इराणकडून सामुद्रधुनीत पुन्हा कडक निर्बंध लागू
पश्चिम आशियातील वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर अत्यंत महत्त्वाच्या हॉर्मुझ सामुद्रधुनीत मोठी तणावपूर्ण परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
१८ एप्रिल २०२६ रोजी या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या दोन व्यापारी जहाजांवर गोळीबार झाल्याची घटना समोर आली आहे. ही घटना इराणने या सामुद्रधुनीवर पुन्हा कठोर नियंत्रण लागू केल्यानंतर घडली आहे.
हॉर्मुझ सामुद्रधुनी हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेल वाहतूक मार्ग मानला जातो. जागतिक तेल व्यापाराच्या सुमारे २० टक्के पुरवठा या अरुंद समुद्री मार्गावर अवलंबून आहे. त्यामुळे येथे निर्माण होणारा कोणताही तणाव थेट जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम करू शकतो. भारतासह अनेक देशांची ऊर्जा गरज या मार्गावर अवलंबून असल्याने ही परिस्थिती अधिक संवेदनशील ठरते.
मुंबईत ₹१ लाख कोटींचा देशातील सर्वात मोठा पुनर्विकास प्रकल्प
सुनेत्रा पवारांनी महिला आरक्षण विधेयकावरून विरोध पक्षांची केली कानउघाडणी
अक्षय तृतीयेपूर्वी सोने-चांदी स्वस्त; खरेदीसाठी चांगली संधी
घटनाक्रम पाहता, काही दिवसांपूर्वी इराणने मर्यादित स्वरूपात जहाजांना या मार्गाने जाण्याची परवानगी दिली होती. पश्चिम आशियातील युद्धजन्य परिस्थितीनंतर पहिल्यांदाच तेलवाहू जहाजांचा ताफा या मार्गाने गेला होता. मात्र त्यानंतर इराणने अचानक भूमिका बदलत पुन्हा कडक लष्करी नियंत्रण लागू केले.
इराणने या निर्णयामागे अमेरिकेच्या नौदल नाकेबंदीला जबाबदार धरले आहे. इराणच्या मते, अमेरिकेची कारवाई ही समुद्री दादागिरी असून त्याला प्रत्युत्तर म्हणून हा निर्णय घेतला गेला. आता या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या प्रत्येक जहाजाला इराणची परवानगी आवश्यक ठरत आहे.
या पार्श्वभूमीवर घडलेल्या गोळीबाराच्या घटनेने परिस्थिती आणखी चिघळली आहे. काही अहवालांनुसार, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्डच्या नौकांनी काही टँकरवर गोळीबार केला. सुदैवाने या घटनेत मोठी जीवितहानी झाल्याचे वृत्त नाही, मात्र या घटनेमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर गंभीर चिंता व्यक्त केली जात आहे.
दरम्यान, इराणच्या सर्वोच्च नेतृत्वाकडूनही आक्रमक भूमिका घेतली जात आहे. त्यांनी स्पष्ट इशारा दिला आहे की विरोधकांना कठोर परिणामांना सामोरे जावे लागेल. यामुळे या संघर्षाचा विस्तार होण्याची भीती अधिक तीव्र झाली आहे.
याचवेळी अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव, इस्रायल आणि लेबनॉनमधील संघर्ष, तसेच सुरू असलेल्या युद्धविरामाच्या चर्चांमुळे संपूर्ण परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची झाली आहे. अनेक देशांनी शांततेचे आवाहन केले असले तरी हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील लष्करी हालचालींमुळे युद्धाचा धोका अजूनही कायम आहे.
एकंदरीत, हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील ही घटना केवळ प्रादेशिक संघर्षापुरती मर्यादित नाही, तर ती जागतिक ऊर्जा बाजार, व्यापार आणि राजकीय समीकरणांवर दूरगामी परिणाम करणारी ठरू शकते. त्यामुळे येणाऱ्या काळात या संकटाकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.