• • ఈ ప్లాంట్‌లో 5 లక్షల చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో 'క్లీన్ రూమ్'ను నిర్మించారు. ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సింగిల్ రైజ్డ్ ఫ్లోర్ సెమీకండక్టర్ క్లీన్ రూమ్.
  • ఈ ప్లాంట్ నుండి తయారైన మొదటి DRAM మాడ్యూల్‌ను ప్రముఖ కంపెనీ డెల్ (Dell) కు పంపారు. ఇది భారత సెమీకండక్టర్ ప్రస్థానంలో ఒక గొప్ప మైలురాయి.
  • ఈ ప్రాజెక్ట్ (Phase-1 & 2) కోసం మొత్తం 2.7 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడిని కేటాయించారు.
• • సెమీకండక్టర్ చిప్స్ తయారీలో గాలిలోని చిన్న ధూళి కణం పడినా చిప్ పాడైపోతుంది. అందుకే అత్యంత శుభ్రమైన వాతావరణాన్ని 'క్లీన్ రూమ్' అంటారు.
  • క్లాస్ 1000: ఈ రూమ్‌లో ఒక క్యూబిక్ మీటర్ గాలిలో 1000 కంటే ఎక్కువ ధూళి కణాలు ఉండవు.
  • గాలి శుద్ధి: ఇక్కడ గాలి గంటకు 120 సార్లు శుద్ధి చేయబడుతుంది.
  • రక్షణ: అతి పలుచని ఐసీలు (ICs) & బంగారు తీగలు (Gold wires) పాడవకుండా ఉండటానికి ఈ గదిని ప్రత్యేకంగా రూపొందించారు.
• • ఈ ప్లాంట్‌లో కంప్యూటర్లు, స్మార్ట్‌ఫోన్లు & డేటా సెంటర్లలో వాడే మెమరీ చిప్స్‌ను అసెంబ్లీ చేసి, టెస్టింగ్ చేస్తారు:
  • DRAM: ఇది కంప్యూటర్లు & ఫోన్లు వేగంగా పనిచేయడానికి అవసరమైన తాత్కాలిక మెమరీ.
  • NAND: ఇది SSDలు & స్టోరేజీ పరికరాల్లో వాడే శాశ్వత మెమరీ.
• • ఈ ప్లాంట్‌లో ప్రస్తుతానికి 1,300 మంది కార్మికులు పనిచేస్తున్నారు.
  • ఇందులో దాదాపు సగం మంది ఫ్రెష్ ఇంజనీరింగ్ గ్రాడ్యుయేట్లు. వీరికి మలేషియా & సింగపూర్‌లోని మైక్రాన్ సెంటర్లలో ప్రత్యేక శిక్షణ ఇచ్చారు.
• లక్ష్యం: 2027 నాటికి ఏటా దాదాపు 100 కోట్ల (One Billion) ఐసీలను ఉత్పత్తి చేయాలని కంపెనీ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
• భారతదేశం కేవలం సాఫ్ట్‌వేర్ రంగంలోనే కాకుండా, హై-ఎండ్ హార్డ్‌వేర్ (చిప్ తయారీ) రంగంలో కూడా గ్లోబల్ ప్లేయర్‌గా మారుతోందని ఈ మైక్రాన్ ప్లాంట్ నిరూపిస్తోంది. ఇది క్వాల్‌కామ్ (Qualcomm), అసూస్ (Asus) వంటి గ్లోబల్ కంపెనీల అవసరాలను కూడా తీర్చనుంది.

రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము గారు ఢిల్లీలో 4 మహిళా సంక్షేమ పథకాలను ప్రారంభించారు. "సశక్త్ నారీ, సమృద్ధ్ ఢిల్లీ" (శక్తివంతమైన మహిళ - సంపన్న ఢిల్లీ) అనే కార్యక్రమంలో భాగంగా రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము గారు ఢిల్లీ ప్రభుత్వానికి చెందిన నాలుగు కీలక పథకాలను ప్రారంభించారు. మహిళల భద్రత, ప్రయాణ సౌకర్యం & ఆర్థిక సాధికారతను పెంచడమే ఈ పథకాల ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

• మహిళల ప్రయాణాలను మరింత సులభతరం చేయడానికి ఈ ప్రత్యేక కార్డును ప్రవేశపెట్టారు.
• ఉద్దేశ్యం: ఢిల్లీలో మహిళలు బస్సుల్లో ఉచితంగా ప్రయాణించడానికి & మెట్రో వంటి ఇతర రవాణా వ్యవస్థల్లో నగదు రహితంగా (Cashless) టికెట్లు తీసుకోవడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
• ప్రయోజనం: దీనివల్ల మహిళలకు ప్రయాణ ఖర్చులు తగ్గడమే కాకుండా, ప్రయాణ సమయం ఆదా అవుతుంది & భద్రత పెరుగుతుంది.

• పేద కుటుంబాలకు ఆర్థిక ఊరటనిచ్చేందుకు ఈ పథకాన్ని తెచ్చారు.
• ఎవరికి?: ఢిల్లీలోని రేషన్ కార్డు ఉన్న కుటుంబాలకు.
• ప్రతి సంవత్సరం రెండు గ్యాస్ సిలిండర్లు ఉచితంగా అందజేస్తారు.
• సమయం: వీటిని హోలీ & దీపావళి పండుగల సమయంలో పంపిణీ చేస్తారు. దీనివల్ల కట్టెల పొయ్యిల వాడకం తగ్గి, మహిళల ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది.

• ఆడపిల్లల భవిష్యత్తు & ఉన్నత విద్య కోసం ఈ ఆర్థిక సహాయ పథకాన్ని రూపొందించారు.
• ఆడపిల్ల పేరు మీద ప్రభుత్వం విడతల వారీగా ₹56,000 డిపాజిట్ చేస్తుంది. వడ్డీతో కలిపి ఆమెకు 21 ఏళ్లు వచ్చేసరికి ఈ మొత్తం ₹1 లక్ష దాటుతుంది.
• కుటుంబ వార్షిక ఆదాయం ₹1.20 లక్షల లోపు ఉండాలి. కనీసం మూడేళ్లుగా ఢిల్లీలో నివసిస్తూ ఉండాలి. ఒక కుటుంబంలో ఇద్దరు ఆడపిల్లల వరకు ఈ ప్రయోజనం అందుతుంది.
• ఆడపిల్లల చదువును ప్రోత్సహించడం & వారి పెళ్లి లేదా ఉన్నత చదువుల కోసం ఆర్థిక భరోసా కల్పించడం.

• ఇది పౌరుల ఆర్థిక హక్కులను కాపాడే పథకం.
• ఉద్దేశ్యం: ప్రభుత్వ పరంగా మహిళలకు లేదా పౌరులకు అందాల్సిన బకాయిలు, ఆర్థిక ప్రయోజనాలను ఎటువంటి ఆలస్యం లేకుండా, పారదర్శకంగా (Transparent) అందేలా చూడటం ఈ పథకం ప్రధాన లక్ష్యం. దీనివల్ల ప్రభుత్వ జవాబుదారీతనం పెరుగుతుంది.
• రాష్ట్రపతి గారు ఈ సందర్భంగా మాట్లాడుతూ.. మహిళలకు రవాణా సౌకర్యం, ఆర్థిక భద్రత కల్పించినప్పుడే వారు స్వతంత్రంగా ఎదగగలరని, తద్వారా సమాజం ప్రగతి సాధిస్తుందని పేర్కొన్నారు.

వారణాసి నగరం గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డుల్లోకి ఎక్కింది! కేవలం ఒక గంటలో 2,51,446 మొక్కలను నాటి చైనా పేరిట ఉన్న పాత రికార్డును అధిగమించింది.

• • వారణాసిలోని సుజాబాద్ డొమారి ప్రాంతంలో ఒకే గంటలో 2.51 లక్షల మొక్కలు నాటారు.
  • పాత రికార్డు: 2018లో చైనా (1,53,981 మొక్కలు) నెలకొల్పిన రికార్డును వారణాసి ఇప్పుడు తుడిచిపెట్టేసింది.
  • డ్రోన్ నిఘా & డిజిటల్ కౌంటింగ్ సిస్టమ్ ద్వారా గిన్నిస్ ప్రతినిధులు ఈ రికార్డును అధికారికంగా ధ్రువీకరించారు.
• • ఈ ప్లాంటేషన్ డ్రైవ్ కోసం జపాన్‌కు చెందిన మియావాకీ విధానాన్ని ఉపయోగించారు.
  • ఈ పద్ధతిలో మొక్కలను చాలా దగ్గర దగ్గరగా నాటుతారు, దీనివల్ల అడవి చాలా వేగంగా (2-3 ఏళ్లలోనే) దట్టంగా పెరుగుతుంది.
  • సుమారు 350 బిఘాల భూమిని పట్టణ అడవిగా (Urban Forest) మార్చారు.
  • ఇందులో శీషం, అర్జున, టేకు వంటి చెట్లతో పాటు అశ్వగంధ, శతావరి, గిలోయ్ వంటి ఔషధ మొక్కలు కలిపి మొత్తం 27 రకాల స్థానిక జాతులను నాటారు.
• • ఈ అడవిని 60 సెక్టార్లుగా విభజించారు. వీటికి వారణాసిలోని ప్రసిద్ధ ఘాట్ల పేర్లయిన దశాశ్వమేధ, మణికర్ణిక, కేదార్, లలిత వంటి పేర్లను పెట్టడం విశేషం. ప్రతి సెక్టార్‌లో సుమారు 4,000 మొక్కలను నాటారు.
• • ఈ బృహత్తర కార్యక్రమంలో భారత సైన్యం (Indian Army), NDRF, CRPF బలగాలతో పాటు వేలాది మంది విద్యార్థులు, NCC కాడెట్లు & స్వచ్ఛంద సంస్థలు పాల్గొన్నాయి.
• • నాటిన మొక్కలు చనిపోకుండా ఉండేందుకు పక్కా ప్రణాళిక వేశారు:
  • నీటి సరఫరా: 10.8 కిలోమీటర్ల పొడవైన పైప్‌లైన్ నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.
  • నీటి వనరులు: 10 బోర్‌వెల్స్ & 360 రెయిన్ గన్ (Rain Gun) ఇరిగేషన్ సిస్టమ్స్ అందుబాటులో ఉంచారు.
• ఈ ఘనత వారణాసిని పర్యావరణ పరిరక్షణలో ప్రపంచ పటంలో నిలబెట్టింది. ఈ పట్టణ అడవి వల్ల నగరం మరింత పచ్చదనంతో నిండటమే కాకుండా కాలుష్యం కూడా తగ్గుతుందని అధికారులు ఆశిస్తున్నారు.

మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం 'దివ్యాంగ్ సహాయక్ పోర్టల్' (Divyang Sahayak Portal) పేరుతో దేశంలోనే మొట్టమొదటి పూర్తి స్థాయి ఇంటిగ్రేటెడ్ డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫామ్‌ను ప్రారంభించింది. దివ్యాంగులకు ప్రభుత్వ పథకాలను సులభంగా అందించడం ఈ పోర్టల్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

• • ఇది మహారాష్ట్రలోని దివ్యాంగుల కోసం రూపొందించిన 'వన్-స్టాప్' డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫామ్.
  • పేపర్‌లెస్ సేవలు: ఇకపై దరఖాస్తుల కోసం ప్రభుత్వ కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సిన అవసరం లేదు. దరఖాస్తు నుంచి ఆమోదం వరకు అంతా ఆన్‌లైన్‌లోనే జరుగుతుంది.
  • ఆటోమేటిక్ సూచనలు: అభ్యర్థి వివరాలను బట్టి వారు ఏయే పథకాలకు అర్హులో ఈ పోర్టల్ ఆటోమేటిక్‌గా సూచిస్తుంది.
  • నిజసమయ పర్యవేక్షణ (Real-time Tracking): దరఖాస్తు ఏ దశలో ఉందో ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకోవచ్చు.
• • అధికారుల వద్ద దరఖాస్తులు నిలిచిపోకుండా నిర్దిష్ట గడువు (SLA) ఉంటుంది. ఒక అధికారి నిర్ణీత సమయంలో చర్య తీసుకోకపోతే, ఆ దరఖాస్తు ఆటోమేటిక్‌గా పైఅధికారికి బదిలీ అవుతుంది.
  • ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ద్వారా పత్రాలను స్కాన్ చేయడం, తప్పులను గుర్తించడం & ఫిర్యాదులను పరిష్కరించడం జరుగుతుంది.
  • ఇది UDID (Unique Disability ID), ఆధార్, పాన్ కార్డు & బ్యాంక్ ఖాతాలతో అనుసంధానం చేయబడింది. దీనివల్ల ప్రయోజనాలు నేరుగా లబ్ధిదారుల ఖాతాల్లోకి (DBT) చేరుతాయి.
• ఈ పోర్టల్‌ను మొత్తం 11 విభాగాలుగా విభజించారు. ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న కొన్ని ముఖ్యమైనవి:
  • పథకాల పంపిణీ: అన్ని సంక్షేమ పథకాలను ఒకే చోట అందించడం.
  • ఫిర్యాదుల పరిష్కారం: దివ్యాంగుల సమస్యలను వేగంగా పరిష్కరించే వ్యవస్థ.
  • డిజిటల్ మార్కెట్ ప్లేస్: దివ్యాంగులు తయారు చేసిన వస్తువులను విక్రయించడానికి ఒక వేదిక.
  • పునరావాస కేంద్రాల నిర్వహణ: సంబంధిత సంస్థల సమాచారాన్ని పర్యవేక్షించడం.
• • భారతదేశంలోని 'దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం, 2016' (Rights of Persons with Disabilities Act, 2016) ను మరింత సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి ఈ పోర్టల్ తోడ్పడుతుంది.
  • ఈ చట్టం గుర్తించిన వైకల్యాల సంఖ్యను 7 నుండి 21కి పెంచింది.
• విద్య, ఉపాధి & సామాజిక భద్రతలో సమాన అవకాశాలను ఈ చట్టం హామీ ఇస్తుంది.
• ఈ పోర్టల్ ద్వారా మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం దివ్యాంగుల సంక్షేమ పథకాల పంపిణీలో పారదర్శకతను పెంచడమే కాకుండా, అవినీతికి తావులేకుండా వేగవంతమైన సేవలను అందిస్తోంది.

గుజరాత్ రాష్ట్రం సెమీకండక్టర్ (చిప్) తయారీ రంగంలో ప్రపంచ స్థాయి కేంద్రంగా మారుతోంది. జపాన్, దక్షిణ కొరియా & మలేషియా దేశాలు గుజరాత్‌లో సుమారు ₹1,600 కోట్ల పెట్టుబడులు పెట్టడానికి ముందుకు వచ్చాయి. గాంధీనగర్‌లో జరిగిన 'గుజరాత్ సెమీకనెక్ట్' (Gujarat Semiconnect) కాన్ఫరెన్స్‌లో ఈ భారీ పెట్టుబడులను ప్రకటించారు. దీనివల్ల గుజరాత్‌లోని సనంద్ & ధోలేరా ప్రాంతాలు సెమీకండక్టర్ హబ్‌లుగా మరింత బలోపేతం కానున్నాయి.

• • • R&D సెంటర్: జపాన్‌కు చెందిన 'హోరిబా గ్రూప్' అహ్మదాబాద్‌లో ఒక పరిశోధనా కేంద్రాన్ని (R&D Centre) ఏర్పాటు చేయనుంది. ఇది సెమీకండక్టర్ తయారీకి అవసరమైన అత్యాధునిక పరికరాల అభివృద్ధిపై దృష్టి పెడుతుంది.
    • IC ప్యాకేజింగ్: జపాన్ చిప్‌మేకర్ 'రోమ్ సెమీకండక్టర్' (Rohm), స్థానిక సంస్థ 'సుచి సెమీకాన్'తో కలిసి చిప్ ప్యాకేజింగ్ & టెస్టింగ్ సేవలను అందించనుంది.
  • • సనంద్‌లో ప్లాంట్: మలేషియాకు చెందిన 'హొటాయీ ఎలక్ట్రానిక్' సంస్థ ₹250 కోట్లతో సనంద్‌లో ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తుంది.
    • ఉత్పత్తులు: ఇక్కడ మెమరీ మాడ్యూల్స్ (SSD) తయారు చేస్తారు. దీనివల్ల సుమారు 1,000 మందికి ఉద్యోగ అవకాశాలు లభిస్తాయి.
  • • క్లీన్ ఎనర్జీ పరికరాలు: 'కియాన్ష్ ఇంటర్నేషనల్' అనే సంస్థ దక్షిణ కొరియా భాగస్వామితో కలిసి సెమీకండక్టర్ & సోలార్ పరిశ్రమలకు అవసరమైన గ్యాస్ అబేట్‌మెంట్ సిస్టమ్స్ (కాలుష్య నియంత్రణ పరికరాలు) తయారు చేయడానికి ₹25 కోట్లు పెట్టుబడి పెడుతోంది.
• • కెమికల్ ప్లాంట్ (₹750 కోట్లు): హై-స్పెక్ (Hi-Spec Ltd) అనే సంస్థ సెమీకండక్టర్ల తయారీలో వాడే అతి ముఖ్యమైన హైడ్రోఫ్లోరిక్ యాసిడ్ తయారీ కోసం ప్లాంట్‌ను ఏర్పాటు చేస్తోంది.
  • స్టార్టప్ బూస్ట్ (₹500 కోట్లు): అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన 'స్పెక్ట్రాగేజ్' (SpectraGaze) అనే హైటెక్ స్టార్టప్‌లో కైన్స్ సెమీకాన్ ₹500 కోట్లు పెట్టుబడి పెడుతోంది. ఇది అంతరిక్ష ఇమేజింగ్ & సెమీకండక్టర్ టెక్నాలజీపై పనిచేస్తుంది.
• • దిగుమతుల తగ్గింపు: చిప్ తయారీకి అవసరమైన ముడి పదార్థాలు (యాసిడ్స్), పరికరాలు & ప్యాకేజింగ్ అన్నీ మన దేశంలోనే అందుబాటులోకి వస్తాయి.
  • ఉద్యోగ కల్పన: వేల సంఖ్యలో ఇంజనీర్లకు & కార్మికులకు ఉపాధి దొరుకుతుంది.
  • గ్లోబల్ హబ్: ప్రపంచ సెమీకండక్టర్ మార్కెట్‌లో భారతదేశం (ముఖ్యంగా గుజరాత్) ఒక శక్తివంతమైన దేశంగా ఎదుగుతుంది.
  • ఎండ్-టు-ఎండ్ ఎకోసిస్టమ్: అంటే చిప్ డిజైన్ నుండి, తయారీ, ప్యాకేజింగ్ & టెస్టింగ్ వరకు అన్నీ ఒకే చోట జరుగుతాయి.

గుజరాత్ ప్రభుత్వం కల్పిస్తున్న మౌలిక సదుపాయాలు & రాయితీల వల్ల ప్రపంచ దేశాలు భారత్ వైపు చూస్తున్నాయి. ఇది భవిష్యత్తులో మొబైల్ ఫోన్లు, లాప్‌టాప్‌లు & కార్ల తయారీ ఖర్చు తగ్గడానికి కూడా దోహదపడుతుంది.

2026 ఫిబ్రవరి నెలలో భారతదేశం ₹1.83 లక్షల కోట్ల జీఎస్టీని వసూలు చేసింది. గతేడాది ఫిబ్రవరితో పోలిస్తే ఇది 8.1% వృద్ధిని సాధించింది. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ బలంగా ఉందనడానికి ఇది ఒక నిదర్శనం.

• • మొత్తం వసూళ్లు (Gross GST): ₹1.83 లక్షల కోట్లు.
  • నికర ఆదాయం (Net Revenue): రీఫండ్‌లు (Refunds) పోగా ప్రభుత్వం వద్ద మిగిలిన నికర సొమ్ము ₹1.61 లక్షల కోట్లు.
  • రీఫండ్‌లు: వ్యాపారవేత్తలకు ప్రభుత్వం తిరిగి చెల్లించిన మొత్తం ₹22,595 కోట్లు.
• • దేశీయ లావాదేవీలు (Domestic): ₹1.36 లక్షల కోట్లు (5.3% వృద్ధి).
  • దిగుమతులు (Imports): ₹47,837 కోట్లు (17.2% భారీ వృద్ధి). విదేశాల నుండి వస్తువుల దిగుమతి పెరగడం వల్ల ఈ విభాగంలో ఎక్కువ ఆదాయం వచ్చింది.
• • 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో (ఏప్రిల్ నుండి ఫిబ్రవరి వరకు) మొత్తం జీఎస్టీ వసూళ్లు ₹20.27 లక్షల కోట్లకు చేరుకున్నాయి.
  • గతేడాదితో పోలిస్తే ఇది 8.3% పెరిగింది.
  • ఆర్థిక సంవత్సరం పూర్తి కాకముందే ₹20 లక్షల కోట్ల మార్కును దాటడం విశేషం.
• • పన్ను చెల్లింపుల్లో డిజిటల్ రిపోర్టింగ్ మెరుగుపడటం.
  • ప్రజలు, వ్యాపారవేత్తలు సక్రమంగా పన్నులు చెల్లించడం.
  • ప్రజలు వస్తువులు & సేవలపై చేసే ఖర్చు పెరగడం.
  • అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం పెరగడం వల్ల దిగుమతి సుంకాలు ఎక్కువగా రావడం.
• • భారతదేశంలో జీఎస్టీ 2017 జూలై 1న ప్రారంభమైంది. ఇది చాలా రకాల పరోక్ష పన్నులను (Indirect Taxes) రద్దు చేసి ఒకే పన్ను విధానాన్ని తెచ్చింది.
  • కేంద్రం & రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ప్రతినిధులు ఉండే GST కౌన్సిల్ దీనిపై నిర్ణయాలు తీసుకుంటుంది.
  • వసూలైన పన్నును కేంద్రం & రాష్ట్రాలు పంచుకుంటాయి.

జీఎస్టీ వసూళ్లు స్థిరంగా పెరగడం వల్ల ప్రభుత్వానికి అభివృద్ధి పనుల కోసం (రోడ్లు, విద్య, వైద్యం వంటివి) ఎక్కువ నిధులు అందుబాటులోకి వస్తాయి.

ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ గుజరాత్‌లోని సానంద్‌లో మైక్రాన్ టెక్నాలజీ (Micron Technology) నిర్మించిన సెమీకండక్టర్ ATMP ప్లాంట్‌ను ఫిబ్రవరి 28, 2026న ప్రారంభించారు. దీనికి సంబంధించిన ముఖ్యాంశాలు సరళమైన భాషలో ఇక్కడ ఉన్నాయి:

• • సెమీకండక్టర్ తయారీలో ATMP (Assembly, Test, Marking and Packaging) అనేది చాలా కీలకమైన దశ. చిప్స్‌ను తయారు చేసిన తర్వాత వాటిని అసెంబ్లీ చేయడం, పరీక్షించడం & ప్యాకేజింగ్ చేసి ప్రపంచ మార్కెట్లకు పంపడం ఇక్కడ జరుగుతుంది.
• • వేగవంతమైన నిర్మాణం: ఈ ప్రాజెక్ట్ ఒప్పందం జూన్ 2023లో జరిగితే, సెప్టెంబర్ 2023లో పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. కేవలం రెండున్నర ఏళ్లలోపు (ఫిబ్రవరి 2026) వాణిజ్య ఉత్పత్తిని ప్రారంభించడం విశేషం.
  • భారత్ సెమీకండక్టర్ మిషన్ (ISM): ఈ ప్లాంట్ ప్రారంభం భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ సెమీకండక్టర్ సప్లై చైన్‌లో ఒక కీలక శక్తిగా మారుస్తుంది. సాఫ్ట్‌వేర్ రంగంలో ఇప్పటికే బలంగా ఉన్న భారత్, ఇప్పుడు హార్డ్‌వేర్ రంగంలో కూడా ప్రపంచానికి నాయకత్వం వహించబోతోందని ప్రధాని పేర్కొన్నారు.
  • AI విప్లవం: 20వ శతాబ్దాన్ని 'ఆయిల్' (చమురు) శాసిస్తే, 21వ శతాబ్దాన్ని 'మైక్రోచిప్స్' శాసిస్తాయని ప్రధాని అన్నారు. ఈ ప్లాంట్‌లో తయారయ్యే D-RAM & NAND మెమరీ చిప్స్ ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), డేటా సెంటర్లు & మొబైల్ ఫోన్లలో వాడతారు.
• • గుజరాత్‌లోని సానంద్ & ధోలేరా ప్రాంతాలు సెమీకండక్టర్ క్లస్టర్లుగా మారుతున్నాయి.
  • ఇప్పటికే కార్ల తయారీకి పేరుగాంచిన సానంద్, ఇప్పుడు హై-టెక్ ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీకి కేంద్రంగా మారుతోంది.
• • ఈ ప్రాజెక్ట్ భారత్ & అమెరికా మధ్య ఉన్న బలమైన సాంకేతిక సంబంధాలకు నిదర్శనం.
  • రెండు దేశాల మధ్య కుదిరిన 'పాక్స్ సిలికా' (Pax Silica) ఒప్పందం ద్వారా కీలకమైన ఖనిజాల సరఫరా & చిప్ తయారీలో సహకారం అందుతోంది.
• • సెమీకండక్టర్ ఇండియా ప్రోగ్రామ్ కింద దేశవ్యాప్తంగా 10 ప్రాజెక్టులు ఆమోదించబడ్డాయి. గుజరాత్‌తో పాటు ఉత్తరప్రదేశ్, అస్సాం, ఒడిశా, పంజాబ్ రాష్ట్రాల్లో కూడా సెమీకండక్టర్ ప్లాంట్లు రాబోతున్నాయి.

ఈ ప్లాంట్ కేవలం ఒక ఫ్యాక్టరీ మాత్రమే కాదు, దీని చుట్టూ మెషిన్ తయారీదారులు, డిజైన్ ఇంజనీర్లు & రీసెర్చ్ సెంటర్లతో కూడిన ఒక పూర్తి 'ఎకోసిస్టమ్' (Ecosystem) అభివృద్ధి చెందుతుంది. దీనివల్ల వేలాది మందికి ఉపాధి లభించడమే కాకుండా, ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగంలో భారత్ స్వయం సమృద్ధి సాధిస్తుంది.

2026, ఫిబ్రవరి 28న కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్, బోట్స్వానా నుండి వచ్చిన 9 చీతాలను మధ్యప్రదేశ్‌లోని కునో నేషనల్ పార్క్‌లోకి విడుదల చేశారు. దీనితో భారతదేశంలో చీతాల సంఖ్య పెరిగి, ప్రాజెక్ట్ చీతా ఒక కీలక మైలురాయిని చేరుకుంది.

• • బోట్స్వానా నుండి వచ్చిన ఈ 9 చీతాలలో 6 ఆడ చీతాలు & 3 మగ చీతాలు ఉన్నాయి. వీటితో కలిపి ప్రస్తుతం భారతదేశంలో మొత్తం చీతాల సంఖ్య 48కి చేరుకుంది. ఇందులో విశేషమేమిటంటే, 28 చీతా పిల్లలు భారతదేశంలోనే జన్మించాయి.
  • ప్రస్తుతం ఈ 9 చీతాలను ప్రత్యేక ఎన్‌క్లోజర్లలో ఉంచి వాటి ఆరోగ్యాన్ని పర్యవేక్షిస్తున్నారు. కొద్ది రోజుల తర్వాత వాటిని అడవిలోకి విడుదల చేస్తారు.
• • 2024 డిసెంబర్‌లో బోట్స్వానాతో చర్చలు మొదలయ్యాయి.
  • బోట్స్వానాలోని ఘంజీ (Ghanzi) ప్రాంతం నుండి వీటిని ఎంపిక చేశారు.
  • ఫిబ్రవరి 27, 2026న భారత వాయుసేనకు చెందిన C-17 గ్లోబ్‌మాస్టర్ విమానంలో వీటిని ఇండియాకు తీసుకువచ్చారు.
  • గ్వాలియర్ విమానాశ్రయం నుండి హెలికాప్టర్ల ద్వారా కునో నేషనల్ పార్క్‌కు తరలించారు.
• • వేట & నివాస ప్రాంతాలు తగ్గడం వల్ల 1952లో భారతదేశంలో చీతాలు పూర్తిగా అంతరించిపోయినట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.
  • మళ్లీ చీతాలను తీసుకురావడానికి 2022లో 'ప్రాజెక్ట్ చీతా'ను ప్రారంభించారు. మొదట నమీబియా, దక్షిణాఫ్రికా నుండి చీతాలను తీసుకువచ్చారు.
  • భారతదేశంలో గడ్డి భూముల (Grasslands) పర్యావరణ వ్యవస్థను కాపాడటం & చీతాల సంఖ్యను పెంచడం ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రధాన లక్ష్యం.

భారతదేశంలో పుట్టిన 28 పిల్లలు & కొత్తగా వచ్చిన 9 చీతాలతో ఈ ప్రాజెక్ట్ చాలా విజయవంతంగా ముందుకు సాగుతోంది. ఆఫ్రికా వెలుపల చీతాల కోసం ఒక సురక్షితమైన నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో భారత్ ప్రపంచానికే ఆదర్శంగా నిలుస్తోంది.

ఒడిశాలో సుమారు 100 ఏళ్ల నిరీక్షణ తర్వాత ఖుర్దా రోడ్ - బలాంగీర్ రైల్వే లైన్ పూర్తి కావడానికి సిద్ధంగా ఉంది. స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వమే ఈ ప్రాజెక్టు గురించి ఆలోచన చేసినా, దశాబ్దాల ఆలస్యం తర్వాత ఇప్పుడు ఇది సాకారమవుతోంది.

• • పొడవు: 301 కిలోమీటర్లు.
  • బడ్జెట్: ₹5,000 కోట్లు.
  • కలుపుతున్న జిల్లాలు: ఖుర్దా, నయాగఢ్, బౌధ్, సోనేపూర్ & బలాంగీర్.
  • ప్రత్యేకత: నయాగఢ్, సోనేపూర్ & బౌధ్ జిల్లాలకు స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత మొదటిసారిగా రైలు సదుపాయం లభించింది.
  • ప్రస్తుత స్థితి: ఇప్పటికే 226 కిలోమీటర్ల లైన్ అందుబాటులోకి వచ్చింది. మిగిలిన పనులు వచ్చే ఏడాది ప్రారంభం నాటికి పూర్తవుతాయి.
• • ఈ రైల్వే లైన్ బైసిపల్లి వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం & సత్కోసియా టైగర్ రిజర్వ్ పక్కనుంచి వెళుతుంది. వన్యప్రాణులకు, ముఖ్యంగా ఏనుగులకు ఎటువంటి హాని కలగకుండా రైల్వే శాఖ అద్భుతమైన ఇంజనీరింగ్ పద్ధతులను పాటించింది:
    • వన్యప్రాణి కారిడార్లు: ఏనుగులు స్వేచ్ఛగా తిరగడానికి 12 అండర్‌పాస్‌లు (కింద నుంచి వెళ్లే మార్గాలు), 6 ఓవర్‌పాస్‌లు (పైన నుంచి వెళ్లే మార్గాలు) నిర్మించారు.
    • టన్నెల్స్ (సొరంగాలు): అడవులను నరకకుండా ఉండేందుకు 12.76 కిలోమీటర్ల పొడవునా 7 సొరంగాలు నిర్మించారు.
    • చెట్ల సంరక్షణ: ఎత్తైన వంతెనలను నిర్మించడం ద్వారా సుమారు రెండు లక్షల చెట్లను నరకకుండా కాపాడారు.
• • ఈ ప్రాజెక్టులో 4.77 కిలోమీటర్ల పొడవున్న అతిపెద్ద వయాడక్ట్ (పియర్స్ మీద నిర్మించే వంతెన) ఉంది.
  • ఇది అస్సాంలోని బోగీబీల్ బ్రిడ్జ్ తర్వాత భారతీయ రైల్వేలో రెండవ పొడవైన వయాడక్ట్గా నిలవనుంది.
  • దీని ఎత్తు 26 మీటర్ల వరకు ఉంటుంది. దీని కింద నుంచి ఏనుగులు & ఇతర జంతువులు సులభంగా వెళ్లవచ్చు.

దశాబ్దాల పాటు పెండింగ్‌లో ఉన్న ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తి కావడం వల్ల పశ్చిమ ఒడిశాలో రవాణా, వ్యాపారం & ఆర్థిక అభివృద్ధి వేగవంతం కానుంది. ఇది కేవలం ఒక రైల్వే లైన్ మాత్రమే కాదు, పర్యావరణాన్ని & అభివృద్ధిని ఎలా సమతుల్యం చేయవచ్చో చూపించే ఒక ఇంజనీరింగ్ అద్భుతం.

ఒడిశాలోని డెబ్రిఘర్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం (Debrigarh Wildlife Sanctuary)లో రెండు రోజుల పాటు జరిగే 'ఇండియన్ బైసన్ ఫెస్ట్' (Indian Bison Fest) రెండవ ఎడిషన్‌ను నిర్వహించడానికి అధికారులు సిద్ధమవుతున్నారు. ఈ పండుగ ద్వారా అడవి దున్నల (బిసన్) సంరక్షణపై అవగాహన కల్పిస్తారు.

• • స్థానం: ఇది ఒడిశా రాష్ట్రంలోని బర్గఢ్ జిల్లాలో ఉంది.
  • నది & ఆనకట్ట: ఇది మహానదిపై ఉన్న ప్రపంచంలోనే అతి పొడవైన మట్టి ఆనకట్ట అయిన హీరాకుడ్ డ్యామ్ కు సమీపంలో ఉంది.
  • చారిత్రక ప్రాధాన్యత: ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు వీర్ సురేంద్ర సాయికి ఈ ప్రాంతంతో ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. బ్రిటిష్ వారితో పోరాడేటప్పుడు ఆయన తన కేంద్రాన్ని (Barapathara) ఈ అడవిలోనే ఏర్పాటు చేసుకున్నారు.
• • చెట్లు: ఇక్కడ ఎక్కువగా సాల (Sal), ఆమ్లా, ఆసన వంటి ఆకురాల్చే అడవులు ఉంటాయి.
  • జంతువులు: చిరుతపులులు, ఎలుగుబంట్లు, నాలుగు కొమ్ముల జింకలు (Chousingha), సాంబార్ జింకలు & ప్రధానంగా గౌర్ (ఇండియన్ బైసన్) ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.
  • పక్షులు: శీతాకాలంలో సుదూర ప్రాంతాల నుండి అనేక వలస పక్షులు ఇక్కడికి వస్తాయి.
• • గుర్తింపు: ఇది అడవి పశువుల జాతిలోనే అత్యంత పెద్దది & బలిష్టమైనది.
  • రూపం: వీటి నుదిటిపై బూడిద రంగు మేకలాంటి ఆకారం ఉంటుంది. వీటి కొమ్ములు పక్కల నుండి పైకి వంగి ఉంటాయి.
  • నివాసం: ఇవి దక్షిణ & ఆగ్నేయ ఆసియాలో కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా పచ్చని అడవులు & గడ్డి భూములలో నివసించడానికి ఇష్టపడతాయి.
• • IUCN రెడ్ లిస్ట్: ఇది 'Vulnerable' (ప్రమాద అంచున ఉన్న జాతి) కేటగిరీలో ఉంది.

డెబ్రిఘర్ కేవలం జంతువులకే కాకుండా, చరిత్రకు & పర్యాటకానికి కూడా చాలా ముఖ్యమైన ప్రదేశం. 'బిసన్ ఫెస్ట్' వంటి కార్యక్రమాల వల్ల అడవి జంతువులను కాపాడుకోవాలనే చైతన్యం ప్రజల్లో పెరుగుతుంది.

బీహార్ రాష్ట్రంలో తరచుగా కోసి నది వినాశకరమైన వరదలకు కారణమవుతోంది.

• • కోసి నదిని 'బీహార్ దుఃఖదాయిని' (Sorrow of Bihar) అని పిలుస్తారు. ఇది చైనా (టిబెట్), నేపాల్ & భారతదేశం గుండా ప్రవహించే అంతర్జాతీయ నది.
• • ఉద్భవం: నేపాల్ & టిబెట్‌లోని హిమాలయ పర్వతాలలో పుట్టిన సన్ కోసి, అరుణ్ కోసి, తామూర్ కోసి అనే మూడు ప్రధాన ప్రవాహాల కలయిక వల్ల కోసి నది ఏర్పడుతుంది.
  • భారతదేశంలోకి ప్రవేశం: నేపాల్ సరిహద్దుకు సుమారు 48 కిలోమీటర్ల దూరంలో శివాలిక్ కొండల గుండా ప్రవహిస్తూ, ఛత్రా గోర్జ్ (Chatra Gorge) వద్ద మైదాన ప్రాంతంలోకి వస్తుంది.
  • గంగా నదిలో కలయిక: బీహార్‌లోని పూర్ణియా జిల్లాకు దక్షిణంగా సుమారు 724 కిలోమీటర్ల ప్రయాణం తర్వాత ఇది గంగా నదిలో కలుస్తుంది.
• • కోసి నదికి ఉన్న ఒక విచిత్రమైన లక్షణం దాని మార్గాన్ని మార్చుకోవడం. గత 250 ఏళ్లలో ఈ నది తన ప్రవాహ మార్గాన్ని తూర్పు నుండి పడమర వైపుకు సుమారు 100 కిలోమీటర్ల కంటే ఎక్కువ దూరం మార్చుకుంది.
  • కారణం: వర్షాకాలంలో ఈ నది తనతో పాటు భారీగా ఇసుక & ఒండ్రు మట్టిని (Silt) తీసుకువస్తుంది. ఈ మట్టి నది అడుగున పేరుకుపోవడం వల్ల నది తన మార్గాన్ని మార్చుకుంటూ గ్రామాలపైకి దూసుకువస్తుంది.
• • ఈ నది మొత్తం పరివాహక ప్రాంతం 74,500 చ.కి.మీ. కాగా, అందులో కేవలం 11,070 చ.కి.మీ. మాత్రమే భారతదేశంలో ఉంది.
  • ఈ నది తీసుకువచ్చే ఇసుక నేలల్లో మొక్కజొన్న (Maize) విస్తృతంగా పండుతుంది.
  • ఉపనదులు: దీనికి ఏడు ప్రధాన ఉపనదులు ఉన్నాయి (సన్ కోసి, తామా కోసి, దూధ్ కోసి, ఇంద్రావతి, లిఖు, అరుణ్, & తామూర్).

భారత ప్రభుత్వ విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని బ్యూరో ఆఫ్ ఎనర్జీ ఎఫిషియన్సీ (BEE) ఇటీవల తన 25వ స్థాపక దినోత్సవాన్ని న్యూఢిల్లీలో జరుపుకుంది.

• • ఇది ఒక చట్టబద్ధమైన సంస్థ (Statutory Body). అంటే పార్లమెంటు చేసిన 'శక్తి పరిరక్షణ చట్టం, 2001' (Energy Conservation Act, 2001) ప్రకారం 2002లో ఇది ఏర్పడింది.
  • ప్రధాన ఉద్దేశ్యం: భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో శక్తి తీవ్రతను (Energy Intensity) తగ్గించడం. అంటే తక్కువ విద్యుత్తుతో ఎక్కువ పని జరిగేలా చూడటం & విద్యుత్ వృథాను అరికట్టడం.
  • నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Power).
• • శక్తి పరిరక్షణ చట్టం కింద ఈ సంస్థకు రెండు రకాల బాధ్యతలు ఉన్నాయి:
  • • స్టాండర్డ్స్ అండ్ లేబ్లింగ్: మనం కొనే ఫ్రిజ్‌లు, ఏసీలపై ఉండే 'స్టార్ రేటింగ్' (Star Rating) ప్రమాణాలను ఈ సంస్థే నిర్ణయిస్తుంది. ఏ పరికరం ఎంత విద్యుత్ వాడుకోవాలో ఇది రూల్స్ పెడుతుంది.
    • వాణిజ్య భవనాలు: పెద్ద పెద్ద కమర్షియల్ బిల్డింగులలో విద్యుత్ ఆదా అయ్యేలా కనీస ప్రమాణాలను (Energy Performance Standards) అభివృద్ధి చేస్తుంది.
    • పరిశ్రమలు: ఎక్కువ విద్యుత్ వాడే భారీ పరిశ్రమలు (Designated Consumers) ఎంత శక్తిని వినియోగించాలో నిబంధనలు విధిస్తుంది.
  • • విద్యుత్ ఆదాపై ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఏజెన్సీలతో సమన్వయం చేసుకోవడం & కొత్త టెక్నాలజీలను ప్రోత్సహించడం వంటి పనులు చేస్తుంది.
• • నేషనల్ మిషన్ ఫర్ ఎన్‌హ్యాన్స్‌డ్ ఎనర్జీ ఎఫిషియన్సీ (NMEEE): ఇంధన సామర్థ్యాన్ని పెంచే జాతీయ మిషన్.
  • ఎనర్జీ కన్జర్వేషన్ బిల్డింగ్ కోడ్ (ECBC): భవనాల్లో విద్యుత్ ఆదా చేసే నియమావళి.
  • స్టాండర్డ్స్ అండ్ లేబ్లింగ్ స్కీమ్: ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులకు స్టార్ రేటింగ్ ఇచ్చే ప్రక్రియ.
  • అగ్రికల్చరల్ డిమాండ్ సైడ్ మేనేజ్‌మెంట్ (AgDSM): వ్యవసాయ రంగంలో (పంప్‌సెట్లు మొదలైనవి) విద్యుత్ ఆదా చేయడం.
  • మున్సిపల్ డిమాండ్ సైడ్ మేనేజ్‌మెంట్ (MuDSM): మున్సిపాలిటీల్లో (వీధి దీపాలు వంటివి) విద్యుత్ వినియోగాన్ని క్రమబద్ధీకరించడం.

యూపీఎస్సీ & గ్రూప్-1 పరీక్షల్లో BEE కి సంబంధించిన 'స్టాట్యూటరీ స్టేటస్' & అది ఇచ్చే 'స్టార్ లేబ్లింగ్' గురించి తరచుగా ప్రశ్నలు వస్తుంటాయి.

ఇటీవల వెలువడిన నివేదికల ప్రకారం, భారతదేశంలోని స్టీల్ (ఉక్కు) కర్మాగారాల నుండి వెలువడే సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ (SO2) ఉద్గారాలను నియంత్రించడానికి ఇంకా ఎటువంటి జాతీయ ప్రమాణాలు (National Standards) లేవని వెల్లడైంది.

• ఉక్కు పరిశ్రమలోని సింటర్ ప్లాంట్లు, మిల్ జోన్ల ద్వారా భారీగా SO2 విడుదల అవుతున్నప్పటికీ, వాటిపై స్పష్టమైన నిబంధనలు లేకపోవడం వల్ల పర్యావరణానికి & ప్రజారోగ్యానికి (ముఖ్యంగా చిన్న పిల్లలకు) ముప్పు వాటిల్లుతోంది.
• బొకారో స్టీల్ ప్లాంట్: జార్ఖండ్‌లోని బొకారో స్టీల్ ప్లాంట్ నుండి వెలువడే ఉద్గారాల వల్ల ఏటా వందలాది మంది పిల్లలు తక్కువ బరువుతో పుట్టడం లేదా నెలలు నిండకుండానే పుట్టడం వంటి సమస్యలు ఎదుర్కొంటున్నారని పరిశోధనలో తేలింది.
• • ఇది ఘాటైన వాసన కలిగిన రంగు లేని వాయువు.
  • లక్షణాలు: ఇది ఒత్తిడిలో ఉన్నప్పుడు ద్రవ రూపంలో ఉంటుంది & నీటిలో చాలా సులభంగా కరుగుతుంది. అగ్గిపెట్టె గీసినప్పుడు వచ్చే ఘాటైన వాసన దీని ప్రత్యేకత.
• • బొగ్గు, చమురు వంటి శిలాజ ఇంధనాలను మండించడం వల్ల (ముఖ్యంగా థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్లలో).
  • అగ్నిపర్వతాలు పేలినప్పుడు సహజంగా విడుదల అవుతుంది.
  • రాగి వంటి లోహాలను కరిగించే పరిశ్రమల (Copper Smelting) ద్వారా.
• • ఆరోగ్యం: ఇది ఊపిరితిత్తుల సమస్యలను కలిగిస్తుంది. ముఖ్యంగా ఆస్తమా ఉన్నవారికి ఇది చాలా ప్రమాదకరం.
  • పర్యావరణం: గాలిలోని తేమతో కలిసినప్పుడు ఇది 'ఆమ్ల వర్షం' (Acid Rain) గా మారి చెట్లు, కట్టడాలు & జలచరాలకు హాని చేస్తుంది.
  • కంటికి కనిపించని కాలుష్యం: ఇది గాలిలో ఇతర పదార్థాలతో కలిసి PM{2.5} వంటి సూక్ష్మ ధూళి కణాలను ఏర్పరుస్తుంది.
• • రసాయనాల తయారీలో, పేపర్ పరిశ్రమలో (Paper Pulping), & ఆహార పదార్థాల నిల్వలో దీనిని ఉపయోగిస్తారు.
• • ఉక్కు పరిశ్రమలో నియమాలు లేకపోయినా, విద్యుత్ కేంద్రాల (Power Plants) కోసం ప్రభుత్వం గతంలోనే నిబంధనలు విధించింది.
  • సల్ఫర్ ఉద్గారాలను తగ్గించడానికి పవర్ ప్లాంట్లు FGD (Flue Gas Desulphurisation) అనే పరికరాలను అమర్చుకోవాలి.
  • అయితే, వీటిని ఏర్పాటు చేయడానికి గడువును ప్రభుత్వం 2027-2028 వరకు పొడిగించింది.

భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ విడుదల చేసే దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. విద్యుత్ కేంద్రాలకే కాకుండా, ఉక్కు వంటి భారీ పరిశ్రమలకు కూడా కఠినమైన జాతీయ ప్రమాణాలు విధించడం ద్వారానే వాయు కాలుష్యాన్ని మనం అరికట్టగలము.

భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) ఇటీవల విడుదల చేసిన నివేదిక ప్రకారం, ఈ ఏడాది మార్చి నుంచి మే నెల మధ్య దేశంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో సాధారణం కంటే ఎక్కువ రోజులు వడగాల్పులు (Heatwaves) వీచే అవకాశం ఉందని హెచ్చరించింది.

• • ఇది భారత ప్రభుత్వానికి చెందిన ప్రధాన వాతావరణ సంస్థ. 1875లో స్థాపించబడిన ఈ సంస్థ, వాతావరణం & దానికి సంబంధించిన అన్ని అంశాలపై పర్యవేక్షణ చేస్తుంది.
  • మంత్రిత్వ శాఖ: ఇది కేంద్ర భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences) పరిధిలో పనిచేస్తుంది.
  • ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూఢిల్లీలో ఉంది. భారతదేశంతో పాటు అంటార్కిటికాలో కూడా IMD పరిశీలనా కేంద్రాలను నిర్వహిస్తోంది.
  • నాయకత్వం: 'డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ మెటరాలజీ' (DGM) ఈ సంస్థకు అధిపతిగా ఉంటారు.
• • పరిపాలన & పర్యవేక్షణ సౌలభ్యం కోసం దేశవ్యాప్తంగా 6 ప్రాంతీయ వాతావరణ కేంద్రాలు ఉన్నాయి: ముంబై, చెన్నై, న్యూఢిల్లీ, కోల్‌కతా, నాగ్‌పూర్, గువహటి
• • IMD కేవలం వర్షాల గురించి మాత్రమే కాకుండా అనేక కీలక బాధ్యతలను నిర్వహిస్తుంది:
    • వాతావరణ అంచనా: వ్యవసాయం, నౌకాయానం, విమానయానం & చమురు అన్వేషణ వంటి రంగాలకు అవసరమైన వాతావరణ సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.
    • హెచ్చరికలు: తుపానులు (Tropical Cyclones), ధూళి తుఫానులు, భారీ వర్షాలు, మంచు తుఫానులు, శీతల & వడగాల్పుల గురించి ముందస్తు హెచ్చరికలు జారీ చేస్తుంది.
    • గణాంకాలు: వ్యవసాయం & నీటి వనరుల నిర్వహణకు అవసరమైన వాతావరణ డేటాను సేకరించి విశ్లేషిస్తుంది.
    • పరిశోధన: వాతావరణ శాస్త్రంలో కొత్త విషయాలను కనిపెట్టడానికి పరిశోధనలను ప్రోత్సహిస్తుంది.
• • WMO గుర్తింపు: ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ (WMO) గుర్తించిన ఆరు ప్రాంతీయ ప్రత్యేక వాతావరణ కేంద్రాలలో IMD ఒకటి.
  • తుపానుల నామకరణం: ఉత్తర హిందూ మహాసముద్రం ప్రాంతంలో (బంగాళాఖాతం, అరబిక్ మహాసముద్రం, పర్షియన్ గల్ఫ్ మొదలైనవి) వచ్చే తుపానులను అంచనా వేయడం, వాటికి పేర్లు పెట్టడం & హెచ్చరికలు జారీ చేసే బాధ్యత IMDదే.

ముఖ్యమైన గమనిక: పోటీ పరీక్షల కోణంలో, IMD ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది & తుపానుల నామకరణంలో దాని పాత్ర ఏమిటి అనే అంశాలు చాలా ముఖ్యం.

ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని పిలిభిత్ టైగర్ రిజర్వ్ (Pilibhit Tiger Reserve - PTR) లోని మాలా ఫారెస్ట్ రేంజ్ సమీపంలో సుమారు 6 నుండి 7 ఏళ్ల వయస్సు గల ఒక మగ పులి మృతి చెంది కనిపించింది. అటవీ అధికారులు దీనిపై విచారణ జరుపుతున్నారు.

• • స్థానం: ఇది ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో, భారత్-నేపాల్ సరిహద్దులో ఉంది. ఇది హిమాలయాల పాదాల వద్ద ఉన్న 'తెరాయ్' (Terai) ప్రాంతంలో భాగం.
  • నదులు: ఈ రిజర్వ్ ఎంతో ప్రత్యేకమైనది, ఎందుకంటే గోమతి నది ఇక్కడే పుడుతుంది. అంతేకాకుండా శారద, చుకా, మాలా ఖనోట్ వంటి నదులకు ఇది ప్రధాన నీటి వనరు.
  • శారద సాగర్ డ్యామ్: ఈ రిజర్వ్ సరిహద్దులో 22 కిలోమీటర్ల పొడవైన శారద సాగర్ డ్యామ్ ఉంది.
• • ఇక్కడ ప్రధానంగా సాల్ (Sal) వృక్షాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. అడవిలో దాదాపు 76% భాగం ఈ చెట్లే ఉంటాయి.
  • దట్టమైన అడవులతో పాటు, ఇక్కడ ఎత్తైన గడ్డి భూములు (Meadows) కూడా ఉంటాయి. ఇవి జంతువులకు మంచి ఆహారాన్ని, నివాసాన్ని అందిస్తాయి.
• • పిలిభిత్ టైగర్ రిజర్వ్ అనేక అరుదైన జంతువులకు నిలయం.
  • పులులు (Tigers): ఇక్కడ పులుల సంఖ్యను వేగంగా పెంచినందుకు గతంలో ఈ రిజర్వ్‌కు అంతర్జాతీయంగా 'TX2' అవార్డు లభించింది.
  • చిత్తడి జింక (Swamp Deer): దీనిని స్థానికంగా 'బారాసింగ' అని పిలుస్తారు.
  • బెంగాల్ ఫ్లోరికన్: ఇది చాలా అరుదైన పక్షి జాతి.
  • ఇతర జంతువులు: చిరుతపులులు, హాగ్ డీర్ (Hog Deer) వంటి ఎన్నో జీవులు ఇక్కడ జీవిస్తున్నాయి.

పిలిభిత్ టైగర్ రిజర్వ్ భారతదేశంలోని ముఖ్యమైన పులుల సంరక్షణ కేంద్రాలలో ఒకటి. ఒక పులి మరణించడం అనేది ఆ ప్రాంత పర్యావరణ వ్యవస్థకు & సంరక్షణ చర్యలకు ఒక ఆందోళనకరమైన విషయం.

ప్రపంచంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన రేడియో టెలిస్కోప్‌లలో ఒకటైన ALMA (ఆల్మా) సహాయంతో ఇటీవల ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు మన పాలపుంత (Milky Way) మధ్య భాగాన్ని అత్యంత స్పష్టంగా ఫోటో తీశారు. ఇందులో అంతరిక్ష వాయువులతో (Cosmic Gas) ఏర్పడిన ఒక సంక్లిష్టమైన నెట్‌వర్క్ తీగలు (Filaments) మొదటిసారిగా చాలా వివరంగా కనిపించాయి.

• • పూర్తి పేరు: అటకామా లార్జ్ మిిల్లీమీటర్/సబ్‌మిిల్లీమీటర్ అర్రే (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array).
  • స్థానం: ఇది దక్షిణ అమెరికాలోని చిలీ దేశంలో ఉన్న అటకామా ఎడారిలో ఉంది. ఇది సముద్ర మట్టానికి చాలా ఎత్తులో ఉంటుంది.
  • ఎవరు నిర్మించారు?: దీనిని అమెరికా (NRAO), జపాన్ (NAOJ) & యూరప్ (ESO) దేశాలు కలిసి నిర్మించాయి. ఇది 2013 నుండి పూర్తిస్థాయిలో పనిచేస్తోంది.
• • 66 యాంటెన్నాలు: ఇందులో మొత్తం 66 అత్యాధునిక యాంటెన్నాలు ఉంటాయి. ఇవి 16 కిలోమీటర్ల దూరం వరకు విస్తరించి ఉంటాయి.
  • జూమ్ లెన్స్ లాగా: అవసరాన్ని బట్టి ఈ యాంటెన్నాలను ఒకదానికొకటి దగ్గరగా లేదా దూరంగా జరపవచ్చు. ఇది కెమెరా జూమ్ లెన్స్ లాగా పనిచేసి విశ్వంలోని సుదూర ప్రాంతాలను స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.
  • సున్నితత్వం: అంతరిక్షం నుండి వచ్చే అత్యంత బలహీనమైన రేడియో సంకేతాలను కూడా ఇది పసిగట్టగలదు.
• • నక్షత్రాల పుట్టుక: విశ్వం ఆరంభంలో నక్షత్రాలు ఎలా పుట్టాయో కనుగొంది.
  • గ్రహాల ఏర్పాటు: భూమికి 450 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న 'HL Tauri' అనే నక్షత్రం చుట్టూ గ్రహాలు ఎలా ఏర్పడుతున్నాయో వివరించే స్పష్టమైన చిత్రాలను అందించింది.
  • ఐన్‌స్టీన్ రింగ్ (Einstein Ring): సుదూర నక్షత్రం నుండి వచ్చే కాంతి ఒక భారీ వస్తువు పక్కనుంచి వెళ్తున్నప్పుడు వంగిపోయి ఒక 'రింగ్' లా కనిపిస్తుంది. దీనిని ఆల్మా టెలిస్కోప్ చాలా వివరంగా చిత్రీకరించింది.

మనం కంటితో చూడలేని రేడియో తరంగాలను ఉపయోగించి అంతరిక్షంలోని రహస్యాలను ఛేదించడానికి ALMA ఒక 'సూపర్ కన్ను' లా పనిచేస్తుంది. త్వరలోనే దీనికి 'కొత్త మెదడు' (సాఫ్ట్‌వేర్ అప్‌గ్రేడ్) అమర్చబోతున్నారు, దీనివల్ల ఇది మరింత వేగంగా, స్పష్టంగా సమాచారాన్ని సేకరించగలదు.

కేంద్ర పరోక్ష పన్నులు & కస్టమ్స్ బోర్డ్ (CBIC) ఇటీవల 'ఎలిజిబుల్ మ్యానుఫ్యాక్చరర్ ఇంపోర్టర్స్' (EMI) పథకానికి సంబంధించిన మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది.

• • ఇది దిగుమతి చేసుకునే తయారీదారుల కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన ఒక నమ్మక ఆధారిత (Trust-based) సౌలభ్యం. అంటే, నిబంధనలను సరిగ్గా పాటిస్తూ పారదర్శకంగా వ్యవహరించే కంపెనీలకు ప్రభుత్వం కొన్ని రాయితీలు & సులభతరమైన పద్ధతులను కల్పిస్తుంది.
• • డ్యూటీ చెల్లింపులో మినహాయింపు: సాధారణంగా విదేశాల నుండి వస్తువులను దిగుమతి చేసుకున్నప్పుడు, కస్టమ్స్ క్లియరెన్స్ సమయంలోనే డ్యూటీ (పన్ను) చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. కానీ ఈ పథకం కింద నమోదైన వారు, వస్తువులను తీసుకునేటప్పుడు వెంటనే పన్ను చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు.
  • నెలవారీ చెల్లింపు (Deferred Payment): దిగుమతి చేసుకున్న ప్రతిసారీ పన్ను కట్టకుండా, నెలకు ఒకసారి (Monthly basis) పన్ను చెల్లించే వెసులుబాటు ఉంటుంది. ఇది 'డెఫర్డ్ పేమెంట్ ఆఫ్ ఇంపోర్ట్ డ్యూటీ రూల్స్, 2016' ప్రకారం జరుగుతుంది.
  • అమలు కాలం: ఈ సదుపాయం 2026 ఏప్రిల్ 1 నుండి అందుబాటులోకి వస్తుంది. ఇది 2028 మార్చి 31 వరకు అమలులో ఉంటుంది.
• • తయారీదారులు (Manufacturers): వస్తువులను స్వయంగా తయారు చేసే కంపెనీలు.
  • AEO హోదా ఉన్నవారు: ఇప్పటికే 'ఆథరైజ్డ్ ఎకనామిక్ ఆపరేటర్స్' (AEO-T1) గుర్తింపు పొందిన సంస్థలు దీనికి అర్హులు.
  • MSMEలు: చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు కూడా నిర్దేశించిన నిబంధనలు పాటిస్తే ఈ పథకంలో చేరవచ్చు.
  • ప్రోత్సాహం: ఈ పథకంలో చేరిన వారు క్రమంగా AEO-T2 లేదా T3 హోదా పొందేలా ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తుంది. దీనివల్ల వారికి భవిష్యత్తులో మరింత వేగంగా కస్టమ్స్ క్లియరెన్స్ లభిస్తుంది.
• • ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్: వ్యాపారం చేయడం మరింత సులభతరం అవుతుంది.
  • తయారీ రంగానికి ఊతం: దేశీయ తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.
  • నగదు ప్రవాహం (Cash Flow): వెంటనే పన్ను కట్టాల్సిన అవసరం లేనందున కంపెనీల వద్ద నగదు లభ్యత పెరుగుతుంది.
  • పారదర్శకత: కస్టమ్స్ నిబంధనలు పాటించే సంస్కృతి పెరుగుతుంది.

ఎయిడ్స్ (AIDS - అక్వైర్డ్ ఇమ్యూనో డెఫిషియెన్సీ సిండ్రోమ్), దాని కారణాలు, నివారణ & ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలకు సంబంధించిన సమగ్ర సమాచారం..

• • ఎయిడ్స్ అనేది హ్యూమన్ ఇమ్యూనో డెఫిషియెన్సీ వైరస్ (HIV) వల్ల కలిగే తీవ్రమైన ఆరోగ్య పరిస్థితి. ఇది శరీర రోగనిరోధక వ్యవస్థను బలహీనపరుస్తుంది, తద్వారా శరీరం సాధారణ ఇన్ఫెక్షన్లతో కూడా పోరాడలేని స్థితికి చేరుకుంటుంది. హెచ్ఐవి ఇన్ఫెక్షన్‌ను సకాలంలో గుర్తించి చికిత్స చేయకపోతే, అది ఎయిడ్స్‌గా మారుతుంది.
  • ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇది ఒక ప్రధాన సవాలుగా ఉంది. భారతదేశంలో నేషనల్ ఎయిడ్స్ కంట్రోల్ ఆర్గనైజేషన్ (NACO) దీని నివారణ & నియంత్రణ కోసం కృషి చేస్తోంది.
• • హెచ్ఐవి వైరస్ శరీరంలోని CD4 (T-helper) కణాలను నాశనం చేయడం వల్ల ఎయిడ్స్ సంభవిస్తుంది.
  • చికిత్స లేకపోవడం: హెచ్ఐవి సోకిన తర్వాత సరైన సమయంలో యాంటీ రిట్రోవైరల్ థెరపీ (ART) తీసుకోకపోవడం.
  • ఆలస్యంగా గుర్తించడం: పరీక్షలు చేయించుకోకపోవడం వల్ల వైరస్ లోడ్ పెరిగి రోగనిరోధక వ్యవస్థ పూర్తిగా దెబ్బతినడం.
  • ఇతర ఇన్ఫెక్షన్లు: టీబీ (Tuberculosis), హెపటైటిస్ వంటి వ్యాధులు ఉన్నవారిలో ఎయిడ్స్ వేగంగా వృద్ధి చెందుతుంది.
  • పోషకాహార లోపం: సరైన ఆహారం లేకపోవడం వల్ల వ్యాధి నిరోధక శక్తి మరింత తగ్గుతుంది.
• • హెచ్ఐవి వైరస్ ప్రధానంగా కొన్ని రకాల శరీర ద్రవాల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది:
    • సురక్షితం కాని శృంగారం: కండోమ్ ఉపయోగించకుండా హెచ్ఐవి బాధితులతో శృంగారంలో పాల్గొనడం.
    • కలుషితమైన రక్తం: హెచ్ఐవి సోకిన రక్తాన్ని ఇతరులకు ఎక్కించడం ద్వారా.
    • సూదులు పంచుకోవడం: డ్రగ్స్ తీసుకునే వారు లేదా ఆస్పత్రులలో ఒకరు వాడిన ఇంజెక్షన్ సూదులను మరొకరికి వాడటం.
    • తల్లి నుంచి బిడ్డకు: గర్భధారణ సమయంలో, ప్రసవ సమయంలో లేదా పాలిచ్చే సమయంలో సోకవచ్చు.
    • ఎయిడ్స్ బాధితులతో కరచాలనం చేయడం, ఆలింగనం చేసుకోవడం, కలిసి భోజనం చేయడం, తుమ్మడం లేదా దోమల ద్వారా ఈ వైరస్ వ్యాపించదు.
• • సురక్షిత శృంగార పద్ధతులు: ప్రతిసారి కండోమ్ ఉపయోగించడం & పరిమిత భాగస్వాములను కలిగి ఉండటం.
  • క్రమం తప్పకుండా పరీక్షలు: అనుమానం ఉన్నప్పుడు వెంటనే హెచ్ఐవి పరీక్ష చేయించుకోవడం.
  • ART చికిత్స: హెచ్ఐవి పాజిటివ్ ఉన్నవారు వెంటనే ART మందులు వాడాలి. ఇది వైరస్ వ్యాప్తిని తగ్గిస్తుంది.
  • PrEP & PEP: హై-రిస్క్ గ్రూపుల వారు ముందస్తు జాగ్రత్తగా PrEP వాడటం, ప్రమాదవశాత్తు వైరస్ సోకినట్లు అనిపిస్తే 72 గంటల్లోపు PEP మందులు వాడటం.
  • సురక్షిత రక్తమార్పిడి: రక్తం తీసుకునే ముందు అది సురక్షితమైనదని నిర్ధారించుకోవడం.
• • భారత ప్రభుత్వం నేషనల్ ఎయిడ్స్ కంట్రోల్ ప్రోగ్రామ్ (NACP) ద్వారా అనేక ఉచిత సేవలను అందిస్తోంది:
    • ఉచిత ART కేంద్రాలు: దేశవ్యాప్తంగా వేలాది కేంద్రాల ద్వారా ఉచితంగా మందుల పంపిణీ.
    • PPTCT ప్రోగ్రామ్: తల్లి నుంచి బిడ్డకు వైరస్ సోకకుండా గర్భిణీలకు ప్రత్యేక వైద్య సేవలు.
    • రెడ్ రిబ్బన్ క్లబ్స్: కళాశాలల్లో యువతకు అవగాహన కల్పించడం.
    • HIV/AIDS చట్టం 2017: బాధితుల పట్ల వివక్షను అరికట్టడానికి & వారి హక్కులను రక్షించడానికి ఈ చట్టాన్ని తెచ్చారు.
• • ప్రస్తుతం NACP Phase V కొనసాగుతోంది. దీని ప్రధాన లక్ష్యం 2030 నాటికి ఎయిడ్స్‌ను ప్రజారోగ్య ముప్పుగా తొలగించడం. దీని కోసం 95-95-95 లక్ష్యాన్ని పెట్టుకున్నారు:
    • 95% బాధితులను గుర్తించడం (Diagnosed).
    • 95% బాధితులకు చికిత్స అందించడం (On treatment).
    • 95% బాధితుల్లో వైరస్ స్థాయిని అణచివేయడం (Virally suppressed).

Operation Epic Fury ఎవరు, ఎక్కడ, ఎందుకు నిర్వహించారు?

ఇరాన్ సుప్రీమ్ లీడర్ ఖమేనీకి మనదేశంలో మూలాలు..ఏ రాష్ట్రంలోనో తెలుసా..?

ఆదివారమే సెలవు ఎందుకో తెలుసా..వెనకున్న కథ ఇదే..!

ఇప్పటికీ క్యాలెండర్ , టైమ్ అంటే ఏంటో తెలియని మనుషులు ఉన్నారని మీకు తెలుసా?

ఇరాన్‌ vs ఇజ్రాయెల్..యుద్ధానికి అసలు కారణమిదే..!

☛Follow our YouTube Channel (Click Here)

☛ Follow our Facebook Page (Click Here)

☛ Follow our Instagram Page (Click Here)

☛ Join our WhatsApp Channel (Click Here)

☛ Join our Telegram Channel (Click Here)