ఇది అప్పటి యాదవ (సేవున) రాజుల కాలం నాటిదని పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.

• • వీరు 12వ శతాబ్దం నుండి 14వ శతాబ్దం వరకు మధ్య భారతదేశంలో ఒక శక్తివంతమైన హిందూ రాజ్యాన్ని పాలించారు.
  • వీరి సామ్రాజ్యం ఉత్తరాన నర్మదా నది నుండి దక్షిణాన తుంగభద్ర నది వరకు విస్తరించి ఉండేది. అంటే నేటి మహారాష్ట్ర, ఉత్తర కర్ణాటక మరియు మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాలు వీరి పాలనలో ఉండేవి.
  • వీరి రాజధాని దేవగిరి (నేటి దౌలతాబాద్). దీనిని భిల్లమ రాజు నిర్మించారు.
  • 'సింఘణ' (Singhana) కాలంలో ఈ వంశం అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది. వీరు దక్షిణాది హోయసలలు, తూర్పున కాకతీయులు మరియు ఉత్తరాన చాళుక్యులతో యుద్ధాలు చేసి విజయం సాధించారు.
• అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ దండయాత్ర: చివరి యాదవ రాజు రామచంద్రుని కాలంలో (1294లో), ఢిల్లీ సుల్తాన్ అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ ఈ రాజ్యంపై దాడి చేశాడు.
• రామచంద్రుని తర్వాత ఆయన కుమారుడు యుద్ధంలో మరణించడంతో, 1317లో ఈ సామ్రాజ్యం ఖిల్జీ సామ్రాజ్యంలో కలిసిపోయింది.

• మరాఠీ సంస్కృతి: మహారాష్ట్ర సంస్కృతి మరియు మరాఠీ భాషకు పునాదులు పడింది యాదవ రాజుల కాలంలోనే.
• హేమాడ్ పంతి శైలి (Hemadpanti Style): ఇది వీరి కాలం నాటి ప్రత్యేకమైన నిర్మాణ శైలి. ఇందులో సున్నం లేదా సిమెంట్ వంటి పదార్థాలు వాడకుండా, కేవలం రాళ్లను ఒకదానికొకటి పేర్చి (Stone Masonry) అద్భుతమైన దేవాలయాలను నిర్మించేవారు.
• వేనా నది తీరంలో దొరికిన ఈ రాతి స్తంభం, వందల ఏళ్ల క్రితం ఆ ప్రాంతంలో యాదవ రాజుల ప్రభావం మరియు వారి నిర్మాణ కళా నైపుణ్యాన్ని మరోసారి గుర్తు చేస్తోంది.

ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అయతొల్లా అలీ ఖమేనీ మరణించినట్లు అధికారికంగా ధృవీకరించబడింది. దీనితో, దేశాన్ని తాత్కాలికంగా నడపడానికి ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన నాయకత్వ మండలి (Leadership Council) ఏర్పాటయింది. ఇందులో సీనియర్ మతగురువు అలీరెజా అరాఫీని కీలక సభ్యునిగా నియమించారు.

• 67 ఏళ్ల సీనియర్ షియా మతగురువు.
• ప్రస్తుతం ఇరాన్ 'అసెంబ్లీ ఆఫ్ ఎక్స్‌పర్ట్స్' (నిపుణుల మండలి) కు డిప్యూటీ చైర్మన్‌గా ఉన్నారు.
• గతంలో ఇరాన్ 'గార్డియన్ కౌన్సిల్'లో సభ్యునిగా పనిచేశారు. ఇరాన్ లోని ప్రభావవంతమైన మత విద్యా సంస్థలకు (సెమినరీస్) ఆయన నాయకత్వం వహిస్తున్నారు.
• ఖమేనీ వారసుడిగా శాశ్వత సుప్రీం లీడర్ అయ్యే అవకాశం ఉన్న వ్యక్తుల్లో ఈయన ఒకరు.
• తాత్కాలిక నాయకత్వ మండలి (2026)
• కొత్త సుప్రీం లీడర్‌ను ఎన్నుకునే వరకు ఈ ముగ్గురు సభ్యుల మండలి దేశ బాధ్యతలను చూసుకుంటుంది:
  • అలీరెజా అరాఫీ (న్యాయ నిపుణుడు/మతగురువుగా)
  • మసౌద్ పెజెష్కియన్ (ఇరాన్ అధ్యక్షుడు)
  • ఘోలమ్ హుస్సేన్ మొహ్సేని ఎజీ (చీఫ్ జస్టిస్)

• ఇరాన్ రాజకీయ వ్యవస్థలో 'సుప్రీం లీడర్' అత్యున్నత అధికారి.
• సైన్యం: ఆయన సాయుధ దళాలకు కమాండర్-ఇన్-చీఫ్. శక్తివంతమైన 'రివల్యూషనరీ గార్డ్స్' (IRGC) ఆయన నియంత్రణలో ఉంటాయి.
• విదేశీ విధానం: దేశ విదేశీ విధానం, న్యాయవ్యవస్థ మరియు ప్రభుత్వ ప్రసార మాధ్యమాలపై ఆయనదే తుది నిర్ణయం.
• మతపరమైన అధికారం: రాజకీయ అధికారంతో పాటు మతపరమైన అత్యున్నత అధికారం కూడా ఆయనకే ఉంటుంది.

• అసెంబ్లీ ఆఫ్ ఎక్స్‌పర్ట్స్: ఇందులో 88 మంది మతగురువులు ఉంటారు. వీరు మాత్రమే కొత్త సుప్రీం లీడర్‌ను ఎన్నుకుంటారు.
• ప్రక్రియ: ఈ అసెంబ్లీ సభ్యులను ప్రజలు ప్రతి 8 ఏళ్లకొకసారి ఓటు వేసి ఎన్నుకుంటారు.
• నిరంతరత: కొత్త లీడర్ ఎన్నికయ్యే వరకు తాత్కాలిక నాయకత్వ మండలి విధులను నిర్వహిస్తుంది.

• 1979 ఇరాన్ విప్లవం తర్వాత ఇరాన్‌లో కేవలం ఇద్దరే సుప్రీం లీడర్లు ఉన్నారు:
• రుహొల్లా ఖొమేనీ: 1979 నుండి 1989 వరకు.
• అలీ ఖమేనీ: 1989 నుండి 2026 వరకు.
• ఇప్పుడు జరగబోయే ఎన్నిక ఇరాన్ చరిత్రలో మూడవ పెద్ద నాయకత్వ మార్పు. ఇది ఇరాన్ దేశానికే కాకుండా ప్రపంచ రాజకీయాలకు కూడా చాలా కీలకమైన సమయం. 

ఇటీవల భారత రాష్ట్రపతి రాజస్థాన్‌లోని జైసల్మేర్ ఎయిర్ ఫోర్స్ స్టేషన్‌లో స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో తయారైన 'ప్రచండ్' హెలికాప్టర్‌లో ప్రయాణించారు (Sortie).

• ఇది భారతదేశంలోనే తయారైన ఒక తేలికపాటి యుద్ధ హెలికాప్టర్. దీనిని ప్రభుత్వ రక్షణ రంగ సంస్థ అయిన హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (HAL) అభివృద్ధి చేసింది.

• ప్రపంచంలోనే 5,000 మీటర్ల (సుమారు 16,400 అడుగులు) ఎత్తులో ల్యాండింగ్ మరియు టేకాఫ్ చేయగల ఏకైక యుద్ధ హెలికాప్టర్ ఇది. అంటే సియాచిన్ వంటి అత్యంత ఎత్తైన మంచు పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా ఇది శత్రువులపై దాడి చేయగలదు.

• శక్తివంతమైన ఇంజిన్: ఇందులో రెండు 'శక్తి' (Shakti) ఇంజిన్లు ఉన్నాయి. ఇవి ప్రత్యేకంగా ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో ఎగరడానికి రూపొందించబడ్డాయి.
• వేగం: ఇది గంటకు గరిష్టంగా 268 కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించగలదు.
• దూరం: ఒక్కసారి ఇంధనం నింపితే 550 కిలోమీటర్ల వరకు ప్రయాణించగలదు. 3 గంటల కంటే ఎక్కువ సమయం గాలిలో ఉండగలదు.
• అదృశ్యమయ్యే శక్తి (Stealth): శత్రువుల రాడార్లకు చిక్కకుండా తప్పించుకునే అత్యాధునిక 'స్టెల్త్' ఫీచర్లు ఇందులో ఉన్నాయి.
• రక్షణ వ్యవస్థ: అణు, జీవ మరియు రసాయన దాడుల (NBC) నుండి రక్షణ ఇచ్చేలా దీని క్యాబిన్ నిర్మించబడింది. శత్రు క్షిపణుల నుండి రక్షించుకోవడానికి 'కౌంటర్ మెజర్ డిస్పెన్సింగ్ సిస్టమ్' కూడా ఉంది.
• ఆయుధ సామర్థ్యం (Weapon Power)
• దీని ముందు భాగంలో 20mm నోస్ గన్ ఉంటుంది.
• ఇది నిమిషానికి 800 రౌండ్ల గుండ్లను కాల్చగలదు.
• దాదాపు 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న శత్రువులను ఇది సులువుగా వేటాడగలదు.
• ఎడారి ఇసుక తిన్నెలలోనైనా, హిమాలయాల మంచు శిఖరాల పైనైనా ఒకేలా పోరాడగలిగేలా 'ప్రచండ్'ను మన సాయుధ బలగాల కోసం ప్రత్యేకంగా తయారు చేశారు. ఇది భారత రక్షణ రంగంలో 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' (స్వయం సమృద్ధి) కి ఒక గొప్ప ఉదాహరణ.

మధ్యప్రదేశ్‌లోని కునో నేషనల్ పార్క్‌లో దాదాపు 113 ఏళ్ల తర్వాత అరుదైన 'ఫారెస్ట్ ఔలెట్' (Forest Owlet) లేదా అడవి గూబ మళ్లీ కనిపించింది. ఇది పర్యావరణ ప్రేమికులకు మరియు శాస్త్రవేత్తలకు చాలా సంతోషకరమైన వార్త.

• దీనిని మొదటిసారి 1873లో గుర్తించారు. కానీ 1884 తర్వాత మళ్లీ ఎక్కడా కనిపించకపోవడంతో ఇది అంతరించిపోయిందని అందరూ భావించారు. అయితే, 113 ఏళ్ల తర్వాత 1997లో దీనిని మళ్లీ కనుగొన్నారు.
• నివాసం (Habitat): ఇవి ప్రధానంగా మధ్య భారతదేశంలోని దట్టమైన అడవులలో, ముఖ్యంగా టేకు అడవులలో నివసిస్తాయి.
• ఎక్కడ ఉంటాయి?: ఇవి భారతదేశానికి మాత్రమే పరిమితమైన (Endemic) పక్షులు. మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్, గుజరాత్, ఛత్తీస్‌గఢ్ మరియు ఒడిశా రాష్ట్రాల్లోని అడవుల్లో ఇవి కనిపిస్తాయి.

• సాధారణ గూబల కంటే ఇది కొంచెం భిన్నంగా ఉంటుంది:
  • రూపం: దీని తల మీద చుక్కలు ఉండవు. మెడ చుట్టూ తెల్లటి కాలర్ లాంటి పట్టి ఉంటుంది. కాళ్లకు దట్టమైన ఈకలు, రెక్కలపై చారలు ఉంటాయి.
  • పగటి వేట: సాధారణంగా గూబలు రాత్రిపూట తిరుగుతాయి, కానీ ఈ 'ఫారెస్ట్ ఔలెట్' పగలు కూడా వేటాడుతుంది (Diurnal).
  • ఆహారం: ఇవి చిన్న చిన్న ఎలుకలు, బల్లులు మరియు కీటకాలను ఆహారంగా తీసుకుంటాయి.

• ఈ పక్షి జాతి చాలా అరుదైనది మరియు ప్రమాదంలో ఉంది:
  • IUCN రెడ్ లిస్ట్: ఇది 'Endangered' (ప్రమాదంలో ఉన్న జాతి) కేటగిరీలో ఉంది.
  • CITES: దీనిని అపెండిక్స్-I (అత్యంత రక్షణ అవసరమైన జాతి) లో చేర్చారు.

• చాలా కాలం తర్వాత ఒక ప్రాంతంలో పక్షి మళ్లీ కనిపించిందంటే, ఆ అడవి పర్యావరణం (Ecosystem) మెరుగుపడుతోందని అర్థం. కునో నేషనల్ పార్క్‌లో ఇది కనిపించడం ఆ అడవి జీవవైవిధ్యానికి ఒక మంచి సంకేతం.

మానవ అభివృద్ధి సూచిక అనేది ఒక దేశం యొక్క అభివృద్ధిని కేవలం ఆర్థిక వృద్ధి (GDP) ఆధారంగా కాకుండా, ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు, ఆరోగ్యం మరియు విద్య ఆధారంగా కొలిచే ఒక సాధనం. దీనిని 1990లో మహబూబ్ ఉల్ హక్ మరియు అమర్త్య సేన్ రూపొందించారు. దీనిని ప్రతి ఏటా ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి కార్యక్రమం (UNDP) విడుదల చేస్తుంది.

1. సుదీర్ఘమైన మరియు ఆరోగ్యకరమైన జీవితం: ఇది 'పుట్టినప్పటి ఆయుర్దాయం' (Life Expectancy) ద్వారా కొలుస్తారు.
2. జ్ఞానం/విద్య: దీనిని 'సగటు పాఠశాల విద్యా సంవత్సరాలు' (Mean Years of Schooling) మరియు 'అంచనా వేయబడిన పాఠశాల విద్యా సంవత్సరాలు' (Expected Years of Schooling) ద్వారా కొలుస్తారు.
3. గౌరవప్రదమైన జీవన ప్రమాణం: దీనిని 'తలసరి స్థూల జాతీయ ఆదాయం' (GNI per capita - PPP) ద్వారా కొలుస్తారు.

• HDI విలువ 0 నుండి 1 మధ్య ఉంటుంది. 1 కి దగ్గరగా ఉంటే ఆ దేశం అత్యున్నత అభివృద్ధి సాధించినట్లు అర్థం.
• ఆరోగ్య సూచిక
  పైన పేర్కొన్న రెండు విద్యా ప్రమాణాల సగటు.
  ఆదాయ సూచిక: ఆదాయం యొక్క లాగరిథమిక్ (Logarithmic) విలువ ఆధారంగా లెక్కిస్తారు.
• విద్యా సూచిక:
• తుది HDI: ఈ మూడు సూచికల యొక్క గుణకార సగటు (Geometric Mean).

• ర్యాంకు: 2025 నివేదిక ప్రకారం, 193 దేశాలలో భారతదేశం 130వ స్థానంలో ఉంది. (2024లో 134వ స్థానం).
• HDI విలువ: భారతదేశ HDI విలువ 0.685. దీనివల్ల భారత్ 'మధ్యస్థ మానవ అభివృద్ధి' (Medium Human Development) విభాగంలో ఉంది.
• పురోగతి: 1990లో భారత HDI విలువ 0.434 ఉండగా, ఇప్పుడు అది 0.685 కి చేరింది (సుమారు 48.4% వృద్ధి).
• రాష్ట్రాల వారీగా: కేరళ, గోవా, హిమాచల్ ప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాలు మెరుగైన ప్రదర్శన కనబరుస్తుండగా, బీహార్, ఉత్తరప్రదేశ్ వెనుకబడి ఉన్నాయి.

కేంద్ర విద్యాశాఖ సహాయ మంత్రి, పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని దక్షిణ దినాజ్‌పూర్ జిల్లాలో ఉన్న PM SHRI కేంద్రీయ విద్యాలయలో విద్యార్థులకు ఫుట్‌బాల్‌లను పంపిణీ చేశారు. ఇది 'ఫుట్‌బాల్ ఫర్ స్కూల్స్' (F4S) చొరవలో భాగంగా జరిగింది.

• ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా పాఠశాల విద్యార్థులలో ఫుట్‌బాల్ ఆటను ప్రోత్సహించడానికి ప్రారంభించిన ఒక గొప్ప కార్యక్రమం.

• ఎవరు నిర్వహిస్తున్నారు?: దీనిని అంతర్జాతీయ ఫుట్‌బాల్ సమాఖ్య (FIFA), యునెస్కో (UNESCO) సహకారంతో నిర్వహిస్తోంది.
• లక్ష్యం: ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 70 కోట్ల మంది పిల్లలకు విద్య, అభివృద్ధి మరియు సాధికారతను అందించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
• ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: ఆటను కేవలం మైదానానికే పరిమితం చేయకుండా, పాఠశాల విద్యా వ్యవస్థలో ఒక భాగంగా మార్చడం. దీని ద్వారా అబ్బాయిలు మరియు అమ్మాయిలకు ఫుట్‌బాల్‌ను అందుబాటులోకి తీసుకురావడం.
• జీవన నైపుణ్యాలు: ఈ కార్యక్రమం ద్వారా కేవలం ఆటనే కాకుండా, పిల్లల్లో క్రమశిక్షణ, జట్టుగా పనిచేయడం (Teamwork) వంటి ముఖ్యమైన జీవన నైపుణ్యాలను పెంపొందించడం.

• మన దేశంలో ఈ కార్యక్రమాన్ని కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (DoSEL) నిర్వహిస్తోంది. దీనికి ఆల్ ఇండియా ఫుట్‌బాల్ ఫెడరేషన్ (AIFF) మరియు స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) మద్దతు ఇస్తున్నాయి.

• ఇది 2019 మధ్యలో ప్యూర్టో రికో మరియు లెబనాన్ దేశాల్లో పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా మొదలైంది.
• ఆ తర్వాత 2021 నుండి ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు విస్తరించింది.

• ఆరోగ్యం: పిల్లల్లో శారీరక దృఢత్వం పెరుగుతుంది.
• విద్య: ఆటపాటలతో కూడిన విద్య వల్ల పిల్లలు పాఠశాలకు రావడానికి ఆసక్తి చూపుతారు.
• సమానత్వం: అబ్బాయిలు, అమ్మాయిలు ఇద్దరికీ సమాన అవకాశం లభిస్తుంది.
• అంతర్జాతీయ గుర్తింపు: ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్దేశించిన 'సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల' (SDGs) సాధనకు ఇది దోహదపడుతుంది.

ఇటీవల న్యూఢిల్లీలో 'గవర్నమెంట్ బ్యాంక్ డ్యాష్‌బోర్డ్' మరియు 'గవర్నమెంట్ బ్యాంక్ మాన్యువల్' అనే రెండు ప్రధాన కార్యక్రమాలను CGA ప్రారంభించింది. ఇది ప్రభుత్వ బ్యాంకింగ్ లావాదేవీలలో పారదర్శకతను పెంచడానికి ఉద్దేశించబడింది.

• CGA భారత ప్రభుత్వానికి ప్రధాన అకౌంటింగ్ సలహాదారు. ఇది కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖలోని వ్యయ విభాగం (Department of Expenditure) పరిధిలోకి వస్తుంది.

• కేంద్ర ప్రభుత్వ ఖాతాలు: కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యయం, ఆదాయం మరియు రుణాలకు సంబంధించిన అకౌంటింగ్ విధానాలను పర్యవేక్షిస్తుంది.
• చెల్లింపులు: కేంద్ర సివిల్ మంత్రిత్వ శాఖల చెల్లింపులు మరియు రసీదుల నిర్వహణ.
• అంతర్గత తనిఖీలు (Internal Audit): ప్రభుత్వ విభాగాల్లో అంతర్గత ఆడిటింగ్ నిర్వహించడం.
• పెన్షన్లు: కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల పెన్షన్ల పంపిణీ బాధ్యత.
• CGA అనేది రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవి కాదు (ఇది స్టాట్యూటరీ/ఎగ్జిక్యూటివ్ బాధ్యత), కానీ CAG (Comptroller and Auditor General) రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవి (ఆర్టికల్ 148).

శాస్త్రవేత్తలు ప్రస్తుతం చిలీలోని సలార్ డి పజోనాల్స్ (Salar de Pajonales) అనే ప్రాంతంలో జిప్సం నిక్షేపాలను అధ్యయనం చేస్తున్నారు. విశేషమేమిటంటే, ఈ జిప్సం మన భూమిపైనే కాకుండా అంగారక గ్రహం (Mars) మీద కూడా కనిపిస్తుంది. అక్కడ జీవం ఉండే అవకాశం ఉందా అని తెలుసుకోవడానికి ఈ పరిశోధన ఉపయోగపడుతుంది.

• జిప్సం అనేది ఒక రకమైన అవక్షేప శిల (Sedimentary Rock). ఇది ప్రధానంగా కాల్షియం సల్ఫేట్ డైహైడ్రేట్ తో తయారవుతుంది.

• ఏర్పడే విధానం: ఉప్పు నీరు ఆవిరైపోయినప్పుడు (Evaporation) ఈ ఖనిజం ఏర్పడుతుంది.
• ప్రదేశాలు: ఉప్పు సరస్సులు, సముద్రతీర ప్రాంతాలు మరియు ఉప్పు గనుల్లో ఇది లభిస్తుంది.
• భారతదేశంలో: మన దేశంలో గుజరాత్ మరియు తమిళనాడు తీరప్రాంతాల్లో ఉప్పు తయారు చేసే క్రమంలో జిప్సం లభిస్తుంది. దీనిని 'మెరైన్ జిప్సం' అని కూడా పిలుస్తారు.

• జిప్సం మన దైనందిన జీవితంలో మరియు పరిశ్రమల్లో చాలా రకాలుగా ఉపయోగపడుతుంది:
  • వ్యవసాయం: పొలాల్లో మట్టిలో ఉండే చౌడును (సలైన్/ఆల్కలైన్) తొలగించడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు. ఇది మట్టికి ఒక రకమైన ఎరువులా పనిచేసి పంట దిగుబడి పెరగడానికి సహాయపడుతుంది.
  • సిమెంట్ పరిశ్రమ: సిమెంట్ త్వరగా గట్టిపడకుండా ఉండటానికి (Setting time నియంత్రించడానికి) సిమెంట్ తయారీలో జిప్సాన్ని కలుపుతారు.
  • ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ (PoP): ఇళ్లలో ఫాల్స్ సీలింగ్ చేయడానికి, విగ్రహాల తయారీకి మరియు ఎముకలు విరిగినప్పుడు వేసే ప్లాస్టర్ కట్టులో వాడే POP ను జిప్సం నుండే తయారు చేస్తారు.
  • సున్నం: సున్నం తయారీలో కూడా దీనిని ఉపయోగిస్తారు.
• జిప్సం కేవలం ఒక ఖనిజం మాత్రమే కాదు, ఇది భూమి పుట్టుకను మరియు ఇతర గ్రహాల మీద జీవరాశి ఉనికిని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక తాళం చెవి వంటిది.
• మట్టి బాగా గట్టిగా ఉన్నప్పుడు జిప్సం వేస్తే అది మట్టిని గుల్లగా (Loose) చేసి వేర్లు లోపలికి వెళ్లడానికి, నీరు ఇంకడానికి సహాయపడుతుంది.

సాధారణంగా కార్బన్‌లో మూడు రకాలు (ఐసోటోపులు) ఉంటాయి. అవి కార్బన్-12, కార్బన్-13 మరియు కార్బన్-14.

• వీటిలో కార్బన్-12, 13 చాలా స్థిరంగా (Stable) ఉంటాయి.
• కానీ కార్బన్-14 మాత్రం ఒక రేడియోధార్మిక ఐసోటోపు. అంటే ఇది కాలక్రమేణా క్షీణించి (Decay), నత్రజని (Nitrogen) గా మారిపోతుంది.

• అంతరిక్షం నుండి వచ్చే కాస్మిక్ కిరణాలు వాతావరణంలోని నత్రజని అణువులను ఢీకొట్టినప్పుడు ఈ కార్బన్-14 ఏర్పడుతుంది.
• మన శరీరంలో మరియు బయట ఉండే సాధారణ కార్బన్-12 లో 6 ప్రోటాన్లు, 6 న్యూట్రాన్లు ఉంటాయి. కానీ కార్బన్-14 లో 6 ప్రోటాన్లు మరియు 8 న్యూట్రాన్లు ఉంటాయి.
• ఈ రెండు అదనపు న్యూట్రాన్ల వల్లే ఇది అస్థిరంగా మారి రేడియోధార్మికతను ప్రదర్శిస్తుంది.

• జీవించి ఉన్న మొక్కలు, జంతువులు లేదా మనుషులు గాలి నుండి కార్బన్‌ను గ్రహిస్తారు.
• వారు చనిపోయిన తర్వాత, కొత్తగా కార్బన్‌ను గ్రహించడం ఆగిపోతుంది.
• అప్పటి నుండి వారి శరీరంలో ఉన్న కార్బన్-14 నెమ్మదిగా తగ్గిపోతూ వస్తుంది.

• అర్ధ-జీవిత కాలం (Half-life): కార్బన్-14 సగం అవ్వడానికి సుమారు 5,730 ఏళ్లు పడుతుంది.
• ఉదాహరణకు, ఒక పాత ఎముకలో ఉండాల్సిన దానికంటే సగం కార్బన్-14 మాత్రమే ఉంటే, అది 5,730 ఏళ్ల క్రితం నాటిదని అర్థం.
• ఈ పద్ధతి ద్వారా 500 నుండి 50,000 ఏళ్ల క్రితం నాటి వస్తువుల వయస్సును కనిపెట్టవచ్చు.

• కనుగొన్నది ఎవరు?: 1940లో మార్టిన్ కామెన్ మరియు శామ్యూల్ రూబెన్ దీనిని కనుగొన్నారు.
• నోబెల్ బహుమతి: ఈ పద్ధతిని అభివృద్ధి చేసినందుకు విల్లార్డ్ లిబ్బి అనే శాస్త్రవేత్తకు కెమిస్ట్రీలో నోబెల్ బహుమతి లభించింది.
• ఉపయోగాలు: పురావస్తు శాస్త్రం (Archaeology) తో పాటు భూగర్భ శాస్త్రం, సముద్ర శాస్త్రం మరియు వాతావరణ మార్పులను అధ్యయనం చేయడానికి కూడా దీనిని ఉపయోగిస్తారు.
• కార్బన్-14 అనేది చరిత్రను చదవడానికి ప్రకృతి మనకు ఇచ్చిన ఒక అద్భుతమైన "టైమ్ మిషన్" వంటిది. ఇది ఒకప్పుడు ప్రాణం ఉన్న వస్తువు (చెక్క, ఎముకలు, విత్తనాలు) ఎప్పుడు చనిపోయిందో కచ్చితంగా చెప్పగలదు.

ఇండోనేషియాలోని సులవేసి (Sulawesi) ద్వీపంలోని ఒక సున్నపురాయి గుహలో శాస్త్రవేత్తలు చేతి ముద్ర (Hand Stencil) పెయింటింగ్‌ను కనుగొన్నారు. ఇది కనీసం 67,800 ఏళ్ల క్రితం నాటిదని తేలింది. దీనితో, ప్రపంచంలోనే ఇప్పటివరకు కనుగొనబడిన అత్యంత పురాతనమైన 'రాక్ ఆర్ట్' (శిలా చిత్రకళ) గా ఇది రికార్డు సృష్టించింది.

• ఇది ఆగ్నేయ ఆసియాలోని ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహంలో ఉంది. ప్రపంచంలోనే 11వ అతిపెద్ద ద్వీపం.
• దీనిని పూర్వం 'సెలెబెస్' (Celebes) అని పిలిచేవారు.
• ఈ ద్వీపం నాలుగు ద్వీపకల్పాల (Peninsulas) కలయికతో వింతైన ఆకారాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
• 'మకాస్సర్' (Makassar) ఇక్కడి అతిపెద్ద నగరం.
• ఇది చాలా పర్వత ప్రాంతం. ఇక్కడ కొన్ని క్రియాశీల అగ్నిపర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి. మౌంట్ రాటెన్‌కోంబోలా (దీనినే మారియో అని కూడా అంటారు) ఇక్కడి ఎత్తైన శిఖరం.

• ప్రత్యేక జంతువులు: ఇక్కడ 127 రకాల స్థానిక క్షీరదాలు ఉన్నాయి. విశేషమేమిటంటే, అందులో 62% (79 రకాలు) ప్రపంచంలో మరెక్కడా కనిపించవు, కేవలం ఇక్కడే ఉంటాయి (Endemic).
• సరస్సులు: ఇక్కడ 13 మంచినీటి సరస్సులు ఉన్నాయి. ఆగ్నేయ ఆసియాలోనే అత్యంత లోతైన సరస్సు అయిన 'మాటనో' (Matano) ఇక్కడే ఉంది.
• జాతులు: ఇక్కడ ప్రధానంగా ఏడు తెగల ప్రజలు నివసిస్తున్నారు (ఉదా: తోలా, తోరాజా, బుగినీస్ వంటివారు).

• సులవేసిలోని గుహలలో వేల ఏళ్ల క్రితం నాటి వేట మరియు జంతువుల చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఇప్పుడు దొరికిన 67,800 ఏళ్ల నాటి చేతి ముద్ర, మానవ చరిత్రలో కళ మరియు ఆలోచనా శక్తి ఎంత ప్రాచీనమైనవో నిరూపిస్తోంది.
• సులవేసి ద్వీపం కేవలం ప్రకృతి అందాలకే కాదు, మానవ పరిణామ క్రమాన్ని తెలిపే చారిత్రక ఆధారాలకు కూడా నిలయం.

సింగపూర్ సముద్ర జలాల్లో ఇటీవల ఒక పురాతన నౌక శిథిలాలను కనుగొన్నారు. అందులో పెద్ద మొత్తంలో నీలం మరియు తెలుపు రంగు (Blue-and-White) కలిసిన చైనా మట్టి పాత్రల (Porcelain) పోర్సిలిన్ పాత్రలు లభించాయి. ఇవి మంగోల్ సామ్రాజ్య కాలం నాటివని, ఆనాటి కళాత్మకతకు ఇవి నిదర్శనాలని శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు.

• దీనినే మనం సాధారణ భాషలో 'చైనా మట్టి' అని పిలుస్తాము. ఇది ఒక రకమైన సిరామిక్ పదార్థం. ఇది చాలా బలంగా, మృదువుగా మరియు పారదర్శకంగా (కాంతిని కొద్దిగా ప్రసరింపజేసేలా) ఉంటుంది.

• పోర్సిలిన్‌ను ప్రధానంగా మూడు రకాల సహజ పదార్థాలతో తయారు చేస్తారు:
  1. కాలిన్ (Kaolin): దీనిని 'చైనా క్లే' అని కూడా అంటారు. ఇది తెల్లటి మెత్తని మట్టి.
  2. ఫెల్డ్‌స్పార్ (Feldspar)
  3. క్వార్ట్జ్ (Quartz)

• ఇది మొదట చైనాలో తయారైంది. టాంగ్ రాజవంశం (క్రీ.శ. 618-907) కాలంలో ఇది ప్రారంభమైంది.
• 'మార్కో పోలో' అనే ప్రసిద్ధ యాత్రికుడు చైనాలో ఈ పాత్రలను చూసి, వీటికి 'పోర్సెలనా' అని పేరు పెట్టారు. ఆ పేరు నుండే 'పోర్సిలిన్' అనే పదం వచ్చింది.

• చరిత్రలో ప్రధానంగా మూడు రకాల పోర్సిలిన్‌లు వాడకంలో ఉన్నాయి:
  1. హార్డ్-పేస్ట్ (Hard-paste): ఇది అత్యంత పురాతనమైన చైనీస్ పద్ధతి. దీనిని చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద వేడి చేస్తారు, అందుకే ఇది చాలా బలంగా ఉంటుంది.
  2. సాఫ్ట్-పేస్ట్ (Soft-paste): చైనా వారి పోర్సిలిన్ తయారీ రహస్యం తెలియక, యూరోపియన్లు దానిని కాపీ చేయడానికి తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద తయారు చేసిన పద్ధతి ఇది.
  3. బోన్ చైనా (Bone China): దీని తయారీలో 50% వరకు ఎముకల బూడిదను (Bone Ash) ఉపయోగిస్తారు. ఇది 18వ శతాబ్దంలో ఇంగ్లాండ్‌లో అభివృద్ధి చెందింది.

• దృఢత్వం: ఇది చాలా గట్టిగా ఉంటుంది, త్వరగా పగలదు మరియు గీతలు (Scratches) పడవు.
• అందం: దీని ఉపరితలం చాలా నునుపుగా, మెరుస్తూ ఉంటుంది.
• ఉపయోగాలు: ఇళ్లలో వాడే ఖరీదైన డిన్నర్ సెట్లు, అలంకరణ వస్తువులు మరియు పరిశ్రమల్లో కూడా దీనిని వాడతారు.
• సముద్రం అడుగున దొరికిన ఈ నీలిరంగు పాత్రలు కేవలం వస్తువులు మాత్రమే కాదు; అవి వందల ఏళ్ల క్రితం చైనా మరియు ఇతర దేశాల మధ్య జరిగిన వ్యాపార సంబంధాలకు సజీవ సాక్ష్యాలు.

శాస్త్రవేత్తలు అసోంలోని ఒక బావిలో పూర్తిగా భూగర్భ జలాల్లో (Groundwater) నివసించే 'గిచ్చాక్ నకానా' (Gitchak Nakana) కొత్త రకం చేప జాతిని కనుగొన్నారు. ఈ రకమైన భూగర్భ జలచరం (Aquifer-dwelling fish) ఈశాన్య భారతదేశంలో కనిపించడం ఇదే మొదటిసారి.

• పేరు వెనుక అర్థం: ఈ పేరును స్థానిక 'గారో' (Garo) భాష నుండి తీసుకున్నారు.
  • గిచ్చాక్ (Gitchak): అంటే 'ఎరుపు' అని అర్థం. ఈ చేప సజీవంగా ఉన్నప్పుడు రక్తం లాంటి ఎరుపు రంగులో మెరుస్తుంది.
  • నకానా (Nakana): 'నా-తోక్' అంటే చేప, 'కానా' అంటే గుడ్డిది. అంటే 'ఎర్రటి గుడ్డి చేప' అని అర్థం.
  • రూపం: ఇది చాలా చిన్నది, కేవలం 2 సెంటీమీటర్ల పొడవు మాత్రమే పెరుగుతుంది.
  • వింతైన లక్షణం: దీనికి తల పైన పుర్రె ఎముక (Skull roof) ఉండదు. దీని మెదడు నేరుగా చర్మం కింద మాత్రమే ఉంటుంది. ఇది ప్రపంచంలోని ఇతర చేపల కంటే దీనిని చాలా భిన్నంగా చూపిస్తుంది.

• చీకటిగా ఉండే భూగర్భ జలాల్లో నివసించడం వల్ల ఈ చేపలో కొన్ని వింత మార్పులు జరిగాయి:
  • కళ్లు లేవు: బయటికి కనిపించే కళ్లు దీనికి ఉండవు (Blind fish).
  • రంగు లేని శరీరం: దీని శరీరం పారదర్శకంగా (Translucent), ఎటువంటి వర్ణద్రవ్యం (Pigment) లేకుండా ఉంటుంది.
  • అత్యంత చిన్న పరిమాణం: భూగర్భ మార్గాల్లో సులువుగా తిరగడానికి ఇది చాలా చిన్నదిగా ఉంటుంది.

• ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 300 రకాల భూగర్భ చేపలు ఉన్నప్పటికీ, వాటిలో ఎక్కువ శాతం గుహల్లో (Caves) నివసిస్తాయి. భూమి లోపల ఉండే జలపొరల్లో (Aquifers) నివసించే చేపలు చాలా తక్కువ (10% కంటే తక్కువ). అందుకే ఈ 'గిచ్చాక్ నకానా' ఆవిష్కరణ శాస్త్రవేత్తలకు చాలా కీలకం.
• మనం తాగే నీటి వనరులైన భూగర్భ జలాల్లో కూడా ఇంతటి వైవిధ్యమైన జీవరాశి ఉందని ఈ ఆవిష్కరణ నిరూపిస్తోంది. భూగర్భ జలాలను కలుషితం కాకుండా కాపాడుకోవాల్సిన అవసరాన్ని ఇది గుర్తు చేస్తోంది.

• Operation Epic Fury ఎవరు, ఎక్కడ, ఎందుకు నిర్వహించారు?

• ఇరాన్ సుప్రీమ్ లీడర్ ఖమేనీకి మనదేశంలో మూలాలు..ఏ రాష్ట్రంలోనో తెలుసా..?

• ఆదివారమే సెలవు ఎందుకో తెలుసా..వెనకున్న కథ ఇదే..!

• ఇప్పటికీ క్యాలెండర్ , టైమ్ అంటే ఏంటో తెలియని మనుషులు ఉన్నారని మీకు తెలుసా?

• ఇరాన్‌ vs ఇజ్రాయెల్..యుద్ధానికి అసలు కారణమిదే..!

☛Follow our YouTube Channel (Click Here)

☛ Follow our Facebook Page (Click Here)

☛ Follow our Instagram Page (Click Here)

☛ Join our WhatsApp Channel (Click Here)

☛ Join our Telegram Channel (Click Here)