उत्पादन क्षमता वाढवण्याचे कंपन्यांसमोर आव्हान
भारतात तयार होणाऱ्या खेळण्यांना आता जागतिक बाजारपेठेत चांगली मागणी मिळू लागली आहे. विदेशी कंपन्या आणि मोठे खरेदीदार भारतीय खेळण्यांकडे सोर्सिंगसाठी महत्त्वाचा पर्याय म्हणून पाहत आहेत.
जर्मनीतील नूर्नबर्ग येथे होणाऱ्या प्रसिद्ध टॉय ट्रेड फेअरमध्ये भारतीय कंपन्यांचा सहभागही वाढत आहे. पुढील प्रदर्शनात भारतातील सुमारे ५० ते ६० कंपन्या सहभागी होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे 'मेड इन इंडिया' खेळण्यांसाठी आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतील संधी मोठ्या प्रमाणात वाढत असल्याचे चित्र आहे. मात्र, या वाढत्या मागणीचा फायदा घेण्यासाठी भारतीय कंपन्यांना उत्पादन क्षमता मोठ्या प्रमाणात वाढवावी लागणार आहे.
जर्मनीस्थित स्पीलवारनमेसे ईजीचे कार्यकारी मंडळ सदस्य ख्रिश्चन उलरिख यांच्या मते, विदेशी खरेदीदारांची भारतीय खेळण्यांमधील रुची वाढत असली तरी मोठ्या निर्यात ऑर्डर्स पूर्ण करणे हे भारतीय कंपन्यांसमोरील प्रमुख आव्हान आहे. विशेषतः छोट्या कंपन्यांना मोठी ऑर्डर मिळाल्यानंतर कमी वेळेत मोठ्या प्रमाणात उत्पादन करणे कठीण जाते. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत केवळ चांगली आणि स्वस्त उत्पादने देणे पुरेसे नसते, तर मोठ्या प्रमाणात सातत्याने मालाचा पुरवठा करणेही तितकेच महत्त्वाचे असते. मोठ्या कंपन्यांना दीर्घकाळ विश्वास ठेवता येईल, असा पुरवठादार हवा असतो.
मोदींचा फॅन, राहुल गांधींच्या कट्टर विरोधकाला काँग्रेस कार्यकर्त्यांची मारहाण
कॉक्रोच पार्टीच्या आंदोलनासाठी ध्रूव राठी आला भारतात
उदाहरणार्थ, वॉलमार्टसारख्या मोठ्या जागतिक किरकोळ कंपन्यांना विविध देशांतील बाजारपेठांसाठी मोठ्या प्रमाणात खेळण्यांची गरज असते. अशा वेळी भारतीय कंपनीकडे मोठी ऑर्डर पूर्ण करण्याची क्षमता असणे आवश्यक आहे. त्याचबरोबर उत्पादनाची गुणवत्ता प्रत्येक वेळी समान राहणेही महत्त्वाचे आहे. भारतीय खेळणी उद्योगातील मोठा हिस्सा सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग म्हणजेच एमएसएमई क्षेत्रावर आधारित आहे. त्यामुळे या कंपन्यांसाठी उत्पादन वाढवणे, पुरवठा साखळी मजबूत करणे आणि मोठ्या ऑर्डर्स वेळेत पूर्ण करणे हे मोठे आव्हान बनले आहे. उत्पादन क्षमता वाढवता आली नाही, तर मोठ्या विदेशी ऑर्डर्स दुसऱ्या देशातील कंपन्यांकडे जाण्याची शक्यता आहे.
जागतिक खेळणी बाजारपेठेत भारताला मोठा वाटा मिळवायचा असेल, तर भारतीय कंपन्यांना आता पुढच्या टप्प्यावर जाण्याची गरज आहे. उत्पादनाची गुणवत्ता आणि स्पर्धात्मक किंमत यासोबतच मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन करण्याची क्षमता निर्माण करावी लागेल. आधुनिक तंत्रज्ञान, मजबूत पुरवठा व्यवस्था आणि सातत्यपूर्ण गुणवत्तेसाठी गुंतवणूक करणे आवश्यक ठरणार आहे. विदेशी कंपन्यांकडून वारंवार मिळणाऱ्या मोठ्या ऑर्डर्स वेळेत पूर्ण करण्याची क्षमता भारतीय उत्पादकांनी विकसित केली, तर 'मेड इन इंडिया' खेळण्यांसाठी जागतिक बाजारपेठेचे दरवाजे आणखी मोठ्या प्रमाणात उघडू शकतात.