల్-పెరుగుతున్న మృతుల సంఖ్య