• జర్మనీలోని బాల్టిక్ సముద్ర తీరంలో తక్కువ లోతు ఉన్న నీటిలో 'టిమ్మీ' అని పిలువబడే ఒక యువ హంప్‌బ్యాక్ వేల్ (Humpback Whale) మూడవసారి చిక్కుకుపోవడం ఇప్పుడు అంతర్జాతీయంగా పర్యావరణవేత్తల దృష్టిని ఆకర్షించింది.

• సాధారణంగా ఈ జాతి తిమింగలాలు బాల్టిక్ సముద్ర ప్రాంతానికి చెందినవి కావు, అక్కడ ఉండే తక్కువ ఉప్పు సాంద్రత (Low Salinity) వల్ల ఇవి ఎక్కువ కాలం జీవించడం కష్టం.
• ఈ నేపథ్యంలో, హంప్‌బ్యాక్ తిమింగలాల ప్రత్యేకతలు, వాటి ప్రాముఖ్యతపై ప్రత్యేక కథనం.

• హంప్‌బ్యాక్ వేల్ (Megaptera novaeangliae) అనేది భూమిపై ఉన్న అతిపెద్ద జంతువులలో ఒకటి. ఇవి 'బలీన్' (Baleen) రకానికి చెందిన తిమింగలాలు. ఇవి సముద్రంపైకి వచ్చి అద్భుతమైన గంతులు వేయడం (Breaching) మరియు వింతైన శబ్దాలతో పాటలు పాడటంలో ప్రసిద్ధి చెందాయి.

• విలక్షణమైన రూపం: వీటి తల భాగంపై గిలకల వంటి నిర్మాణాలు (Tubercles) ఉంటాయి. వీటి పక్క రెక్కలు (Pectoral fins) చాలా పొడవుగా, అంటే వాటి శరీరంలో దాదాపు మూడో వంతు పొడవు ఉంటాయి.
• పరిమాణం మరియు బరువు: ఒక వయోజన తిమింగలం 13-17 మీటర్ల పొడవు ఉండి, సుమారు 40 మెట్రిక్ టన్నుల బరువు వరకు ఉంటుంది.
• వేట పద్ధతి: ఇవి 'బబుల్-నెట్ ఫీడింగ్' అనే వింతైన పద్ధతి ద్వారా నీటిలో బుడగలను సృష్టించి చేపలను ఒకచోట చేర్చి వేటాడుతాయి.
• వేలిముద్రల వంటి తోకలు: వీటి తోక భాగం (Fluke) కింద ఉండే నలుపు, తెలుపు రంగుల చారలు మనుషుల వేలిముద్రల వలె ఒక్కో తిమింగలానికి ఒక్కోలా ఉంటాయి. దీని ఆధారంగా పరిశోధకులు వీటిని గుర్తిస్తారు.
• సంగీత విన్యాసాలు: మగ హంప్‌బ్యాక్ వేల్స్ సుమారు 20 నిమిషాల పాటు సాగే క్లిష్టమైన పాటలను పాడుతాయి. ఇవి నీటి అడుగున కిలోమీటర్ల దూరం వరకు వినిపిస్తాయి.

• ప్రపంచవ్యాప్త విస్తరణ: ఇవి ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రధాన మహాసముద్రాలలో కనిపిస్తాయి.
• సుదీర్ఘ ప్రయాణం: క్షీరదాలలోనే అత్యంత సుదీర్ఘ వలసలు వెళ్లే జంతువుల జాబితాలో ఇవి ముందుంటాయి. ఆహారం కోసం శీతల ప్రాంతాల నుండి, సంతానోత్పత్తి కోసం ఉష్ణమండల వెచ్చని నీటి ప్రాంతాలకు ఏడాదికి సుమారు 16,000 మైళ్లు ప్రయాణిస్తాయి.

• పోషకాల ప్రసరణ: సముద్రపు నీటిలో పోషకాలు ఒక చోట నుండి మరోచోటికి చేరడంలో ఇవి కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
• కార్బన్ సింక్: ఇవి చనిపోయి సముద్రం అడుగుకు చేరుకున్నప్పుడు, భారీ మొత్తంలో కార్బన్‌ను నిక్షిప్తం చేస్తాయి, ఇది వాతావరణ సమతుల్యతకు తోడ్పడుతుంది.
• పర్యావరణ సూచికలు: వీటి వలస విధానాలు మరియు ఆరోగ్యం.. వాతావరణ మార్పులు మరియు సముద్రపు శబ్ద కాలుష్యం (Ocean noise pollution) స్థాయిలను అంచనా వేయడానికి శాస్త్రవేత్తలకు సూచికలుగా పనిచేస్తాయి.

• భారత సాయుధ దళాలు అత్యంత శక్తివంతమైన 'ద్వీప్ శక్తి' (Dweep Shakti) అనే సంయుక్త విన్యాసాలను విజయవంతంగా ముగించాయి. భారత్‌కు చెందిన వ్యూహాత్మక ద్వీప భూభాగాలు, సముద్ర సరిహద్దులను కాపాడటంలో భారత ఆర్మీ, నేవీ మరియు ఎయిర్ ఫోర్స్ మధ్య ఉన్న అద్భుతమైన సమన్వయాన్ని ఈ విన్యాసాలు చాటిచెప్పాయి.
• భారతదేశపు ఏకైక థియేటర్ కమాండ్ అయిన అండమాన్ మరియు నికోబార్ కమాండ్ (ANC) ఆధ్వర్యంలో ఈ భారీ స్థాయి విన్యాసాలు జరిగాయి.

• ద్వీప, తీర ప్రాంతాల్లో ఎదురయ్యే సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి త్రివిధ దళాల పోరాట సామర్థ్యాన్ని పరీక్షించడం మరియు మెరుగుపరచడం ఈ విన్యాసాల ప్రధాన లక్ష్యం. ముఖ్యంగా సుదూర ప్రాంతాల్లోని ద్వీపాలపై శత్రువుల నుంచి ముప్పు పొంచి ఉన్నప్పుడు, దళాలను వేగంగా మోహరించడంపై దృష్టి సారించారు.

• ఉభయచర దాడులు (Amphibious Assaults): నౌకాదళం నుంచి సైనికులను, యుద్ధ సామగ్రిని ల్యాండింగ్ క్రాఫ్ట్‌ల ద్వారా తీరానికి చేరవేసే క్లిష్టమైన విన్యాసాలను నిర్వహించారు.
• బీచ్ ల్యాండింగ్ డ్రిల్స్: యుద్ధ ట్యాంకులు, సాయుధ వాహనాలను శత్రువుల ఆధీనంలో ఉన్నట్లు భావించే తీర ప్రాంతాల్లో వేగంగా దించి యుద్ధ సామర్థ్యాన్ని పరీక్షించారు.
• సముద్ర ఆధిపత్యం (Maritime Dominance): సముద్ర మార్గాలపై నియంత్రణ సాధించడం మరియు శత్రు నౌకల కదలికలను అడ్డుకోవడంలో త్రివిధ దళాల మధ్య సమన్వయాన్ని పటిష్టం చేశారు.
• నెక్స్ట్-జెన్ టెక్నాలజీ: నిఘా మరియు ఖచ్చితమైన దాడుల కోసం 'స్వార్మింగ్ డ్రోన్స్' (Swarming Drones) మరియు ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ పరికరాలను భారీగా ఉపయోగించారు.
• రియల్-టైమ్ డేటా షేరింగ్: విమానాలు, నౌకలు మరియు భూతల దళాల మధ్య సమాచార మార్పిడి కోసం అత్యాధునిక కమ్యూనికేషన్ ప్రోటోకాల్‌లను పరీక్షించారు.

• వ్యూహాత్మక రక్షణ: హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో పెరుగుతున్న పోటీ నేపథ్యంలో, మన ద్వీప ప్రాంతాలను (వీటిని భారత్ యొక్క అజేయమైన విమానవాహక నౌకలుగా పిలుస్తారు) రక్షించుకోవడానికి భారత్ సిద్ధంగా ఉందనే బలమైన సంకేతాన్ని ఈ విన్యాసాలు పంపాయి.
• EEZ పరిరక్షణ: భారతదేశపు విస్తారమైన తీరప్రాంతం మరియు ఎక్స్‌క్లూజివ్ ఎకనామిక్ జోన్ (EEZ) భద్రతను పటిష్టం చేయడంలో ఇవి కీలకం.
• సమన్వయం: యుద్ధ సమయంలో మూడు దళాలు విడివిడిగా కాకుండా, ఒకే బలమైన యూనిట్‌గా పనిచేసేలా ఈ శిక్షణ దోహదపడుతుంది.

• అంతరించిపోతున్న అరుదైన పక్షి జాతి 'స్టెప్పీ ఈగిల్' (Steppe Eagle) మనుగడ కోసం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఒక సమగ్ర వ్యూహానికి ఆమోదం లభించింది. బ్రెజిల్‌లో జరిగిన వలస పక్షుల పరిరక్షణ సదస్సు (CMS COP15) ముగింపు సందర్భంగా, 'స్టెప్పీ ఈగిల్ గ్లోబల్ యాక్షన్ ప్లాన్ (2026-2035)'ను అధికారికంగా ప్రకటించారు.
• వచ్చే పదేళ్లలో ఈ పక్షి జాతి సంఖ్య తగ్గకుండా చూడటం, వాటి మనుగడకు ఎదురవుతున్న ముప్పులను అరికట్టడం ఈ ప్రణాళిక ప్రధాన లక్ష్యం.

ఇది శాస్త్రీయ ఆధారిత అంతర్జాతీయ ఒప్పందం. స్టెప్పీ ఈగిల్స్ వలస వెళ్లే మార్గాల్లో ఉన్న దేశాలన్నీ కలిసి వీటిని రక్షించేందుకు ఒకే విధమైన వ్యూహాన్ని అనుసరిస్తాయి.
ప్రధాన లక్ష్యాలు (6 వ్యూహాత్మక లక్ష్యాలు):

• ఈ ప్లాన్ కింద 49 నిర్దిష్ట చర్యలను ఆరు విభాగాలుగా విభజించారు.
• విద్యుత్ మౌలిక సదుపాయాలు: విద్యుత్ తీగలు మరియు విండ్ ఫామ్స్ (గాలి మిల్లుల) వల్ల ఇవి విద్యుత్ షాక్‌కు గురికాకుండా చూడటం.
• అక్రమ రవాణా నియంత్రణ: ఈ పక్షుల వేట, అక్రమ అమ్మకాలు (ఆన్‌లైన్ మార్కెట్‌లతో సహా) అరికట్టడం.
• విషప్రయోగ నివారణ: పురుగుమందులు, పశువులకు వాడే డిక్లోఫెనాక్ వంటి మందుల ప్రభావం వల్ల ఇవి చనిపోకుండా చర్యలు తీసుకోవడం.
• ఆవాసాల పునరుద్ధరణ: ఇవి గుడ్లు పెట్టే ప్రాంతాలు మరియు శీతాకాలంలో నివసించే ప్రాంతాల్లో నాణ్యమైన ఆవాసాలను కల్పించడం.
• పరిశోధన: అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పరిశోధనలు జరిపి, ఇవి వలస వెళ్లే మార్గాలను (Hotspots) గుర్తించడం.
• ప్రజల భాగస్వామ్యం: స్థానిక వర్గాలను మరియు భాగస్వాములను ఈ సంరక్షణ ప్రక్రియలో చేర్చుకోవడం.

• పరిచయం: ఇది 'అక్సిపిట్రిడే' (Accipitridae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక భారీ వలస పక్షి. మైదాన ప్రాంతాల్లో నివసించే ఈ డేగలు ఆహారం కోసం వేల కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తాయి.
• IUCN స్థితి: అంతరించిపోతున్న జాతి (Endangered).
• ఆవాసాలు: ఇవి రొమేనియా, రష్యా, కజకిస్తాన్ నుండి మంగోలియా, చైనా వరకు విస్తరించి ఉన్న గడ్డి భూముల్లో (Steppes) సంతానోత్పత్తి చేస్తాయి.
• భారతదేశంలో: ఇవి శీతాకాలంలో రాజస్థాన్, గుజరాత్, హర్యానా వంటి రాష్ట్రాల్లోని గడ్డి భూములు, వ్యవసాయ క్షేత్రాలు మరియు చెత్త కుప్పల వద్ద కనిపిస్తాయి. ఇవి సెంట్రల్ ఏషియన్ ఫ్లైవే (CAF) లో కీలకమైన పక్షులు.

• మధ్యప్రాచ్యంలో (Middle East) పెరుగుతున్న యుద్ధ మేఘాల వల్ల ప్రపంచంలోనే అత్యంత కీలకమైన సముద్ర మార్గం 'బాబ్ ఎల్-మండేబ్' (Bab el-Mandab) జలసంధి వద్ద ఉద్రిక్తతలు గరిష్ట స్థాయికి చేరుకున్నాయి. యెమెన్‌కు చెందిన హౌతీ రెబల్స్ బాలిస్టిక్ క్షిపణులతో దాడులు పెంచడంతో, ఈ కీలక జలసంధి మూతపడే ప్రమాదం ఉందని అంతర్జాతీయ వాణిజ్య వర్గాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.
• వ్యూహాత్మకంగా, ఆర్థికంగా ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఈ జలసంధి గురించిన పూర్తి వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి.

• ఇది ఎర్ర సముద్రానికి (Red Sea) దక్షిణ ద్వారంగా పనిచేస్తుంది. హిందూ మహాసముద్రాన్ని, మధ్యధరా సముద్రంతో (సుయెజ్ కాలువ ద్వారా) కలిపే అత్యంత ముఖ్యమైన 'మారిటైమ్ చోక్ పాయింట్' ఇది.
• భౌగోళిక విస్తరణ: ఇది నైరుతి దిశలో ఉన్న ఆఫ్రికా కొమ్ము (జిబౌటి మరియు ఎరిట్రియా) మరియు ఈశాన్య దిశలో ఉన్న అరేబియా ద్వీపకల్పం (యెమెన్) మధ్య ఉంది.
• కనెక్టివిటీ: ఇది ఎర్ర సముద్రాన్ని, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఆడెన్ మరియు అరేబియా సముద్రంతో అనుసంధానిస్తుంది.
• పెరిమ్ ద్వీపం: ఈ జలసంధిని 'పెరిమ్ ద్వీపం' రెండు ఛానళ్లుగా విభజిస్తుంది. ఇందులో పశ్చిమ ఛానల్ ద్వారానే భారీ వాణిజ్య నౌకలు ప్రయాణిస్తాయి.

• అరబిక్ భాషలో 'బాబ్ ఎల్-మండేబ్' అంటే 'కన్నీటి ద్వారం' అని అర్థం. పురాతన కాలంలో ఆసియా, ఆఫ్రికా ఖండాలను వేరు చేసిన భూకంపం సమయంలో ఇక్కడ చాలా మంది మునిగిపోవడం వల్ల లేదా ఇక్కడి ఇరుకైన మార్గాల్లో ప్రయాణం అత్యంత ప్రమాదకరంగా ఉండటం వల్ల దీనికి ఆ పేరు వచ్చినట్లు చెబుతారు.

• వెడల్పు: అత్యంత ఇరుకైన చోట దీని వెడల్పు కేవలం 29 కిలోమీటర్లు (18 మైళ్లు) మాత్రమే. దీనివల్ల తీరం నుంచి క్షిపణి దాడులు చేయడం శత్రువులకు చాలా సులభం.
• వాణిజ్య వాటా: ప్రపంచ సముద్ర మార్గాల్లో జరిగే చమురు మరియు సహజ వాయువు రవాణాలో 10% నుంచి 12% ఇక్కడి నుంచే జరుగుతుంది. ఏటా కోట్లాది బ్యారెళ్ల చమురు మరియు 30 మిలియన్ టన్నుల ఎల్‌ఎన్‌జీ (LNG) దీని ద్వారా రవాణా అవుతుంది.
• ప్రత్యామ్నాయ మార్గం: ఒకవేళ ఈ జలసంధి మూతపడితే, నౌకలు దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని 'కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్' మీదుగా చుట్టూ తిరిగి రావాలి. దీనివల్ల ప్రయాణ దూరం 4,000 నుంచి 6,000 నాటికల్ మైళ్లు పెరుగుతుంది, అలాగే ప్రయాణ సమయం 14 నుంచి 20 రోజులు అదనంగా పడుతుంది.

• ఇంధన భద్రత: పర్షియన్ గల్ఫ్ నుంచి యూరప్ మరియు ఉత్తర అమెరికాకు వెళ్లే చమురు రవాణాకు ఇది వెన్నెముక వంటిది.
• ప్రపంచ వాణిజ్యం: ఆసియా మరియు యూరప్ మధ్య ఎలక్ట్రానిక్స్, ఆహార పదార్థాలు మరియు ఇతర వినియోగ వస్తువుల కంటైనర్ ట్రాఫిక్ అంతా ఈ మార్గంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.

• సముద్ర జీవవైవిధ్య పరిరక్షణలో భారతదేశం మరో కీలక మైలురాయిని అధిగమించింది. కొచ్చిలోని 'సెంటర్ ఫర్ మెరైన్ లివింగ్ రిసోర్సెస్ & ఎకాలజీ' (CMLRE) ఆధ్వర్యంలోని 'భవసాగర' (Bhavasagara) రిఫరల్ సెంటర్‌ను లోతైన సముద్ర జీవుల జాతీయ భాండాగారం (National Repository for Deep-Sea Fauna) గా కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా ప్రకటించింది.
• భారతదేశపు నీలి ఆర్థిక వ్యవస్థ (Blue Economy) లక్ష్యాలకు మద్దతుగా, సముద్ర గర్భంలోని జీవ సంపదను అధ్యయనం చేయడానికి మరియు భద్రపరచడానికి ఈ కేంద్రం ఒక ముఖ్యమైన వేదికగా నిలవనుంది.

• అధికారిక హోదా: కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC), జీవ వైవిధ్య చట్టం, 2002లోని సెక్షన్ 39 ప్రకారం ఈ జాతీయ హోదాను కల్పించింది.
• నిర్వహణ: CMLRE సంస్థ కేంద్ర భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) పరిధిలో పనిచేస్తుంది. ఇది భారత దేశపు ఎక్స్‌క్లూజివ్ ఎకనామిక్ జోన్ (EEZ) మరియు దాని పరిసర లోతైన సముద్రాల్లోని జీవవనరుల అన్వేషణ, నిర్వహణ మరియు పరిరక్షణపై దృష్టి పెడుతుంది.
• ప్రస్తుత నిల్వలు: ఈ కేంద్రంలో ప్రస్తుతం 3,500 కంటే ఎక్కువ వర్గీకరించబడిన మరియు జియో-రిఫరెన్స్ చేయబడిన సముద్ర జీవుల నమూనాలు (Specimens) ఉన్నాయి. వీటిలో సముద్ర అకశేరుకాలు (మొలస్కాస్, ఆర్త్రోపోడ్స్ మొదలైనవి) మరియు వెన్నెముక కలిగిన జీవులు ఉన్నాయి.