నేడు ఏప్రిల్ 23, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 'ప్రపంచ పుస్తక & కాపీరైట్ దినోత్సవం' (World Book and Copyright Day) జరుపుకుంటున్నారు. అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, రచయితల కృషిని మరియు పఠన సంస్కృతిని గౌరవిస్తూ ప్రతి ఏటా ఈ దినోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు.

పుస్తకాలు జ్ఞానానికి వారధులు మాత్రమే కాదు, అవి సంస్కృతులను అనుసంధానిస్తాయి. యునెస్కో (UNESCO) ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడే ఈ దినోత్సవం, సమాజంలో పఠన ఆసక్తిని పెంచడంతో పాటు రచయితల హక్కులను కాపాడే 'కాపీరైట్' చట్టాలపై అవగాహన కల్పిస్తుంది.

సాహిత్య చరిత్రలో ఏప్రిల్ 23కి ఒక విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. ప్రపంచ ప్రఖ్యాత రచయితలైన విలియం షేక్స్‌పియర్ (ఇంగ్లాండ్), మిగుల్ డి సెర్వాంటెస్ (స్పెయిన్), మరియు ఇంకా గార్సిలాసో డి లా వేగా (పెరూ) వంటి దిగ్గజాల వర్ధంతులు ఈ తేదీనే కావడం విశేషం. ఈ అరుదైన యాదృచ్చికానికి గుర్తుగా యునెస్కో ఈ తేదీని ఎంచుకుంది.

1920వ దశకంలో స్పెయిన్‌లో మిగుల్ డి సెర్వాంటెస్‌కు నివాళిగా ఈ ఆలోచన మొదలైంది. కాటలాన్ సంప్రదాయంలో ప్రజలు ఒకరికొకరు పుస్తకాలు మరియు గులాబీలను బహుమతిగా ఇచ్చుకుంటారు.
1995లో పారిస్‌లో జరిగిన యునెస్కో జనరల్ కాన్ఫరెన్స్‌లో ఏప్రిల్ 23ను అధికారికంగా 'ప్రపంచ పుస్తక మరియు కాపీరైట్ దినోత్సవం'గా ప్రకటించారు.

ప్రతి సంవత్సరం యునెస్కో ఒక నగరాన్ని 'వరల్డ్ బుక్ క్యాపిటల్'గా ఎంపిక చేస్తుంది.
2026 వేదిక: మొరాకో రాజధాని రబాత్.
లక్ష్యం: ఉత్తర ఆఫ్రికా మరియు అరబిక్ సాహిత్యాన్ని ప్రోత్సహించడంతో పాటు, అన్ని వయసుల వారికి పుస్తకాలను అందుబాటులోకి తీసుకురావడం.

ఈ ఏడాది యునెస్కో బహుభాషావాదంపై ప్రత్యేక దృష్టి సారిస్తోంది. విభిన్న భాషల్లో పుస్తకాలను అందుబాటులోకి తీసుకురావడం ద్వారా సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని కాపాడటం మరియు సమ్మిళిత అభ్యసనాన్ని (Inclusive Learning) ప్రోత్సహించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

దినోత్సవం: ప్రపంచ పుస్తక మరియు కాపీరైట్ దినోత్సవం.
తేదీ: ఏప్రిల్ 23.
నిర్వహించే సంస్థ: యునెస్కో (UNESCO).
2026 ప్రపంచ పుస్తక రాజధాని: రబాత్, మొరాకో.
2026 ప్రధాన అంశం: బహుభాషావాదం (Multilingualism).
తొలి వేడుక: 1995.
ప్రముఖ రచయితలు: షేక్స్‌పియర్, సెర్వాంటెస్ (వర్ధంతులు).

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రస్తుతం సుమారు 15.8 కోట్ల పుస్తకాలు ఉన్నాయని అంచనా.
ప్రతి ఏటా సుమారు 22 లక్షల కొత్త పుస్తకాలు ముద్రించబడుతున్నాయి.
యునెస్కో ప్రచురణలు 70 కంటే ఎక్కువ భాషల్లోకి అనువదించబడతాయి.
"పుస్తకం లేని గది ఆత్మ లేని శరీరం వంటిది" అన్న నానుడిని గుర్తు చేసుకుంటూ, డిజిటల్ యుగంలో కూడా పుస్తక పఠనాన్ని ఒక అలవాటుగా మార్చుకోవడమే ఈ రోజు యొక్క నిజమైన ఉద్దేశ్యం.

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి, రాజకీయ ఉద్ధండుడు నాదెండ్ల భాస్కరరావు (90) కన్నుమూశారు. గత కొంతకాలంగా వయోభారంతో కూడిన అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న ఆయన, హైదరాబాద్‌లోని ఒక ప్రైవేట్ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ తుది శ్వాస విడిచారు. సుదీర్ఘ రాజకీయ ప్రస్థానంలో ఆయన అనేక కీలక పదవులు చేపట్టినప్పటికీ, 1984లో జరిగిన రాజకీయ పరిణామాలు ఆయన కెరీర్‌లో అత్యంత చర్చనీయాంశంగా నిలిచాయి.

నాదెండ్ల భాస్కరరావు పేరు చెప్పగానే రాజకీయ చరిత్రలో '1984 ఆగస్టు సంక్షోభం' గుర్తుకు వస్తుంది.
నేపథ్యం: అప్పట్లో ఎన్.టి. రామారావు (NTR) నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వంలో ఆయన ఆర్థిక మంత్రిగా ఉండేవారు.
ముఖ్యమంత్రిగా: ఎన్టీఆర్ వైద్య చికిత్స కోసం అమెరికా వెళ్లిన సమయంలో, మెజారిటీ ఎమ్మెల్యేల మద్దతు తనకే ఉందంటూ నాదెండ్ల భాస్కరరావు 1984 ఆగస్టు 16న ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.
ప్రజా ఉద్యమం: ఈ పరిణామం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా పెను సంచలనం సృష్టించింది. ఎన్టీఆర్ తిరిగి వచ్చి 'ధర్మయుద్ధం' పేరిట ప్రజా ఉద్యమాన్ని చేపట్టారు.
ముగింపు: సరిగ్గా 31 రోజుల తర్వాత కేంద్ర ప్రభుత్వం జోక్యంతో ఎన్టీఆర్ తిరిగి సెప్టెంబర్ 16న ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలో అతి తక్కువ కాలం ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న వారిలో నాదెండ్ల ఒకరు.

తొలి అడుగులు: 1935 జూన్ 23న గుంటూరులో జన్మించిన ఆయన, న్యాయవాదిగా వృత్తిని ప్రారంభించి రాజకీయాల్లోకి వచ్చారు.
టీడీపీ స్థాపన: 1978లో విజయవాడ తూర్పు నుంచి కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా గెలిచిన ఆయన, 1982లో ఎన్టీఆర్‌తో కలిసి తెలుగుదేశం పార్టీ (TDP) స్థాపనలో వ్యవస్థాపక సభ్యునిగా కీలక పాత్ర పోషించారు.
తిరిగి కాంగ్రెస్‌లోకి: 1984 సంక్షోభం తర్వాత ఆయన మళ్లీ కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరారు. 1998లో ఖమ్మం నియోజకవర్గం నుంచి లోక్‌సభ సభ్యునిగా (MP) ఎన్నికయ్యారు.
చివరి దశ: తన రాజకీయ జీవితం చివరి దశలో 2019లో ఆయన భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP) లో చేరారు.

పేరు: నాదెండ్ల భాస్కరరావు.
మరణం: ఏప్రిల్ 23, 2026 (హైదరాబాద్).
పదవి: ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి.
ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కాలం: 31 రోజులు (ఆగస్టు-సెప్టెంబర్ 1984).
రాజకీయ ప్రయాణం: కాంగ్రెస్ ➔ టీడీపీ ➔ కాంగ్రెస్ ➔ బీజేపీ.
గుర్తింపు: టీడీపీ వ్యవస్థాపక సభ్యుల్లో ఒకరు; 1984 రాజకీయ సంక్షోభ రూపశిల్పి.

భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ 'వందేమాతరం' 150వ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని 'VM Frames' పేరుతో జాతీయ స్థాయి ఫిల్మ్ మేకింగ్ పోటీలను లాంచ్ చేసింది. దృశ్య రూపక మాధ్యమం (Visual Storytelling) ద్వారా దేశభక్తిని, సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని నేటి తరానికి చాటిచెప్పడమే ఈ పోటీల ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

రచయిత: బంకిం చంద్ర ఛటోపాధ్యాయ.
ప్రాముఖ్యత: ఈ గీతం భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో లక్షలాది మందికి స్ఫూర్తినిచ్చింది. మాతృభూమి పట్ల భక్తిని, జాతీయ గర్వాన్ని చాటిచెప్పే ఈ గీతం నేటికీ భారతీయ ఐక్యతకు చిహ్నంగా నిలుస్తోంది.
వేడుకలు: 150 ఏళ్ల మైలురాయిని పురస్కరించుకుని దేశవ్యాప్తంగా మరియు విదేశాల్లోని భారత రాయబార కార్యాలయాల్లో ఏడాది పొడవునా ఉత్సవాలు జరుగుతున్నాయి.

సృజనాత్మకతను ప్రోత్సహించేందుకు ఈ పోటీలను మూడు ప్రధాన విభాగాలుగా విభజించారు:
రీల్స్ (Reels): తక్కువ సమయంలో ఎక్కువ ప్రభావం చూపే లఘు చిత్రాలు.
AI-ఆధారిత చిత్రాలు (AI-Based Films): ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సాంకేతికతను ఉపయోగించి రూపొందించే వినూత్న కథలు.
షార్ట్ ఫిల్మ్స్ (Short Films): లోతైన కథాంశంతో కూడిన లఘు చిత్రాలు.

క్రియేటర్లను ఉత్సాహపరిచేందుకు ప్రభుత్వం భారీ నగదు బహుమతులను ప్రకటించింది.

అర్హత: భారతీయులతో పాటు విదేశాల్లో ఉన్న భారతీయ పౌరులు కూడా పాల్గొనవచ్చు.
చివరి తేదీ: దరఖాస్తులను సమర్పించడానికి మే 7, 2026 ఆఖరి తేదీ.
ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: సృజనాత్మకత, ఒరిజినాలిటీ మరియు వందేమాతరం థీమ్‌తో భావోద్వేగ అనుబంధాన్ని కలిగి ఉండటం.

పోటీ పేరు: VM Frames.
సందర్భం: వందేమాతరం గీతం రచించి 150 ఏళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా.
నిర్వహణ: కేంద్ర సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ.
విభాగాలు: రీల్స్, AI చిత్రాలు, షార్ట్ ఫిల్మ్స్.
గరిష్ట బహుమతి: ₹15 లక్షలు (షార్ట్ ఫిల్మ్స్ విభాగంలో).
చివరి తేదీ: మే 7, 2026.

అసంఘటిత రంగ కార్మికులకు సామాజిక భద్రత కల్పించడమే ధ్యేయంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన 'అటల్ పెన్షన్ యోజన' (APY) ఒక చారిత్రాత్మక మైలురాయిని అధిగమించింది. ఏప్రిల్ 21, 2026 నాటికి ఈ పథకంలో నమోదైన మొత్తం చందాదారుల సంఖ్య 9 కోట్లకు చేరుకుంది. కేవలం 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలోనే రికార్డు స్థాయిలో 1.35 కోట్ల మంది కొత్తగా ఈ పథకంలో చేరడం విశేషం. పథకం ప్రారంభమైన నాటి నుంచి ఒక ఏడాదిలో నమోదైన అత్యధిక ఎన్‌రోల్‌మెంట్స్ ఇవే.

ఈ పథకం ఇంతటి విజయం సాధించడం వెనుక అనేక సంస్థల సమన్వయ కృషి ఉంది.
విస్తృత ప్రచారం: గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంతాల్లో ప్రభుత్వ సంస్థలు నిర్వహించిన అవగాహన సదస్సులు.
బ్యాంకుల పాత్ర: ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ బ్యాంకులు, ముఖ్యంగా రీజినల్ రూరల్ బ్యాంకులు (RRBs) చురుగ్గా పాల్గొనడం.
పోస్టల్ నెట్‌వర్క్: మారుమూల ప్రాంతాల ప్రజలకు ఈ పథకాన్ని చేరవేయడంలో పోస్టల్ శాఖ కీలక పాత్ర పోషించింది.
పీఎఫ్‌ఆర్‌డీఏ పర్యవేక్షణ: పెన్షన్ ఫండ్ రెగ్యులేటరీ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (PFRDA) నిరంతర పర్యవేక్షణ మరియు శిక్షణ కార్యక్రమాలు.

ప్రారంభం: మే 9, 2015.
లక్ష్యం: అసంఘటిత రంగ కార్మికులకు వృద్ధాప్యంలో పెన్షన్ ద్వారా ఆర్థిక భరోసా కల్పించడం.
పెన్షన్ మొత్తం: 60 ఏళ్లు నిండిన తర్వాత చందాదారుడికి నెలకు ₹1,000 నుంచి ₹5,000 వరకు స్థిర పెన్షన్ లభిస్తుంది.
కుటుంబ భద్రత: చందాదారుడు మరణిస్తే అదే పెన్షన్ వారి జీవిత భాగస్వామికి అందుతుంది. ఇద్దరూ మరణించిన పక్షంలో మొత్తం కార్పస్ నిధిని నామినీకి అందజేస్తారు. దీనినే 'సంపూర్ణ సురక్ష కవచ్' అని పిలుస్తారు.

18 నుంచి 40 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు కలిగిన భారతీయ పౌరులందరూ అర్హులు.
ఆదాయపు పన్ను చెల్లించే వ్యక్తులు ఈ పథకానికి అనర్హులు.
కనీసం 20 ఏళ్ల పాటు చందా చెల్లించాల్సి ఉంటుంది.

మొత్తం ఎన్‌రోల్‌మెంట్స్: 9 కోట్లు (ఏప్రిల్ 21, 2026 నాటికి).
2025-26 లో కొత్త చందాదారులు: 1.35 కోట్లు.
ప్రారంభించిన తేదీ: మే 9, 2015.
వయ పరిమితి: 18 - 40 ఏళ్లు.
గరిష్ట పెన్షన్: నెలకు ₹5,000.
నియంత్రణ సంస్థ: PFRDA.

భారత నౌకాదళానికి చెందిన అడ్వాన్స్‌డ్ డైవింగ్ సపోర్ట్ వెసెల్ INS నిరీక్షక్, శ్రీలంక నౌకాదళంతో కలిసి నిర్వహించే 'DIVEX 2026' నాలుగో ఎడిషన్‌లో పాల్గొనేందుకు కొలంబో చేరుకుంది. వారం రోజుల పాటు జరిగే ఈ విన్యాసాలు ఇరు దేశాల నౌకాదళాల మధ్య సమన్వయాన్ని, జలాంతర్భాగ కార్యకలాపాల్లో నైపుణ్యాన్ని పెంపొందించుకోవడమే లక్ష్యంగా జరుగుతున్నాయి.

ఇది భారత నౌకాదళానికి చెందిన 'డైవ్ సపోర్ట్ మరియు సబ్‌మెరైన్ రెస్క్యూ వెసెల్' (మునిగిపోయిన జలాంతర్గాములను రక్షించే నౌక).
దీనిని 1985లో మజగావ్ షిప్‌బిల్డర్స్ నిర్మించగా, 1989 నుండి సేవలు అందిస్తోంది. అధికారికంగా 1995లో కమిషన్ చేయబడింది.
సామర్థ్యం: ఈ నౌకలో అత్యాధునిక డీప్-సీ డైవింగ్ సిస్టమ్స్, రీకంప్రెషన్ ఛాంబర్లు ఉన్నాయి. ఇది జలాంతర్గామి సహాయక వాహనాలను (DSRV) మోహరించగలదు మరియు క్లిష్టమైన సముద్ర గర్భ ఆపరేషన్లను నిర్వహించగలదు.
ఉపయోగాలు: సెర్చ్ అండ్ రెస్క్యూ మిషన్లు, అండర్ వాటర్ తనిఖీలు మరియు డైవర్లకు శిక్షణ ఇవ్వడంలో ఇది కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

సహకారం: భారత్ మరియు శ్రీలంక నౌకాదళాల డైవింగ్ బృందాలు కలిసి అత్యాధునిక అండర్ వాటర్ ఆపరేషన్లపై శిక్షణ పొందుతాయి.
ఆరోగ్య మైత్రి (Aarogya Maitri): ఈ పర్యటనలో భాగంగా భారత్ తన మానవతా దృక్పథాన్ని చాటుకుంటూ, శ్రీలంక అధికారులకు రెండు 'భీష్మ' (BHISM - Bharat Health Initiative for Sahyog Hita & Maitri) క్యూబ్‌లను అందజేయనుంది.
భీష్మ క్యూబ్స్ అంటే ఏమిటి?: ఇవి పోర్టబుల్ (ఎక్కడికైనా తీసుకెళ్లగల) మెడికల్ యూనిట్లు. ఒక్కో క్యూబ్ సుమారు 200 అత్యవసర కేసులను హ్యాండిల్ చేయగలదు. ఇందులో అత్యవసర మందులు మరియు ప్రాథమిక శస్త్రచికిత్సకు అవసరమైన పరికరాలు ఉంటాయి.

విన్యాసాల పేరు: DIVEX 2026 (4వ ఎడిషన్).
పాల్గొంటున్న నౌక: INS నిరీక్షక్.
వేదిక: కొలంబో, శ్రీలంక.
మానవతా సాయం: 2 భీష్మ (BHISM) క్యూబ్స్ పంపిణీ.
భీష్మ ఫుల్ ఫామ్: Bharat Health Initiative for Sahyog Hita & Maitri.
పథకం: ఆరోగ్య మైత్రి (Aarogya Maitri).
ఈ విన్యాసాల ద్వారా అటు రక్షణ రంగంలోనూ, ఇటు మానవతా సాయం అందించడంలోనూ శ్రీలంకతో భారత్ తన సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేసుకుంటోంది.