- గడ్డి మైదానాల పర్యావరణ వ్యవస్థకు సూచికగా భావించే బెంగాల్ ఫ్లోరికన్ పక్షుల సంఖ్య ఆందోళనకరంగా పడిపోతోంది. తాజా అంచనాల ప్రకారం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా వీటి సంఖ్య 1,000 కంటే తక్కువకు చేరుకుంది.
- గంగా-బ్రహ్మపుత్ర నదీ పరివాహక ప్రాంతాల్లోని గడ్డి మైదానాలు కుంచించుకుపోవడమే దీనికి ప్రధాన కారణమని పర్యావరణ వేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు.
- నివాసం: ఇవి ప్రధానంగా గంగా-బ్రహ్మపుత్ర మైదానాల్లోని వరదలకు గురయ్యే అల్యూవియల్ (ఒండ్రు) గడ్డి మైదానాల్లో నివసిస్తాయి.
- వ్యాప్తి: భారతదేశంలో ఉత్తరప్రదేశ్, అస్సాం మరియు అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లో ఇవి కనిపిస్తాయి. భారత్ వెలుపల నేపాల్ మరియు బంగ్లాదేశ్లలో కూడా వీటి ఉనికి ఉంది.
- ప్రత్యేకత: ఇవి 'రివర్స్ సెక్సువల్ డైమోర్ఫిజం' (ఆడ పక్షులు మగవాటి కంటే పెద్దవిగా ఉండటం) మరియు కలర్ డైక్రోమాటిజం (ఆడ, మగ పక్షులు వేర్వేరు రంగుల్లో ఉండటం) ప్రదర్శిస్తాయి.
- లెక్కింగ్ (Lekking): సంతానోత్పత్తి సమయంలో మగ పక్షులు ఆడవాటిని ఆకర్షించడానికి గాలిలోకి ఎగురుతూ, ప్రత్యేక శబ్దాలు చేస్తూ ప్రదర్శనలు ఇస్తాయి. ఈ ప్రవర్తనను 'లెక్కింగ్' అని పిలుస్తారు.
- ఆహారం: ఇవి సర్వభక్షకులు (Omnivorous). కీటకాలు, విత్తనాలు, పూలతో పాటు చిన్నపాటి పాములు, బల్లులను కూడా ఆహారంగా తీసుకుంటాయి.
- రూపం: మగ పక్షి నల్లని ఈకలు, తెల్లని రెక్కల మచ్చలను కలిగి ఉంటుంది. ఎగిరే సమయంలో ఇవి స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
- ఆవాసాల వినాశనం: గడ్డి మైదానాలను వ్యవసాయ భూములుగా మార్చడం, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి వల్ల ఆవాసాలు ముక్కలవ్వడం.
- నిర్వహణ లోపం: అడవుల్లో ఏటా గడ్డిని తగలబెట్టడం, అతిగా పశువులను మేపడం, నదుల గమనం మారడం వంటివి వీటి ఉనికిని దెబ్బతీస్తున్నాయి.
- ఆక్రమణలు: మానవ ఆక్రమణలు మరియు విదేశీ మొక్కల జాతులు (Invasive species) గడ్డి మైదానాలను ఆక్రమించడం.
- ప్రస్తుతం బెంగాల్ ఫ్లోరికన్ అంతర్జాతీయ ప్రకృతి సంరక్షణ సంఘం (IUCN) జాబితాలో 'క్రిటికల్లీ ఎండెంజర్డ్' (Critically Endangered) - అంటే అతి తీవ్రమైన ముప్పు పొంచి ఉన్న జాతిగా వర్గీకరించబడింది. వీటిని రక్షించేందుకు తక్షణమే గడ్డి మైదానాల పరిరక్షణ చర్యలు చేపట్టాలని నిపుణులు కోరుతున్నారు.
- పక్షి పేరు: బెంగాల్ ఫ్లోరికన్ (Bengal Florican).
- స్థితి: క్రిటికల్లీ ఎండెంజర్డ్ (IUCN Red List).
- ముఖ్య నివాసం: గడ్డి మైదానాలు (Grasslands).
- వ్యాప్తి: అస్సాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, యూపీ (భారత్), నేపాల్, బంగ్లాదేశ్.
- విశేషం: పర్యావరణ సూచిక జాతి (Indicator Species).
- ప్రవర్తన: లెక్కింగ్ (Lekking) - మగ పక్షుల ప్రదర్శన.
- పచ్చళ్ల తయారీలో 'రాజసం' ఉట్టిపడే కర్ణాటకకు చెందిన 'అప్పెమిడి' (Appemidi) మామిడి రకం ప్రస్తుతం మనుగడ సంక్షోభంలో పడింది. వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం వల్ల కర్ణాటకలోని అఘనాశిని లోయలో ఉన్న ఈ సహజ సిద్ధమైన చెట్లు దెబ్బతింటున్నాయని పర్యావరణ నిపుణులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. వీటిని వాటి సహజ ఆవాసాల్లోనే (In-situ conservation) కాపాడుకోవాల్సిన అవసరం ఉందని వారు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
- ప్రాంతం: ఇవి కేవలం కర్ణాటకలోని ఉత్తర కన్నడ మరియు శివమొగ్గ జిల్లాల్లో మాత్రమే కనిపిస్తాయి.
- రకం: కన్నడలో 'అప్పెమిడి' అంటే 'లేత మామిడి' అని అర్థం. పచ్చి మామిడి రకాల్లో దీనిని 'రాజు' (King) గా పరిగణిస్తారు.
- ప్రత్యేకత: ఈ మామిడి పండ్లు మంచి గుజ్జును కలిగి ఉండి, అద్భుతమైన సువాసనను వెదజల్లుతాయి. వీటికి నిల్వ సామర్థ్యం (Shelf life) చాలా ఎక్కువ.
- ఉపయోగాలు: దక్షిణ ఆసియా పచ్చళ్ల పరిశ్రమలో ఈ మామిడికి విపరీతమైన డిమాండ్ ఉంది. సాంప్రదాయ పచ్చళ్ల తయారీకి ఇది మొదటి ఎంపిక.
- GI ట్యాగ్: దీని యొక్క విశిష్టత మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యతను గుర్తించి 2009లో దీనికి భౌగోళిక గుర్తింపు (GI Tag) లభించింది.
- నిర్వచనం: ఒక నిర్దిష్ట భౌగోళిక ప్రాంతం నుంచి ఉద్భవించి, ఆ ప్రాంతానికి మాత్రమే ఉండే ప్రత్యేక లక్షణాలు లేదా నాణ్యత కలిగిన ఉత్పత్తులకు ఇచ్చే గుర్తింపు ఇది.
- పరిధి: వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, ఆహార పదార్థాలు, హస్తకళలు మరియు పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులకు దీనిని ఇస్తారు.
- చట్టం: భారత్లో దీనిని 'భౌగోళిక సూచికల (నమోదు మరియు రక్షణ) చట్టం, 1999' ద్వారా నియంత్రిస్తారు.
- వ్యవధి: GI ట్యాగ్ 10 సంవత్సరాల పాటు చెల్లుబాటు అవుతుంది. ఆ తర్వాత దీనిని మళ్లీ పునరుద్ధరించుకోవచ్చు (Renewable).
- పశ్చిమ కనుమల జీవవైవిధ్యంలో అప్పెమిడి ఒక భాగం. వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఈ రకం అంతరించిపోతే, అది కేవలం ఒక పండును కోల్పోవడమే కాకుండా ఒక ప్రాంతపు సాంప్రదాయ ఆహార వారసత్వాన్ని కోల్పోవడమే అవుతుంది.
- వార్తల్లోని పండు: అప్పెమిడి (Appemidi) మామిడి.
- రాష్ట్రం: కర్ణాటక (ఉత్తర కన్నడ, శివమొగ్గ).
- GI ట్యాగ్ సంవత్సరం: 2009.
- ముప్పు: వాతావరణ మార్పులు మరియు అటవీ విధ్వంసం.
- ప్రత్యేకత: పచ్చళ్లకు అత్యంత అనువైనది, ఘాటైన సువాసన.
- GI ట్యాగ్ కాలపరిమితి: 10 ఏళ్లు.
- విదేశాల నుంచి దిగుమతి చేసుకునే పెట్రోలియం, అమ్మోనియా మరియు ఎరువులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవడానికి భారతదేశం కోల్ గ్యాసిఫికేషన్ (బొగ్గు వాయుీకరణ) ప్రక్రియను వేగవంతం చేస్తోంది. ఇందులో భాగంగా ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ₹8,500 కోట్ల ప్రోత్సాహక పథకం ద్వారా ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ రంగాల్లో భారీ ప్రాజెక్టులను చేపట్టనున్నట్లు కేంద్ర మంత్రి తెలిపారు.
- ఆమోదం: ఈ పథకాన్ని జనవరి 24, 2024న కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించింది.
- బడ్జెట్: దీని కోసం ప్రభుత్వం ₹8,500 కోట్లను కేటాయించింది.
- లక్ష్యం: 2030 నాటికి 100 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గును వాయుీకరణ (Gasification) చేయాలనేది ప్రభుత్వ లక్ష్యం.
- భాగస్వామ్యం: ఈ పథకం కింద ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (PSUs) మరియు ప్రైవేట్ రంగ సంస్థలు రెండింటికీ ప్రోత్సాహకాలు అందుతాయి.
- ఇది ఒక థర్మో-కెమికల్ ప్రక్రియ. ఇందులో బొగ్గును నేరుగా మండించకుండా, దానిని సిన్గ్యాస్ (Syngas) అనే వాయువుగా మారుస్తారు.
- ప్రక్రియ: బొగ్గును సుమారు 1000°C నుండి 1400°C అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద, నియంత్రిత ఆక్సిజన్ మరియు ఆవిరితో చర్య జరిపిస్తారు.
- సిన్గ్యాస్ మిశ్రమం: ఈ ప్రక్రియలో వెలువడే వాయువులో ప్రధానంగా కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (CO), హైడ్రోజన్ (H2), కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO2), మీథేన్ (CH4) మరియు నీటి ఆవిరి (H2O) ఉంటాయి.
- క్లీన్ కోల్ టెక్నాలజీ: ఇది బొగ్గును పర్యావరణహితంగా ఉపయోగించుకునే వ్యూహంలో ఒక భాగం.
- ఇంధన భద్రత: దేశీయ బొగ్గు నిల్వలను ఉపయోగించుకోవడం ద్వారా విదేశీ దిగుమతులపై భారం తగ్గుతుంది.
- ఆర్థిక వృద్ధి: మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి మరియు సాంకేతిక ఆవిష్కరణల ద్వారా ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయి.
- బహుళ ఉపయోగాలు: సిన్గ్యాస్ను విద్యుత్ ఉత్పత్తికే కాకుండా రసాయనాలు, ఎరువులు మరియు సింథటిక్ ఇంధనాల తయారీలో కూడా వాడవచ్చు.
- పథకం పేరు: కోల్ గ్యాసిఫికేషన్ ఇన్సెంటివ్ స్కీమ్.
- మొత్తం కేటాయింపు: ₹8,500 కోట్లు.
- లక్ష్యం: 2030 నాటికి 100 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గు వాయుీకరణ.
- ప్రయోజనం: అమ్మోనియా, ఎరువులు మరియు పెట్రోలియం దిగుమతుల తగ్గింపు.
- ప్రక్రియ ఫలితం: సిన్గ్యాస్ (Syngas) ఉత్పత్తి.
- నిర్వహణ: బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Coal).
- అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ఆహార వస్తువుల ధరలు మార్చి 2026లో స్వల్పంగా పెరిగాయి. ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన ఆహార మరియు వ్యవసాయ సంస్థ (FAO) విడుదల చేసిన తాజా గణాంకాల ప్రకారం, మధ్యప్రాచ్యంలో (Middle East) పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతల కారణంగా ఇంధన ధరలు పెరగడం, తద్వారా ఆహార వస్తువుల రవాణా మరియు ఉత్పత్తి ఖర్చులు పెరగడమే దీనికి ప్రధాన కారణం.
- నిర్వచనం: అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ట్రేడ్ అయ్యే ఆహార వస్తువుల ధరల్లో వచ్చే నెలవారీ మార్పులను ఇది కొలుస్తుంది.
- ఆధారిత అంశాలు: ఇది ప్రధానంగా ఐదు వస్తు సమూహాల ధరల సూచీల సగటు ఆధారంగా లెక్కించబడుతుంది.
- ధాన్యాలు (Cereals)
- కూరగాయల నూనెలు (Vegetable Oils)
- డైరీ ఉత్పత్తులు (Dairy)
- మాంసం (Meat)
- చక్కెర (Sugar)
- ఆధార సంవత్సరం (Base Year): 2014-16.
- గుర్తింపు: ఇది ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన ఒక ప్రత్యేక విభాగం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆకలిని అంతం చేయడం, పోషకాహార లోపాన్ని నివారించడం మరియు ఆహార భద్రతను మెరుగుపరచడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
- సభ్యత్వం: ఇందులో మొత్తం 195 సభ్యులు (194 దేశాలు మరియు యూరోపియన్ యూనియన్) ఉన్నారు. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా 130కి పైగా దేశాల్లో పనిచేస్తోంది.
- ముఖ్య కార్యాలయం: రోమ్, ఇటలీ.
- అనుబంధ సంస్థలు: వరల్డ్ ఫుడ్ ప్రోగ్రామ్ (WFP) మరియు ఇంటర్నేషనల్ ఫండ్ ఫర్ అగ్రికల్చరల్ డెవలప్మెంట్ (IFAD).
- కరెంట్ అఫైర్స్ దృష్ట్యా పోటీ పరీక్షల్లో అడిగే అవకాశం ఉన్న నివేదికలు.
- ది స్టేట్ ఆఫ్ ది వరల్డ్స్ ఫారెస్ట్స్ (SOFO) - ప్రపంచ అడవుల స్థితిగతులు.
- ది స్టేట్ ఆఫ్ వరల్డ్ ఫిషరీస్ అండ్ ఆక్వాకల్చర్ (SOFIA) - మత్స్య సంపద నివేదిక.
- ది స్టేట్ ఆఫ్ ఫుడ్ సెక్యూరిటీ అండ్ న్యూట్రిషన్ ఇన్ ది వరల్డ్ (SOFI) - ప్రపంచ ఆహార భద్రత మరియు పోషణ.
- ది స్టేట్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ కమోడిటీ మార్కెట్స్ (SOCO) - వ్యవసాయ వస్తువుల మార్కెట్ స్థితిగతులు.
- తాజా వార్త: మార్చి 2026లో ఆహార ధరల సూచీ పెరుగుదల.
- కారణం: మధ్యప్రాచ్య వివాదాల వల్ల పెరిగిన ఇంధన ధరలు.
- సంస్థ: ఫుడ్ అండ్ అగ్రికల్చర్ ఆర్గనైజేషన్ (FAO).
- స్థాపన ఉద్దేశ్యం: ఆహార భద్రత మరియు ఆకలి నిర్మూలన.
- ప్రధాన కార్యాలయం: రోమ్, ఇటలీ.
- సూచీలో భాగమైన వస్తువులు: ధాన్యాలు, నూనెలు, డైరీ, మాంసం, చక్కెర.
- ఛత్తీస్గఢ్లోని వన్యప్రాణి సంరక్షణలో ఒక కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. బర్నవాపర వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రంలోని రాంపూర్ గడ్డి మైదానాల్లోకి కృష్ణ జింకలను (Blackbucks) వాటి సహజ సిద్ధమైన ఆవాసంలోకి విజయవంతంగా తిరిగి ప్రవేశపెట్టారు.
- ఈ ప్రాంతంలో గతంలో అంతరించిపోయిన కృష్ణ జింకల సంఖ్యను మళ్ళీ పెంచేందుకు అటవీ శాఖ ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది.
- ప్రాంతం: ఇది ఛత్తీస్గఢ్లోని మహాసముంద్ (Mahasamund) జిల్లా ఉత్తర భాగంలో విస్తరించి ఉంది.
- పేరు వెనుక చరిత్ర: ఈ అభయారణ్యం మధ్యలో ఉన్న 'బర్' మరియు 'నవాపర' అనే రెండు అటవీ గ్రామాల పేరు మీదుగా దీనికి 'బర్నవాపర' అని పేరు వచ్చింది.
- విస్తీర్ణం: ఇది సుమారు 245 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది.
- జలవనరులు: మహానది యొక్క ఉపనదులు ఇక్కడ ప్రధాన నీటి వనరులు. పశ్చిమ సరిహద్దులో బలందేహి (Balamdehi) నది, ఈశాన్య సరిహద్దులో జోంక్ (Jonk) నది ప్రవహిస్తున్నాయి.
- అడవుల రకం: ఇక్కడ ప్రధానంగా ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చు అడవులు (Tropical Dry Deciduous Forests) కనిపిస్తాయి.
- వృక్షజాలం (Flora): టేకు (Teak), సాల్ (Sal), వెదురు (Bamboo) మరియు టెర్మినాలియా (Terminalia) వంటి చెట్లు ఇక్కడ సమృద్ధిగా పెరుగుతాయి.
- జంతుజాలం (Fauna): ఇక్కడ పులులు, చిరుతపులులు, ఇండియన్ బైసన్ (గౌర్), నీల్గాయ్, అడవి పంది, కొండ గొర్రెలు, సాంబార్ మరియు చుక్కల జింకలు నివసిస్తాయి.
- పక్షులు: చిలుకలు, నెమళ్లు, కొంగలతో పాటు దాదాపు 150 రకాల పక్షి జాతులకు ఇది నిలయం.
- కృష్ణ జింకల వంటి అంతరించిపోతున్న జాతులను మళ్లీ వాటి సహజ ఆవాసాల్లోకి తీసుకురావడం ద్వారా ఈ అభయారణ్యం యొక్క జీవవైవిధ్యాన్ని (Biodiversity) కాపాడటం అటవీ శాఖ లక్ష్యం. పర్యాటక రంగం అభివృద్ధికి కూడా ఈ చర్య దోహదపడనుంది.
- అభయారణ్యం పేరు: బర్నవాపర వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం.
- రాష్ట్రం: ఛత్తీస్గఢ్ (మహాసముంద్ జిల్లా).
- వార్తల్లో నిలవడానికి కారణం: కృష్ణ జింకలను (Blackbucks) తిరిగి ప్రవేశపెట్టడం.
- ప్రధాన నదులు: బలందేహి మరియు జోంక్ నదులు.
- అడవుల రకం: ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చు అడవులు.
- మొత్తం వైశాల్యం: 245 చ.కి.మీ.
- బోర్డర్ రోడ్స్ ఆర్గనైజేషన్ (BRO) పరిధిలోని అత్యంత వ్యూహాత్మక ప్రాజెక్టులలో ఒకటైన 'ప్రాజెక్ట్ చేతక్' (Project Chetak) తన 47వ ఆవిర్భావ దినోత్సవాన్ని రాజస్థాన్లోని బికనీర్లో ఘనంగా నిర్వహించుకుంది. 1980లో ప్రారంభమైన ఈ ప్రాజెక్ట్, దశాబ్దాలుగా దేశ పశ్చిమ సరిహద్దుల్లో సైనిక అవసరాలకు మరియు ప్రాంతీయ అభివృద్ధికి వెన్నెముకలా నిలుస్తోంది.
- స్థాపన: దేశ పశ్చిమ సెక్టార్లో మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరిచే లక్ష్యంతో 1980లో ఈ ప్రాజెక్టును చేపట్టారు.
- పరిధి: భౌగోళిక విస్తీర్ణం పరంగా ఇది BRO చేపట్టిన అతిపెద్ద ప్రాజెక్టులలో ఒకటి. ఇది రాజస్థాన్, పంజాబ్ మరియు ఉత్తర గుజరాత్ ప్రాంతాలలో సుమారు 4,000 కిలోమీటర్ల మేర రోడ్డు నెట్వర్క్ను మరియు 214 కిలోమీటర్ల డిచ్-కమ్-బండ్ (Ditch-cum-bund)ను నిర్వహిస్తోంది.
- రక్షణ దళాలకు మద్దతు: అంతర్జాతీయ సరిహద్దు (IB) వెంబడి సైనిక కదలికలకు అవసరమైన ఫీడర్ రోడ్లను ఇది నిర్వహిస్తుంది. ప్రస్తుతం ఈ రహదారులను నేషనల్ హైవే డబుల్ లేన్ (NHDL) ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఆధునీకరిస్తున్నారు.
- ధ్యేయం (Motto): 'చేతక్ కా ప్రయాస్, దేశ్ కా వికాస్' (చేతక్ కృషి - దేశ అభివృద్ధి).
- ఏర్పాటు: దేశ సరిహద్దులను సురక్షితం చేయడానికి మరియు మారుమూల ప్రాంతాల్లో రోడ్ల నిర్మాణానికి 1960 మే 7న దీనిని స్థాపించారు.
- మంత్రిత్వ శాఖ: 2015 నుండి BRO పూర్తిగా కేంద్ర రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వచ్చింది.
- విధులు: అత్యంత క్లిష్టమైన హిమాలయ పర్వత శ్రేణులు మరియు ఎడారి ప్రాంతాలలో రోడ్లు, వంతెనలు, టన్నెల్స్ (సొరంగాలు), మరియు ఎయిర్ఫీల్డ్స్ నిర్మించడంలో BRO ఆరితేరిన సంస్థ.
- ధ్యేయం: 'శ్రమేణ సర్వం సాధ్యమ్' (కష్టపడితే ఏదైనా సాధించవచ్చు).
- ప్రాజెక్ట్ చేతక్ కేవలం రోడ్లు వేయడమే కాకుండా, సరిహద్దు గ్రామాల ప్రజలకు రవాణా సౌకర్యాలు కల్పిస్తూ వారిని దేశ ప్రధాన స్రవంతిలోకి తీసుకురావడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. యుద్ధ సమయంలో సైన్యానికి నిత్యావసరాలు మరియు ఆయుధాలను వేగంగా చేరవేయడంలో ఈ రహదారులే కీలకం.
- వార్త: ప్రాజెక్ట్ చేతక్ 47వ ఆవిర్భావ దినోత్సవం.
- వేదిక: బికనీర్, రాజస్థాన్.
- ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభం: 1980.
- నిర్వహణ సంస్థ: బోర్డర్ రోడ్స్ ఆర్గనైజేషన్ (BRO).
- సేవలు అందించే రాష్ట్రాలు: రాజస్థాన్, పంజాబ్ మరియు గుజరాత్.
- BRO స్థాపన: మే 7, 1960.
- BRO మంత్రిత్వ శాఖ: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence).
- దేశంలో పార్సీల జనాభా తగ్గుదలని అరికట్టే లక్ష్యంతో కేంద్ర మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహించిన యూనివర్సల్ పార్సీ రిజిస్ట్రేషన్ డ్రైవ్ విజయవంతమైంది. ఈ ప్రత్యేక శిబిరం ద్వారా సుమారు 300 మంది కొత్తగా 'జియో పార్సీ' పోర్టల్లో తమ పేర్లను నమోదు చేసుకున్నారు. పార్సీ సమాజం యొక్క భవిష్యత్తును సురక్షితం చేసే దిశగా ప్రభుత్వం ఈ కీలక అడుగు వేసింది.
- నేపథ్యం: ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వం యొక్క ప్రతిష్టాత్మకమైన సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్.
- స్థాపన: దేశంలో వేగంగా తగ్గుతున్న పార్సీ జనాభాను అరికట్టి, వారి సంఖ్యను స్థిరీకరించేందుకు 2013-14లో ఈ పథకాన్ని ప్రారంభించారు.
- నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Minority Affairs).
- శాస్త్రీయ మద్దతు: సంతానలేమితో బాధపడుతున్న పార్సీ జంటలకు వైద్య సహాయం మరియు శాస్త్రీయ పద్ధతుల ద్వారా సంతాన ప్రాప్తి కలిగేలా చేయడం.
- ఆర్థిక సహాయం: అర్హులైన పార్సీ జంటలకు వివిధ విభాగాల కింద ఆర్థిక సహాయం అందిస్తారు. ఈ నగదును నేరుగా వారి ఖాతాల్లోకి డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్ (DBT) ద్వారా జమ చేస్తారు.
- శిశు సంరక్షణ: పార్సీ కుటుంబాలలో పిల్లల సంరక్షణ మరియు వృద్ధుల సంరక్షణ కోసం కూడా ఈ పథకం మద్దతు ఇస్తుంది.
- సమన్వయం: రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మరియు ఆయా ప్రాంతాల్లోని పార్సీ స్వచ్ఛంద సంస్థల (Parsi Institutions) సహకారంతో ఈ పథకాన్ని అమలు చేస్తారు.
- ధృవీకరణ: లబ్ధిదారుల ఎంపికలో పారదర్శకత కోసం బయోమెట్రిక్ ప్రమాణీకరణతో కూడిన కఠినమైన ధృవీకరణ ప్రక్రియను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నిర్వహిస్తాయి.
- భారతదేశ సామాజిక నిర్మాణంలో పార్సీలు అత్యంత ప్రభావవంతమైన మైనారిటీ వర్గం. అయితే మారుతున్న సామాజిక పోకడల వల్ల వారి జనాభా గణనీయంగా తగ్గుతోంది. ఈ సంక్షోభాన్ని అధిగమించేందుకు ప్రభుత్వం 'జియో పార్సీ' వంటి పథకాల ద్వారా పార్సీ యువతను త్వరగా వివాహం చేసుకోవాలని, సంతానాన్ని పొందాలని ప్రోత్సహిస్తోంది.
- పథకం పేరు: జియో పార్సీ (Jiyo Parsi).
- ప్రారంభం: 2013-14.
- మంత్రిత్వ శాఖ: మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ.
- ముఖ్య లక్ష్యం: పార్సీ జనాభా తగ్గుదలని అరికట్టడం (Arresting declining population).
- చెల్లింపు విధానం: DBT (డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్).
- తాజా వార్త: ప్రత్యేక డ్రైవ్ ద్వారా 300 కొత్త రిజిస్ట్రేషన్లు పూర్తి.
- దేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల యువత మధ్య ఐక్యతను, అవగాహనను పెంచే లక్ష్యంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం 'యువ సంగమం' (Yuva Sangam) ఫేజ్-6ను ప్రారంభించింది. ఈ పథకం కింద ఎంపికైన యువతకు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు ఎక్స్పోజర్ టూర్లు (Exposure Tours) నిర్వహిస్తారు. ఉన్నత విద్యా సంస్థల సమన్వయంతో ఈ పర్యటనలు సాగుతాయి.
- నేపథ్యం: భారత ప్రభుత్వ 'ఏక్ భారత్ శ్రేష్ఠ భారత్' (EBSB) చొరవలో భాగంగా ఈ యువజన మార్పిడి కార్యక్రమం (Youth Exchange Programme) ప్రారంభించబడింది.
- లక్ష్యం: జాతీయ విద్యా విధానం (NEP 2020)లో పేర్కొన్న 'అనుభవపూర్వక అభ్యాసం' (Experiential Learning) విధానాన్ని ప్రోత్సహించడం. అంటే తరగతి గదులకే పరిమితం కాకుండా నిజ ప్రపంచాన్ని చూసి నేర్చుకోవడం.
- నిర్వహణ: కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Education) ఈ కార్యక్రమానికి నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తుంది.
- అర్హత: 18 నుండి 30 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు ఉన్న విద్యార్థులు, యువ వృత్తి నిపుణులు, ఎన్ఎస్ఎస్ (NSS), నెహ్రూ యువ కేంద్ర సంఘటన్ (NYKS) వాలంటీర్లు దీనికి దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు.
- 5-పి (5 Ps) సూత్రాలు: ఈ కార్యక్రమం ఐదు ప్రధాన అంశాల ఆధారంగా రూపొందించబడింది:
- పర్యం టన్ (Paryatan): పర్యాటకం.
- పరంపర (Parampara): సంప్రదాయం.
- ప్రగతి (Pragati): అభివృద్ధి.
- పరస్పర సంపర్క (Paraspar Sampark): ప్రజల మధ్య సంబంధాలు.
- ప్రౌద్యోగికి (Prodyogiki): సాంకేతికత.
- ఈ పర్యటనల ద్వారా యువత ఒక ప్రాంతంలోని భాష, సంస్కృతి, పద్ధతులు మరియు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను ప్రత్యక్షంగా చూసే అవకాశం లభిస్తుంది. ఇది దేశంలోని విభిన్న సంస్కృతుల పట్ల గౌరవాన్ని పెంపొందించి, జాతీయ సమైక్యతను బలపరుస్తుంది.
- కార్యక్రమం పేరు: యువ సంగమం (యువ సంగమం ఫేజ్-6).
- ప్రధాన చొరవ: ఏక్ భారత్ శ్రేష్ఠ భారత్ (EBSB).
- నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ.
- వయోపరిమితి: 18 - 30 ఏళ్లు.
- ప్రధాన సూత్రం: 5-Ps (పర్యం టన్, పరంపర, ప్రగతి, పరస్పర సంపర్క, ప్రౌద్యోగికి).
- విశేషం: NEP 2020లో భాగమైన 'అనుభవపూర్వక అభ్యాసం'కి మద్దతు.
- వికసిత భారత్ 2047 లక్ష్య సాధనలో భాగంగా, ప్రభుత్వ అధికారుల సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం 'సాధన సప్తహం' (Sādhana Saptah) కార్యక్రమాన్ని ప్రతిష్టాత్మకంగా నిర్వహిస్తోంది. 'మిషన్ కర్మయోగి' (Mission Karmayogi) లో భాగంగా రూపొందించిన ఈ చొరవ, పౌర కేంద్రీకృత పాలనను (Citizen Centric Governance) అందించడంలో అధికారుల నైపుణ్యాలను మెరుగుపరచడమే ధ్యేయంగా పనిచేస్తుంది.
- పూర్తి పేరు: స్ట్రెంతెనింగ్ అడాప్టివ్ డెవలప్మెంట్ అండ్ హ్యూమన్ ఆప్టిట్యూడ్ ఫర్ నేషనల్ అడ్వాన్స్మెంట్ (Sādhana).
- నిర్వహణ: కేంద్ర సిబ్బంది మరియు శిక్షణ శాఖ (DoPT), కెపాసిటీ బిల్డింగ్ కమిషన్ (CBC) మరియు కర్మయోగి భారత్ సంస్థలు సంయుక్తంగా దీనిని నిర్వహిస్తున్నాయి.
- భాగస్వామ్యం: కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖలు, రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు మరియు వివిధ శిక్షణ సంస్థలను ఒకే వేదికపైకి తీసుకువచ్చి, సమర్థవంతమైన పాలన అందించేలా శిక్షణ ఇస్తారు.
- ఈ కార్యక్రమం ప్రధానంగా మూడు స్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
- సాంకేతికత (Technology): డిజిటల్ గవర్నెన్స్లో నైపుణ్యం.
- సంప్రదాయం (Tradition): భారతీయ సేవా విలువలను గౌరవించడం.
- ఫలితాలు (Tangible Outcomes): ప్రజలకు స్పష్టమైన మరియు మెరుగైన సేవలు అందించడం.
- iGOT కర్మయోగి ప్లాట్ఫారమ్: ఆన్లైన్ కోర్సుల ద్వారా అధికారులకు నిరంతర అభ్యాస అవకాశం కల్పిస్తారు.
- సామూహిక చర్చలు: గ్రూప్ డిస్కషన్లు, వెబినార్లు మరియు హ్యాండ్స్-ఆన్ వర్క్షాపుల ద్వారా క్షేత్రస్థాయి సమస్యలపై అవగాహన కల్పిస్తారు.
- కీలక నైపుణ్యాలు: నాయకత్వ లక్షణాలు, కమ్యూనికేషన్, డేటా అనాలిసిస్, ప్రాజెక్ట్ మేనేజ్మెంట్ మరియు డిజిటల్ నైపుణ్యాలపై ప్రత్యేక దృష్టి సారిస్తారు.
- మారుతున్న కాలానికి అనుగుణంగా ప్రభుత్వ యంత్రాంగం వేగంగా స్పందించేలా (Responsive) తీర్చిదిద్దడం ఈ సాధన సప్తహం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఇది సివిల్ సర్వెంట్లలో కేవలం వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలనే కాకుండా, మానవీయ కోణాన్ని (Humane Aptitude) కూడా పెంపొందిస్తుంది.
- కార్యక్రమం పేరు: సాధన సప్తహం (Sādhana Saptah) 2026.
- ఏ పథకంలో భాగం: మిషన్ కర్మయోగి (నేషనల్ ప్రోగ్రామ్ ఫర్ సివిల్ సర్వీసెస్ కెపాసిటీ బిల్డింగ్).
- నిర్వహణ: DoPT మరియు కెపాసిటీ బిల్డింగ్ కమిషన్.
- వేదిక: iGOT కర్మయోగి ప్లాట్ఫారమ్.
- లక్ష్యం: వికసిత భారత్ 2047 కోసం పౌర కేంద్రీకృత పాలన.
- ముఖ్య సూత్రాలు: టెక్నాలజీ, ట్రెడిషన్ మరియు టాంజిబుల్ అవుట్కమ్స్.
- ఐక్యరాజ్యసమితిలోని భారత శాశ్వత ప్రతినిధి బృందం (Indian Permanent Mission), యూఎన్ డెవలప్మెంట్ పార్టనర్షిప్ ఫండ్ (UNDPF) బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్లతో కలిసి ఈ నిధి యొక్క కార్యకలాపాలపై సమగ్ర సమీక్ష నిర్వహించింది. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో కొనసాగుతున్న ప్రాజెక్టుల పురోగతి మరియు భవిష్యత్తు వ్యూహాలపై ఈ సమావేశంలో చర్చించారు.
- స్థాపన: దీనిని 2017లో భారత ప్రభుత్వం చొరవతో 150 మిలియన్ డాలర్ల నిధితో ఏర్పాటు చేశారు.
- లక్ష్యం: అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో (Developing Countries), ముఖ్యంగా అల్ప అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు (LDCs) మరియు చిన్న ద్వీప దేశాలలో (SIDS) స్థిరమైన అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇవ్వడం.
- నిర్వహణ: దీనిని ఐక్యరాజ్యసమితిలోని 'దక్షిణ-దక్షిణ సహకార కార్యాలయం' (UNOSSC) నిర్వహిస్తుంది.
- దక్షిణ-దక్షిణ సహకారం (South-South Cooperation): అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల మధ్య పరస్పర సహకారాన్ని పెంపొందించడానికి ఇది ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ.
- SDGల సాధన: ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్దేశించిన 17 సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల (SDGs) సాధనే ధ్యేయంగా ఈ నిధి పనిచేస్తుంది.
- రంగాల వారీగా సాయం: వాతావరణ మార్పులను తట్టుకోవడం, పునరుత్పాదక ఇంధనం, లింగ సమానత్వం, ఆరోగ్యం, విద్య, మౌలిక సదుపాయాలు మరియు వ్యవసాయ అభివృద్ధి వంటి రంగాలపై ఇది దృష్టి సారిస్తుంది.
- కామన్వెల్త్ విండో: ఈ నిధిలో భాగంగా 'కామన్వెల్త్ విండో' ద్వారా కామన్వెల్త్ దేశాలలోని అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ప్రత్యేక సహాయం అందిస్తారు.
- భారతదేశం నేతృత్వంలోని ఈ నిధి ద్వారా అమలు చేయబడే ప్రాజెక్టులను ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన వివిధ సంస్థలు ఆయా దేశాల ప్రభుత్వాలతో కలిసి నిర్వహిస్తాయి. ప్రపంచ వేదికపై 'గ్లోబల్ సౌత్' (Global South) దేశాల గొంతుకగా మరియు మద్దతుదారుగా భారతదేశం యొక్క నిబద్ధతను ఈ నిధి చాటుతోంది.
- నిధి పేరు: ఇండియా-యూఎన్ డెవలప్మెంట్ పార్టనర్షిప్ ఫండ్ (UNDPF).
- ఏర్పాటు: 2017 (భారత ప్రభుత్వ చొరవతో).
- నిర్వహణ సంస్థ: UNOSSC (UN Office for South-South Cooperation).
- ప్రధాన లక్ష్యం: సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల (SDGs) సాధన.
- మొత్తం నిధి: 150 మిలియన్ డాలర్లు.
- ప్రాధాన్యత ప్రాంతాలు: అల్ప అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు మరియు చిన్న ద్వీప దేశాలు.
- తాజా వార్త: న్యూయార్క్లో ఈ ఫండ్ కార్యకలాపాలపై భారత్ సమీక్ష.
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(31.03.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(01.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(02.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(03.04.2026) తెలుగులో..
అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(04.04.2026) తెలుగులో..
☛Follow our YouTube Channel (Click Here)
☛ Follow our Facebook Page (Click Here)
☛ Follow our Instagram Page (Click Here)
☛ Join our WhatsApp Channel (Click Here)
☛ Join our Telegram Channel (Click Here)