అంతరిక్ష పరిశోధనల్లో అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని పెంపొందించే లక్ష్యంతో రూపొందించిన 'ఆర్టెమిస్ ఒప్పందాల' (Artemis Accords) పై ఇటీవల జోర్డాన్ సంతకం చేసింది.

అమెరికాలోని నాసా (NASA) ప్రధాన కార్యాలయంలో జరిగిన ఈ కార్యక్రమంలో జోర్డాన్ అధికారికంగా ఈ ఒప్పందంలో చేరింది.
చంద్రుడిపై మానవ అన్వేషణను పునఃప్రారంభించడానికి మరియు అంగారక గ్రహం వంటి సుదూర అంతరిక్ష లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి అమెరికా నేతృత్వంలో సాగుతున్న ఈ బృహత్తర ప్రయత్నంలో జోర్డాన్ భాగస్వామి అయింది. ఈ ఒప్పందం ద్వారా అంతరిక్ష వినియోగంలో పారదర్శకత, శాంతియుత సహకారం మెరుగుపడనున్నాయి.

ప్రారంభం: దీనిని 2020లో ప్రారంభించారు.
స్వభావం: ఇవి అంతరిక్ష అన్వేషణకు సంబంధించి సివిల్ స్పేస్ ఏజెన్సీలు పాటించాల్సిన కట్టుబాటు లేని (Non-binding) సూత్రాల సముదాయం.
లక్ష్యం: అంతరిక్ష వినియోగం మరియు అన్వేషణలో పారదర్శకతను పెంచడం, శాంతియుత ప్రయోజనాల కోసం అంతరిక్షాన్ని ఉపయోగించుకునేలా దేశాల మధ్య సమన్వయం చేయడం.
నాయకత్వం: ఈ ఒప్పందాన్ని నాసా (NASA) మరియు అమెరికా విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ సంయుక్తంగా రూపొందించాయి.
వ్యవస్థాపక దేశాలు: ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, ఇటలీ, జపాన్, లక్సెంబర్గ్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE) మరియు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (UK) ప్రారంభ సభ్య దేశాలుగా ఉన్నాయి.
భారతదేశం: భారత్ కూడా ఈ ప్రతిష్టాత్మక ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన దేశాలలో ఒకటి.

శాంతియుత అన్వేషణ: అంతరిక్ష కార్యకలాపాలు కేవలం శాంతియుత ప్రయోజనాల కోసమే జరగాలి.
పారదర్శకత: అంతరిక్షంలో చేపట్టే ప్రయోగాలు, విధానాలపై ఇతర దేశాలతో పారదర్శకత కలిగి ఉండాలి.
సమాచార మార్పిడి: శాస్త్రీయ పరిశోధనల ద్వారా పొందిన సమాచారాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా పంచుకోవాలి.
అంతరిక్ష వారసత్వ సంరక్షణ: అంతరిక్షంలోని చారిత్రక ప్రదేశాలను మరియు కళాఖండాలను రక్షించాలి.
స్పేస్ డెబ్రిస్ (వ్యర్థాలు): అంతరిక్ష వ్యర్థాలను తగ్గించేలా చర్యలు తీసుకోవాలి.

ఒప్పందం పేరు: ఆర్టెమిస్ ఒప్పందాలు (Artemis Accords).
తాజాగా చేరిన దేశం: జోర్డాన్.
ప్రారంభించిన సంస్థ: నాసా (NASA).
భారత్ స్థితి: సభ్య దేశంగా ఉంది (Signatory).
ప్రధాన ఉద్దేశ్యం: చంద్రుడిపై శాశ్వత మానవ ఉనికి మరియు సురక్షిత అంతరిక్ష అన్వేషణ.
అంతరిక్ష రంగంలో కొత్తగా ఎదుగుతున్న దేశాలకు మరియు అగ్రరాజ్యాలకు మధ్య ఈ ఒప్పందం ఒక ఉమ్మడి వేదికగా పనిచేస్తూ, విశ్వం గురించి మరిన్ని రహస్యాలను తెలుసుకోవడానికి దోహదపడనుంది.

ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్ అడవుల నుండి దేశ రాజధాని ఢిల్లీ నడిబొడ్డు వరకు గోండు (Gond) తెగ ప్రజలు ఇటీవల ఒక సుదీర్ఘ యాత్ర చేపట్టారు. "ధరణిని రక్షించండి.. విధ్వంసాన్ని ఆపండి" అనే నినాదంతో పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం వారు గళమెత్తారు.
ప్రకృతిని దైవంగా భావించే గోండు తెగ ప్రజలు, అడవుల విధ్వంసం మరియు భూమి కాలుష్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడేందుకు సిద్ధమయ్యారు. తమ సంప్రదాయ కళలు, పాటల ద్వారా పర్యావరణ సందేశాన్ని వినిపిస్తూ ఢిల్లీకి చేరుకున్న వీరి యాత్ర జాతీయ స్థాయిలో చర్చనీయాంశమైంది.

నేపథ్యం: గోండులు లేదా గోండి లేదా కోయితుర్ (Koitur) అనేది భారతదేశంలోని అతిపెద్ద ద్రావిడ భాషా సమూహానికి చెందిన గిరిజన తెగ.
వ్యాప్తి: వీరు ప్రధానంగా మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌గఢ్, మహారాష్ట్ర మరియు ఒడిశా రాష్ట్రాలలో నివసిస్తున్నారు. భారతదేశంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన గిరిజన సమూహాలలో వీరు ఒకరు.
విభాగాలు: గోండులను ప్రధానంగా నాలుగు రకాలుగా విభజించవచ్చు:
రాజ్ గోండులు
మాడియా గోండులు
ధుర్వే గోండులు
ఖతుల్వార్ గోండులు

భాష: వీరు మాట్లాడే భాషను 'గోండి' (Gondi) అని పిలుస్తారు. ఇది ద్రావిడ భాషా కుటుంబానికి చెందినది.
జీవనోపాధి: వీరి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రధాన ఆధారం వ్యవసాయం. దీనితో పాటు పశుపోషణ కూడా చేస్తారు. అడవిలో లభించే అటవీ ఉత్పత్తులను సేకరించి ఆహారంగా మరియు విక్రయానికి ఉపయోగిస్తారు.

ప్రకృతి ఆరాధన: గోండులు ప్రకృతి శక్తులను, పర్వతాలను మరియు పూర్వీకులను దైవంగా పూజిస్తారు. వీరిలో 'గోండు పెయింటింగ్స్' (Gond Art) అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినవి. చెట్లు, పక్షులు మరియు జంతువులను విభిన్న రంగుల్లో గీసే ఈ కళాకృతులకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు ఉంది.
సాంస్కృతిక వారసత్వం: గోండుల జానపద కథలు, పాటలు మరియు నృత్యాలు వారి పురాతన సంస్కృతికి అద్దం పడతాయి.

తెగ పేరు: గోండు (Gond).
భాష: గోండి (ద్రావిడ భాషా కుటుంబం).
ప్రధాన రాష్ట్రాలు: మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్‌గఢ్, మహారాష్ట్ర, ఒడిశా.
తాజా వార్త: పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం బస్తర్ నుండి ఢిల్లీ వరకు యాత్ర.
ప్రసిద్ధ కళ: గోండు చిత్రకళ.
అడవుల సంరక్షణలో గిరిజనుల పాత్రను గుర్తించాలని, వారి హక్కులను కాపాడాలని ఈ యాత్ర ద్వారా గోండులు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి విజ్ఞప్తి చేశారు.

ఛత్తీస్‌గఢ్ ప్రభుత్వం పర్యాటక రంగాన్ని బలోపేతం చేసే దిశగా కీలక నిర్ణయం తీసుకుంది. ప్రసిద్ధ భోరమ్‌దేవ్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం (Bhoramdeo Wildlife Sanctuary) లో త్వరలోనే కొత్త జంగిల్ సఫారీని ప్రారంభించేందుకు ప్రభుత్వం సిద్ధమైంది.
ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని కవర్ధా జిల్లాలో ఉన్న భోరమ్‌దేవ్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం త్వరలో పర్యాటక హబ్‌గా మారబోతోంది. ఇక్కడి సహజ సిద్ధమైన అటవీ అందాలను పర్యాటకులు దగ్గరగా వీక్షించేందుకు వీలుగా ప్రభుత్వం సఫారీ సేవలను అందుబాటులోకి తీసుకురానుంది.

స్థానం: ఇది ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని కవర్ధా (కబీర్‌ధామ్) జిల్లాలో ఉంది.
భౌగోళిక ప్రాంతం: ఇది సాత్పురా పర్వత శ్రేణులలోని మైకల్ శ్రేణిలో (Maikal range) భాగం.
వ్యూహాత్మక కారిడార్: ఇది మధ్యప్రదేశ్‌లోని కాన్హా నేషనల్ పార్క్ మరియు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని అచానక్మార్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రాన్ని కలిపే 'కాన్హా-అచానక్మార్ కారిడార్'లో భాగంగా ఉంది.
పేరు వెనుక కారణం: ఈ ప్రాంతానికి సమీపంలోనే ఉన్న చారిత్రక భోరమ్‌దేవ్ ఆలయం (దీనిని ఛత్తీస్‌గఢ్ ఖజురహో అని కూడా పిలుస్తారు) పేరు మీద దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది.
వైశాల్యం: ఇది సుమారు 352 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది.

గిరిజన సంస్కృతి: ఈ ప్రాంతంలో ప్రధానంగా బైగా (Baiga), గోండు (Gond), మరియు కన్వర్ (Kanwar) తెగలకు చెందిన గిరిజన ప్రజలు నివసిస్తున్నారు.
నదులు: ఫెన్ (Fen) మరియు సంకారి (Sankari) నదులు ఈ అభయారణ్యం నుండే జన్మిస్తాయి.
వృక్షసంపద: ఇక్కడ ఉష్ణమండల తేమ మరియు పొడి ఆకురాల్చే అడవులు ఉన్నాయి. సాజ్, సాల (Sal), టెందు మరియు నీలగిరి వృక్షాలు ఇక్కడ విస్తారంగా కనిపిస్తాయి.
వన్యప్రాణులు: ఇది పులులు, చిరుతపులులు, స్లోత్ బేర్స్ (ఎలుగుబంట్లు) మరియు వివిధ రకాల జింకలు, పక్షులకు నిలయం.

సంరక్షణ కేంద్రం పేరు: భోరమ్‌దేవ్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం.
రాష్ట్రం: ఛత్తీస్‌గఢ్.
పర్వత శ్రేణి: మైకల్ రేంజ్ (సాత్పురా హిల్స్).
నదుల మూలం: ఫెన్ మరియు సంకారి.
తాజా వార్త: జంగిల్ సఫారీ ప్రారంభానికి ప్రభుత్వం నిర్ణయం.
ఈ కొత్త సఫారీ అందుబాటులోకి రావడం వల్ల అటు పర్యావరణ పర్యాటకం (Eco-tourism) అభివృద్ధి చెందడమే కాకుండా, స్థానిక గిరిజన తెగలకు ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తాయని ప్రభుత్వం ఆశిస్తోంది.

తమిళనాడు తీరం నుంచి ఆలివ్ రిడ్లే తాబేళ్లు (Olive Ridley Turtles) శ్రీలంక డోమ్ (Sri Lanka Dome) వైపు తమ వలస ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించాయి. అత్యంత అరుదైన మరియు ఉత్పాదకత కలిగిన ఈ సముద్ర ప్రాంతం వైపు తాబేళ్లు తరలివెళ్లడం శాస్త్రవేత్తల దృష్టిని ఆకర్షించింది.
ప్రపంచంలోనే అత్యంత విభిన్నమైన వలస ప్రయాణాలు చేసే జీవుల్లో ఆలివ్ రిడ్లే తాబేళ్లు ఒకటి. తాజాగా తమిళనాడు తీర ప్రాంతం నుండి ఇవి వేల కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న 'శ్రీలంక డోమ్' వైపు ప్రయాణిస్తున్నాయి. ఆహారం మరియు అనుకూల వాతావరణం కోసం ఇవి ప్రతి ఏటా ఈ సుదీర్ఘ ప్రయాణాన్ని సాగిస్తాయి.

ప్రత్యేకత: ఇవి ప్రపంచంలోని అన్ని సముద్ర తాబేళ్లలో అత్యంత చిన్నవి మరియు అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్నవి.
పేరు వెనుక కారణం: వీటి పైకప్పు (Carapace/Shell) ఆలివ్ గ్రీన్ రంగులో ఉండటం వల్ల వీటికి ఈ పేరు వచ్చింది.
అరిబాడ (Arribada): వేలాది ఆడ తాబేళ్లు ఒకేసారి తీరానికి వచ్చి గుడ్లు పెట్టే వింతైన ప్రక్రియను 'అరిబాడ' అని పిలుస్తారు.
నివాసం: ఇవి ప్రధానంగా పసిఫిక్, అట్లాంటిక్ మరియు హిందూ మహాసముద్రాలలోని వెచ్చని నీటిలో కనిపిస్తాయి. ఒడిశాలోని గహిర్మథ మెరైన్ శాంక్చువరీ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద తాబేళ్ల సంతానోత్పత్తి కేంద్రంగా (Rookery) పేరుగాంచింది.
ఆహారం: ఇవి మాంసాహారం మరియు వృక్షాహారం రెండింటినీ తీసుకునే ఉభయాహారులు (Omnivorous).

ప్రాముఖ్యత: ఇది హిందూ మహాసముద్రంలోని అత్యంత ఉత్పాదక ప్రాంతాలలో ఒకటి.
ఏర్పడే విధానం: సముద్ర గర్భంలోని చల్లని, పోషకాలు సమృద్ధిగా ఉన్న నీరు ఉపరితలానికి రావడం (Upwelling) వల్ల ఇక్కడ 'ప్లాంక్టన్' అనే సూక్ష్మజీవులు భారీగా పెరుగుతాయి. ఇవి తాబేళ్లు, చేపలు మరియు తిమింగలాలకు ప్రధాన ఆహారం.
సమయం: ఈ ప్రక్రియ సాధారణంగా మే నెలలో ప్రారంభమై, జూలైలో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంటుంది. సెప్టెంబర్ తర్వాత తాబేళ్లు తిరిగి తమ నివాస ప్రాంతాలకు చేరుకుంటాయి.

IUCN రెడ్ లిస్ట్: వల్నరబుల్ (Vulnerable).
CITES: అపెండిక్స్ I.
వైల్డ్‌లైఫ్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్ (1972): షెడ్యూల్ 1.

తాబేలు రకం: ఆలివ్ రిడ్లే.
వలస ప్రాంతం: శ్రీలంక డోమ్.
ప్రసిద్ధ కేంద్రం: గహిర్మథ (ఒడిశా).
గుడ్లు పెట్టే ప్రక్రియ: అరిబాడ.
సముద్ర జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడటంలో ఈ తాబేళ్లు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. వీటి వలస మార్గాలను పర్యవేక్షించడం ద్వారా సముద్ర పర్యావరణ మార్పులను శాస్త్రవేత్తలు అంచనా వేస్తున్నారు.

పశ్చిమ ఆఫ్రికా దేశమైన మాలి (Mali) లో నెలకొన్న తాజా భద్రతా పరిస్థితుల దృష్ట్యా, అక్కడ నివసిస్తున్న భారతీయ పౌరులు అత్యంత అప్రమత్తంగా ఉండాలని భారత ప్రభుత్వం హెచ్చరించింది. అనవసరంగా బయట తిరగవద్దని మరియు ఇంటి పట్టునే ఉండాలని సూచించింది.
పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో భూపరివేష్టిత దేశమైన మాలిలో గత కొంతకాలంగా కొనసాగుతున్న రాజకీయ అస్థిరత మరియు సాయుధ దాడుల నేపథ్యంలో భారత విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ ఈ అడ్వైజరీని జారీ చేసింది. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో అక్కడి భారత రాయబార కార్యాలయాన్ని సంప్రదించాలని కోరింది.

స్థానం: ఇది పశ్చిమ ఆఫ్రికాలోని ఒక భూపరివేష్టిత దేశం (Landlocked Country).
సరిహద్దు దేశాలు: దీనికి ఉత్తరాన అల్జీరియా, తూర్పున నైజర్ మరియు బుర్కినా ఫాసో, దక్షిణాన ఐవరీ కోస్ట్ మరియు గినియా, పశ్చిమాన సెనెగల్ మరియు మౌరిటానియా దేశాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
రాజధాని: బమాకో (Bamako).
నది: నైజర్ నది (Niger River) ఈ దేశం గుండా ప్రవహిస్తుంది. ఇది మాలికి ప్రధాన నీటి వనరు.
అత్యున్నత శిఖరం: హోంబోరి టోండో (Hombori Tondo - 1,155 మీటర్లు).