• • కేంద్ర సమాచార & ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ (I&B Ministry) ఈ ఆదేశాలను జారీ చేసింది.
  • మార్చి 7, 2026 నుండి నాలుగు వారాల పాటు లేదా తదుపరి ఉత్తర్వులు వచ్చేవరకు ఈ నిలిపివేత కొనసాగుతుంది.
  • బ్రాడ్‌కాస్ట్ ఆడియన్స్ రీసెర్చ్ కౌన్సిల్ (BARC) ను న్యూస్ ఛానెళ్ల రేటింగ్స్‌ను వెల్లడించవద్దని ప్రభుత్వం ఆదేశించింది.
• • యుద్ధం వంటి క్లిష్ట సమయాల్లో ఛానెళ్ల మధ్య రేటింగ్స్ కోసం పోటీ పెరిగి, అది ప్రజల్లో భయాందోళనలకు దారితీయకూడదనేది ప్రభుత్వ ఉద్దేశ్యం:
    • రేటింగ్స్ పెంచుకోవడం కోసం యుద్ధ వార్తలను సినిమాటిక్ స్టైల్‌లో లేదా సంచలనం కోసం అతిగా చూపకుండా అడ్డుకోవడం.
    • ధృవీకరించని సమాచారం లేదా ఊహాజనిత వార్తల వల్ల ప్రజల్లో, ముఖ్యంగా ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో బంధువులు ఉన్నవారిలో ఆందోళన కలగకుండా చూడటం.
    • ప్రకటనల ఆదాయం కోసం ఛానెళ్ల మధ్య ఉండే విపరీతమైన పోటీని తగ్గించడం.
• • బ్రాడ్‌కాస్ట్ ఆడియన్స్ రీసెర్చ్ కౌన్సిల్ (Broadcast Audience Research Council).
  • ఇది 2010లో ఏర్పాటైంది.
  • దేశవ్యాప్తంగా ఏ టీవీ ఛానెల్‌ను ఎంతమంది చూస్తున్నారు, ఏ కార్యక్రమాలు ప్రాచుర్యం పొందాయి అనే అంశాలపై గణాంకాలను (TRP) సేకరిస్తుంది.
  • ఈ రేటింగ్స్ ఆధారంగానే కంపెనీలు తమ ప్రకటనలను ఏ ఛానెల్‌కు ఇవ్వాలో నిర్ణయించుకుంటాయి.
• • ప్రభుత్వం BARC మార్గదర్శకాల్లోని క్లాజ్ 24.2ని ఉపయోగించి ఈ ఆదేశాలు ఇచ్చింది.
  • ఈ నిబంధన ప్రకారం, ప్రజా ప్రయోజనాల దృష్ట్యా సమాచార & ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ జారీ చేసే ఆదేశాలను BARC తప్పనిసరిగా పాటించాలి.
• • ఇది మొదటిసారి కాదు. 2020లో ముంబై పోలీసులు కొన్ని ఛానెళ్లు TRP డేటాను మానిప్యులేట్ (తారుమారు) చేస్తున్నాయని ఆరోపించినప్పుడు కూడా ప్రభుత్వం కొన్ని వారాల పాటు రేటింగ్స్‌ను నిలిపివేసింది.

ఇండోనేషియా ప్రభుత్వం 16 ఏళ్లలోపు పిల్లలకు సోషల్ మీడియా వినియోగంపై నిషేధాన్ని ప్రకటించింది.

• • 16 ఏళ్లలోపు పిల్లలు సోషల్ మీడియా ఖాతాలను సృష్టించకుండా & వాటిని ఉపయోగించకుండా ఇండోనేషియా ప్రభుత్వం నిషేధం విధించింది.
  • ఈ నిబంధనలు మార్చి 28, 2026 నుండి అమలులోకి వస్తాయి.
  • ఇండోనేషియా కమ్యూనికేషన్ & డిజిటల్ వ్యవహారాల మంత్రి మెయుత్య హఫీద్ ఈ నిర్ణయాన్ని వెల్లడించారు.

• ఈ కొత్త నిబంధనల ప్రకారం కింది డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు 16 ఏళ్లలోపు వారిని అనుమతించకూడదు:
  • యూట్యూబ్ (YouTube), టిక్‌టాక్ (TikTok)
  • ఫేస్‌బుక్ (Facebook), ఇన్‌స్టాగ్రామ్ (Instagram), థ్రెడ్స్ (Threads)
  • X (ట్విట్టర్), రోబ్లాక్స్ (Roblox) & బిగో లైవ్ (Bigo Live)
• • ఆన్‌లైన్ ప్రపంచంలో పిల్లలు ఎదుర్కొంటున్న తీవ్రమైన ముప్పుల దృష్ట్యా ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది:
    • సైబర్ బుల్లీయింగ్: ఆన్‌లైన్‌లో వేధింపులకు గురికాకుండా పిల్లలను రక్షించడం.
    • హానికరమైన కంటెంట్: పోర్నోగ్రఫీ & ఆన్‌లైన్ మోసాల (Fraud) బారిన పడకుండా చూడటం.
    • డిజిటల్ వ్యసనం: సోషల్ మీడియా అల్గారిథమ్స్ వల్ల పిల్లలు వాటికి బానిసలుగా మారకుండా నిరోధించడం.
    • మానసిక ఆరోగ్యం: మితిమీరిన సోషల్ మీడియా వాడకం వల్ల పిల్లల ప్రవర్తన & మానసిక స్థితిపై పడే ప్రతికూల ప్రభావాలను తగ్గించడం.
• • సోషల్ మీడియా కంపెనీలు తమ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో కఠినమైన వయస్సు నిర్ధారణ (Age Verification) పద్ధతులను ప్రవేశపెట్టాలి.
  • ఈ ప్రక్రియ మార్చి 28 నుండి దశలవారీగా ప్రారంభమవుతుంది. కంపెనీలు తమ వ్యవస్థలను ఈ నిబంధనలకు అనుగుణంగా మార్చుకోవాల్సి ఉంటుంది.
• • ఇండోనేషియా మాత్రమే కాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక దేశాలు పిల్లల ఆన్‌లైన్ భద్రతపై కఠినంగా వ్యవహరిస్తున్నాయి:
    • ఆస్ట్రేలియా: డిసెంబర్ 2025లో మైనర్ల కోసం సోషల్ మీడియా యాక్సెస్‌పై ఆంక్షలు విధించింది.
    • ఐరోపా దేశాలు: ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్ & బ్రిటన్ కూడా ఇటువంటి నిబంధనలపై కసరత్తు చేస్తున్నాయి.
    • భారతదేశం: కర్ణాటక & ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాలు కూడా ఇటీవలే ఇటువంటి ప్రతిపాదనలను ముందుకు తెచ్చాయి.

భారత సైన్యం వెస్ట్రన్ కమాండ్ (Western Command) తదుపరి జనరల్ ఆఫీసర్ కమాండింగ్-ఇన్-చీఫ్ (GOC-in-C) గా లెఫ్టినెంట్ జనరల్ పుష్పేంద్ర పాల్ సింగ్ నియమితులయ్యారు. ప్రస్తుత వెస్ట్రన్ కమాండ్ చీఫ్ లెఫ్టినెంట్ జనరల్ ఎం.కె. కటియార్ పదవీ విరమణ తర్వాత ఆయన ఈ బాధ్యతలను స్వీకరిస్తారు.

• • ఆయన జూలై 31, 2025 నుండి భారత సైన్యం యొక్క వైస్ చీఫ్ ఆఫ్ ఆర్మీ స్టాఫ్ (VCOAS) గా సేవలు అందిస్తున్నారు.
  • డిసెంబర్ 19, 1987న పారాచూట్ రెజిమెంట్‌లోని 4వ బెటాలియన్‌లో కమిషన్డ్ ఆఫీసర్‌గా తన సైనిక ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు.
  • ఆయనకు వ్యూహాత్మక ప్రణాళికలు, క్షేత్రస్థాయి కమాండ్ & సైనిక కార్యకలాపాల్లో అపారమైన అనుభవం ఉంది.
• • తన సుదీర్ఘ కెరీర్‌లో దేశ రక్షణకు సంబంధించి అనేక కీలక ఆపరేషన్లలో ఆయన పాల్గొన్నారు:
    • ఆపరేషన్ పవన్ (Operation Pawan): శ్రీలంకలో భారత శాంతి పరిరక్షక దళం (IPKF) మిషన్.
    • ఆపరేషన్ మేఘదూత్ (Operation Meghdoot): ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన యుద్ధ క్షేత్రం సియాచిన్ గ్లేసియర్‌లో మోహరింపు.
    • ఆపరేషన్ రక్షక్ (Operation Rakshak): జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో ఉగ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలు.
    • ఆపరేషన్ ఆర్చీడ్ (Operation Orchid): ఈశాన్య భారత రాష్ట్రాల్లో సైనిక కార్యకలాపాలు.
• • కాశ్మీర్ లోయ & నియంత్రణ రేఖ (LoC) వెంబడి స్పెషల్ ఫోర్సెస్ యూనిట్‌కు నాయకత్వం వహించారు.
  • వాస్తవ నియంత్రణ రేఖ (LAC) వద్ద ఇన్‌ఫాంట్రీ బ్రిగేడ్ & మౌంటైన్ డివిజన్‌ను నడిపించారు. దీనివల్ల ఆయనకు ఎత్తైన పర్వత ప్రాంతాలు & సున్నితమైన సరిహద్దుల నిర్వహణలో మంచి పట్టు ఉంది.
• • ప్రధాన కార్యాలయం: హర్యానాలోని చండీమందిర్.
  • బాధ్యతలు: పాకిస్థాన్‌తో సరిహద్దు పంచుకునే పశ్చిమ ప్రాంతాల్లో భద్రత, సైనిక సంసిద్ధత & వ్యూహాత్మక కార్యకలాపాలను ఈ కమాండ్ పర్యవేక్షిస్తుంది. భారత సైన్యంలో ఇది అత్యంత కీలకమైన ఆపరేషనల్ కమాండ్లలో ఒకటి.

ఇరాన్ సెజ్జిల్ (Sejjil) క్షిపణి & భారతదేశపు అగ్ని (Agni) క్షిపణి శ్రేణి మధ్య ఉన్న ప్రధాన వ్యత్యాసాలు..

• • ఇది మధ్యంతర శ్రేణి బాలిస్టిక్ క్షిపణి (MRBM).
  • పరిధి (Range): సుమారు 2,000 నుండి 2,500 కిలోమీటర్లు.
  • ఇది రెండు దశల ఘన ఇంధనాన్ని (Solid Fuel) ఉపయోగిస్తుంది. దీనివల్ల క్షిపణిని చాలా వేగంగా ప్రయోగించడానికి వీలవుతుంది.
  • సామర్థ్యం: ఇది 700 నుండి 1,000 కిలోల బరువున్న యుద్ధ విమానాలను మోసుకెళ్లగలదు.
  • వ్యూహం: ప్రధానంగా మధ్యప్రాచ్యం & యూరప్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలను లక్ష్యంగా చేసుకోవడానికి దీనిని రూపొందించారు.
• • అగ్ని శ్రేణిలో తక్కువ దూరం నుండి ఖండాంతర క్షిపణుల (ICBM) వరకు వివిధ రకాలు ఉన్నాయి (అగ్ని-1 నుండి అగ్ని-5 వరకు).
  • పరిధి (Range): అగ్ని-1 (700 కి.మీ) నుండి అగ్ని-5 (5,000 - 8,000 కి.మీ) వరకు ఉంటుంది.
  • వేగం: అగ్ని-5 వంటి క్షిపణులు మ్యాక్ 24 (Mach 24) వేగంతో ప్రయాణించగలవు.
  • సామర్థ్యం: ఇవి 1,500 కిలోల కంటే ఎక్కువ బరువున్న యుద్ధ విమానాలను (అణు ఆయుధాలతో సహా) మోసుకెళ్లగలవు.

• • సాంకేతిక & వ్యూహాత్మక పరంగా చూస్తే భారతదేశపు అగ్ని క్షిపణులు (ముఖ్యంగా అగ్ని-4 & అగ్ని-5) సెజ్జిల్ కంటే చాలా శక్తివంతమైనవి.
  • అగ్ని-5 పరిధి సెజ్జిల్ కంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువ.
  • అగ్ని క్షిపణులు అత్యంత వేగంగా ప్రయాణించడమే కాకుండా, అధునాతన గైడెన్స్ వ్యవస్థలను కలిగి ఉంటాయి.
  • అయినప్పటికీ, సెజ్జిల్ క్షిపణి ఇరాన్ యొక్క ప్రాంతీయ రక్షణలో అత్యంత కీలకమైన ఆయుధంగా పరిగణించబడుతుంది.

కర్ణాటక బడ్జెట్ 2026-27లో 16 ఏళ్లలోపు పిల్లలకు సోషల్ మీడియాను నిషేధించాలని ప్రతిపాదించింది.

• • 2026-27 రాష్ట్ర బడ్జెట్ ప్రసంగంలో ముఖ్యమంత్రి సిద్ధరామయ్య ఈ ప్రతిపాదనను ప్రకటించారు.
  • 16 ఏళ్లలోపు పిల్లలు సోషల్ మీడియాను ఉపయోగించకుండా నిషేధించాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
  • డిజిటల్ వ్యసనం (Digital Addiction) నుండి పిల్లలను రక్షించడం & హానికరమైన ఆన్‌లైన్ కంటెంట్ నుండి వారిని కాపాడటం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఇటువంటి నిర్ణయం తీసుకున్న మొదటి భారతీయ రాష్ట్రం కర్ణాటక.
• • కర్ణాటక నిర్ణయం వెలువడిన వెంటనే ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కూడా దీనిపై స్పందించింది.
  • 13 ఏళ్లలోపు పిల్లలు సోషల్ మీడియాకు దూరంగా ఉండేలా చర్యలు తీసుకోవాలని ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు అధికారులను ఆదేశించారు.
  • రాబోయే 90 రోజుల్లో దీనిపై ఒక కార్యక్రమాన్ని తీసుకురావాలని ఏపీ ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది. 13 నుండి 16 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు ఉన్నవారికి పూర్తి నిషేధం కాకుండా, పర్యవేక్షణతో కూడిన పరిమిత యాక్సెస్ ఇచ్చేలా చర్చలు జరుగుతున్నాయి.

• కేంద్ర ఐటీ మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్ కూడా దేశవ్యాప్తంగా వయస్సు ఆధారిత పరిమితులపై చర్చ జరుగుతోందని తెలిపారు.
• భారతదేశంలోని డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ (DPDP) యాక్ట్ లో ఇప్పటికే పిల్లల డేటా రక్షణ & తల్లిదండ్రుల అంగీకారానికి సంబంధించిన నిబంధనలు ఉన్నాయి.
• • ఆస్ట్రేలియా: ఇటీవల 16 ఏళ్లలోపు పిల్లలకు సోషల్ మీడియాను పూర్తిగా నిషేధించింది.
  • ఫ్రాన్స్: పిల్లల కోసం వయస్సు ఆధారిత నిబంధనలను ఇప్పటికే అమలు చేస్తోంది.
  • ఇతర యూరోపియన్ దేశాలు కూడా ఇటువంటి కఠినమైన విధానాలను పరిశీలిస్తున్నాయి.
• • మానసిక ఆరోగ్యం: సోషల్ మీడియా వల్ల పిల్లల్లో ఒత్తిడి, అకడమిక్ పనితీరు తగ్గడం వంటి సమస్యలు వస్తున్నాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
  • అమలు ఎలా?: వయస్సును నిర్ధారించడం (Age Verification) & సామాజిక మాధ్యమ సంస్థలు దీనిని ఎలా అమలు చేస్తాయనేది ప్రభుత్వాల ముందున్న పెద్ద సవాలు.

ఛత్తీస్‌గఢ్‌ వేదికగా ఖేలో ఇండియా ట్రైబల్ గేమ్స్ 2026 (Khelo India Tribal Games) జరగనున్నాయి.

• • కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు & క్రీడల మంత్రి డాక్టర్ మన్సుఖ్ మాండవియా ఈ క్రీడల నిర్వహణను ప్రకటించారు.
  • ఈ క్రీడలు ఛత్తీస్‌గఢ్‌ రాష్ట్రంలో జరుగుతాయి.
  • 2026 మార్చి 26 నుండి ఏప్రిల్ 6 వరకు ఈ పోటీలు నిర్వహిస్తారు.
  • రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్ & సర్గూజా అనే మూడు ప్రధాన నగరాల్లో ఈ పోటీలు జరుగుతాయి.
  • ఖేలో ఇండియా ట్రైబల్ గేమ్స్ నిర్వహించడం ఇదే మొదటిసారి.
• • ఈ క్రీడల ఉత్సవంలో మొత్తం ఏడు రకాల క్రీడలలో పతకాలను అందజేస్తారు:
    • అథ్లెటిక్స్ (Athletics)
    • ఫుట్‌బాల్ (Football)
    • హాకీ (Hockey)
    • వెయిట్‌లిఫ్టింగ్ (Weightlifting)
    • ఆర్చరీ/విలువిద్య (Archery)
    • ఈత/స్విమ్మింగ్ (Swimming)
    • కుస్తీ/రెజ్లింగ్ (Wrestling)
• • గిరిజన ప్రాంతాల్లోని యువ క్రీడాకారుల ప్రతిభను గుర్తించి, వారిని జాతీయ స్థాయికి తీసుకురావడం ఈ క్రీడల ప్రధాన లక్ష్యం.
  • ఎంపికైన క్రీడాకారులకు ప్రభుత్వం ఆధ్వర్యంలో ప్రత్యేక శిక్షణ & మద్దతు లభిస్తుంది.
  • మౌలిక సదుపాయాలు: గిరిజన ప్రాంతాల్లో క్రీడా మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడానికి ఈ చొరవ దోహదపడుతుంది.
• • ఇది భారత ప్రభుత్వం చేపట్టిన ప్రతిష్టాత్మక క్రీడా కార్యక్రమం.
  • దేశవ్యాప్తంగా క్రీడా సంస్కృతిని పెంపొందించడం, యువతలో దాగి ఉన్న క్రీడా నైపుణ్యాన్ని వెలికితీయడం దీని ఉద్దేశ్యం.

ఇప్పటికే ఖేలో ఇండియా యూత్ గేమ్స్, యూనివర్సిటీ గేమ్స్ విజయవంతంగా జరుగుతుండగా, ఇప్పుడు కొత్తగా ట్రైబల్ గేమ్స్ కూడా ఈ జాబితాలో చేరాయి.

2025-2026 సంవత్సరాల్లో సాహిత్యం, క్రీడలు, సినిమా, విద్య & సామాజిక సేవా రంగాల్లో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొంది, భారతదేశ కీర్తిని చాటిచెప్పిన ధీర వనితల వివరాలు..

• • భాను ముస్తాక్ (Banu Mushtaq): తన కన్నడ కథల సంపుటి 'హార్ట్ ల్యాంప్' (Heart Lamp) కు గాను ఇంటర్నేషనల్ బుకర్ ప్రైజ్ 2025 గెలుచుకున్నారు. దక్షిణ భారత ముస్లిం మహిళల పోరాటాలను తన రచనల్లో ప్రతిబింబించారు.
  • గీతాంజలి శ్రీ (Geetanjali Shree): ఈమె రాసిన 'వన్స్ ఎలిఫెంట్స్ లివ్డ్ హియర్' పుస్తకానికి PEN ట్రాన్స్‌లేట్స్ అవార్డు 2025 లభించింది.
  • పాయల్ కపాడియా (Payal Kapadia): ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం నుండి ప్రతిష్టాత్మక 'ఆఫీసర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ లెటర్స్' గౌరవాన్ని అందుకున్నారు.
  • అనూపర్ణ రాయ్ (Anuparna Roy): వెనిస్ ఫిలిం ఫెస్టివల్‌లో 'సాంగ్స్ ఆఫ్ ఫర్గాటెన్ ట్రీస్' చిత్రానికి ఉత్తమ దర్శకురాలు అవార్డును గెలుచుకున్నారు.
  • ఆలియా భట్ (Alia Bhatt): అంతర్జాతీయ సినిమాలో ఆమె ప్రతిభకు గుర్తింపుగా గోల్డెన్ గ్లోబ్ హారిజన్ అవార్డు లభించింది.
• • రూబుల్ నేగి (Rouble Nagi): మురికివాడల్లోని పిల్లల కోసం 'లివింగ్ వాల్స్' ద్వారా వినూత్న విద్యాబోధన చేసినందుకు గ్లోబల్ టీచర్ ప్రైజ్ 2026 (1 మిలియన్ డాలర్లు) గెలుచుకున్నారు.
  • సోనాలి ఘోష్ (Sonali Ghosh): కాజిరంగా నేషనల్ పార్క్ డైరెక్టర్ అయిన ఈమె, ఐయుసిఎన్ (IUCN) నుండి కెంటన్ ఆర్. మిల్లర్ అవార్డు పొందిన మొదటి భారతీయురాలిగా నిలిచారు.
  • జైశ్రీ వెంకటేశన్ (Jayshree Vencatesan): చెన్నైలోని పల్లికరణై చిత్తడి నేలల పునరుద్ధరణకు గాను రామ్సర్ వెట్ ల్యాండ్ కన్జర్వేషన్ అవార్డు అందుకున్న మొదటి భారతీయురాలు.
  • వర్షా దేశ్‌పాండే: లింగ వివక్షకు వ్యతిరేకంగా చేసిన పోరాటానికి ఐక్యరాజ్యసమితి పాపులేషన్ అవార్డు 2025 లభించింది.
  • బీబీ ఫాతిమా మహిళా స్వయం సహాయక బృందం: కర్ణాటకకు చెందిన ఈ బృందం పర్యావరణ హిత వ్యవసాయం చేసినందుకు UNDP ఈక్వేటర్ ప్రైజ్ 2025 గెలుచుకుంది.
• • స్మృతి మంధాన (Smriti Mandhana): 2025 ఐసీసీ మహిళల ప్రపంచ కప్‌లో అద్భుత ప్రదర్శన చేసినందుకు BBC ఇండియన్ స్పోర్ట్స్ ఉమెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ 2025 అవార్డును గెలుచుకున్నారు.
  • ప్రీతి పాల్ (Preethi Pal): పారిస్ పారాలింపిక్స్‌లో రెండు కాంస్య పతకాలు సాధించినందుకు BBC పారా స్పోర్ట్స్ ఉమెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ గౌరవం దక్కింది.
  • దివ్య దేశ్‌ముఖ్: ఫిడే (FIDE) మహిళల ప్రపంచ కప్ విజేతగా నిలిచి BBC ఎమర్జింగ్ ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు పొందారు.
  • సుహాని షా (Suhani Shah): మ్యాజిక్ రంగంలో 'ఆస్కార్' లాంటి FISM బెస్ట్ మ్యాజిక్ క్రియేటర్ 2025 అవార్డును గెలుచుకున్న మొదటి భారతీయురాలు.
  • లీనా నాయర్ (Leena Nair): ప్రసిద్ధ లగ్జరీ బ్రాండ్ 'షానెల్' (Chanel) కు గ్లోబల్ సీఈఓగా బాధ్యతలు చేపట్టి అంతర్జాతీయ కార్పొరేట్ రంగంలో భారతీయ మహిళల సత్తా చాటారు.
  • డయానా పుండోల్ (Diana Pundole): అంతర్జాతీయ స్థాయిలో 'ఫెరారీ' రేసింగ్‌లో పాల్గొన్న మొదటి భారతీయ మహిళా డ్రైవర్‌గా చరిత్ర సృష్టించారు.
• • మణిక విశ్వకర్మ: మిస్ యూనివర్స్ ఇండియా 2025 కిరీటాన్ని గెలుచుకున్నారు.
  • రవీనా టాండన్: జంతు సంరక్షణ కోసం ఆమె చేస్తున్న కృషికి PETA ఇండియా పర్సన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ 2025 అవార్డు లభించింది.
  • డాక్టర్ అంజలీ అగర్వాల్: వికలాంగుల కోసం ప్రభుత్వ భవనాల్లో సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడంలో విశేష కృషి చేస్తున్నారు.

భారత రాజ్యాంగం & వివిధ చట్టాలు మహిళలకు కల్పించిన ముఖ్యమైన హక్కులు ఇక్కడ ఉన్నాయి.

• • ప్రపంచ సగటుతో పోలిస్తే భారతదేశంలో మహిళా ఎయిర్‌లైన్ పైలట్ల శాతం ఎక్కువగా ఉంది.
  • వరల్డ్ బ్యాంక్ 'ఉమెన్, బిజినెస్ అండ్ ది లా 2023' నివేదిక ప్రకారం, దక్షిణ ఆసియా సగటు (63.7) కంటే భారత్ 74.4 పాయింట్లతో మెరుగైన స్థితిలో ఉంది.
• • రాజ్యాంగం మహిళలకు సమానత్వం & రక్షణను కల్పిస్తోంది. ముఖ్యమైన అధికరణలు (Articles) ఇక్కడ ఉన్నాయి:
    • ఆర్టికల్ 14: చట్టం ముందు అందరూ సమానులే అని హామీ ఇస్తుంది.
    • ఆర్టికల్ 15: లింగం ఆధారంగా వివక్ష చూపడాన్ని నిషేధిస్తుంది.
    • ఆర్టికల్ 15(3): మహిళలు, పిల్లల కోసం ప్రభుత్వం ప్రత్యేక చట్టాలు చేసేందుకు అనుమతిస్తుంది.
    • ఆర్టికల్ 39(d): సమాన పనికి సమాన వేతనం (Equal Pay for Equal Work) కల్పిస్తుంది.
    • ఆర్టికల్ 42: పని చేసే చోట మానవీయ పరిస్థితులు & ప్రసూతి సౌకర్యాలను నిర్ధారిస్తుంది.
    • ఆర్టికల్ 51A(e): మహిళల గౌరవానికి భంగం కలిగించే ఆచారాలను విడనాడాలని సూచిస్తుంది.
    • 73 & 74 సవరణలు: పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీల్లో మహిళలకు 33% సీట్లు కేటాయిస్తుంది.
• • • సమాన వేతన చట్టం, 1976: ఒకే రకమైన పనికి పురుషులతో సమానంగా మహిళలకు వేతనం చెల్లించాలి.
    • ఉచిత నిర్బంధ విద్య (RTE): 6 నుండి 14 ఏళ్ల లోపు బాలికలందరికీ ఉచిత విద్యను అందిస్తుంది.
    • పని ప్రదేశంలో భద్రత (PoSH Act, 2013): 10 కంటే ఎక్కువ మంది ఉద్యోగులున్న ప్రతి సంస్థలో 'అంతర్గత ఫిర్యాదుల కమిటీ' (ICC) ఉండాలి. లైంగిక వేధింపుల నుంచి మహిళలకు ఇది రక్షణ కల్పిస్తుంది.
    • గృహ హింస & వరకట్న నిషేధం: గృహ హింస నిరోధక చట్టం, 2005: ఇంట్లో జరిగే శారీరక, మానసిక, ఆర్థిక వేధింపుల నుండి రక్షణ కల్పిస్తుంది.
    • వరకట్న నిషేధ చట్టం, 1961: వరకట్నం తీసుకోవడం లేదా ఇవ్వడం నేరం. దీనికి కనీసం 5 ఏళ్ల జైలు శిక్ష ఉంటుంది.
    • ఆస్తి హక్కు: హిందూ వారసత్వ (సవరణ) చట్టం, 2005: తండ్రి ఆస్తిలో కుమారులతో సమానంగా కుమార్తెలకు కూడా హక్కు ఉంటుంది.
    • అరెస్టు సమయంలో రక్షణ: మహిళలను సూర్యాస్తమయం తర్వాత, సూర్యోదయానికి ముందు అరెస్టు చేయకూడదు (ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో తప్ప).
    • మహిళా పోలీసు అధికారి మాత్రమే మహిళను అరెస్టు చేయాలి.
    • ప్రసూతి ప్రయోజనాలు (Maternity Benefits): మొదటి ఇద్దరు పిల్లల కోసం 26 వారాల వేతనంతో కూడిన సెలవు పొందే హక్కు ఉంటుంది.
    • అబార్షన్ & లింగ నిర్ధారణ: MTP చట్టం: నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో 20 వారాల వరకు సురక్షితమైన అబార్షన్ చేసుకునే హక్కు ఉంటుంది.
    • PCPNDT చట్టం, 1994: పుట్టకముందే లింగ నిర్ధారణ చేయడాన్ని ఈ చట్టం నిషేధిస్తుంది.
• • అనైతిక రవాణా (నివారణ) చట్టం, 1956
  • సతీ సహగమన నిరోధక చట్టం, 1987
  • మహిళలను అసభ్యంగా ప్రదర్శించడం (నిషేధ) చట్టం, 1986
  • ఐటీ చట్టం, 2000 (ఆన్‌లైన్ వేధింపుల నిరోధం)

2026 ఫిబ్రవరి చివరి నాటికి భారతదేశ విదేశీ మారక నిల్వలు (Forex Reserves) రికార్డు స్థాయిలో 728.5 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయి. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) విడుదల చేసిన తాజా గణాంకాల ప్రకారం దీనికి సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు..

• • ఫిబ్రవరి 27, 2026తో ముగిసిన వారానికి నిల్వలు 728.49 బిలియన్ డాలర్ల కు చేరాయి.
  • కేవలం ఒకే వారంలో నిల్వలు 4.88 బిలియన్ డాలర్లు పెరిగాయి.
  • అంతకుముందు ఫిబ్రవరి 13, 2026న నమోదైన 726 బిలియన్ డాలర్ల రికార్డును ఇది అధిగమించింది.
• • భారత విదేశీ మారక నిల్వలు పెరగడంలో రెండు ముఖ్యమైన అంశాలు కీలక పాత్ర పోషించాయి:
  • • బంగారం నిల్వల విలువ భారీగా 4.14 బిలియన్ బిలియన్ డాలర్ల కు పెరిగింది.
    • ప్రస్తుతం భారత్ వద్ద ఉన్న మొత్తం బంగారం నిల్వల విలువ 131 బిలియన్ డాలర్ల కు చేరింది.
    • అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో బంగారం ధరలు సుమారు 3.36% పెరగడం వల్ల ఈ నిల్వల విలువ గణనీయంగా పెరిగింది.
  • • ఇవి 561 బిలియన్ డాలర్ల కు పెరిగి నిల్వలకు తోడ్పడ్డాయి.
    • ఇందులో అమెరికన్ డాలర్, యూరో, పౌండ్ స్టెర్లింగ్ & జపనీస్ యెన్ వంటి ప్రధాన కరెన్సీలు ఉంటాయి. డాలర్‌తో పోలిస్తే ఇతర అంతర్జాతీయ కరెన్సీల విలువలో వచ్చే మార్పుల వల్ల ఈ ఆస్తుల విలువ మారుతుంటుంది.
• • ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF) ద్వారా కేటాయించబడే ఇవి 26 బిలియన్ డాలర్లు పెరిగి 18.86 బిలియన్ డాలర్ల కు చేరాయి.
• ఇది 158 మిలియన్ డాలర్లు పెరిగి 4.87 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంది.
• • స్థిరత్వం: భారీ స్థాయిలో ఉన్న ఫారెక్స్ నిల్వలు భారత రూపాయి విలువ పడిపోకుండా కాపాడతాయి & ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని ఇస్తాయి.
  • పెట్టుబడిదారుల నమ్మకం: ఈ రికార్డు స్థాయి నిల్వలు అంతర్జాతీయ పెట్టుబడిదారులకు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థపై నమ్మకాన్ని పెంచుతాయి.
  • FY 2025-26 వృద్ధి: ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఇప్పటి వరకు భారత ఫారెక్స్ నిల్వలు సుమారు 63 బిలియన్ డాలర్లు పెరగడం విశేషం.

ప్రస్తుతం అత్యధిక విదేశీ మారక నిల్వలు కలిగిన దేశాల్లో భారత్ ప్రపంచంలోనే అగ్రస్థానాల్లో ఒకటిగా కొనసాగుతోంది.

నేపాల్ రాజకీయాల్లో చారిత్రాత్మక మార్పు చోటుచేసుకుంది. 2026 పార్లమెంటరీ ఎన్నికల్లో రాష్ట్రీయ స్వతంత్ర పార్టీ (RSP) ఘనవిజయం సాధించడంతో, ఆ పార్టీ అధినేత బాలేంద్ర షా (Balen Shah) నేపాల్ తదుపరి ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టనున్నారు.

• • కేవలం మూడు ఏళ్ల క్రితం స్థాపించబడిన RSP, పాత రాజకీయ పార్టీలైన నేపాలీ కాంగ్రెస్ & సిపిఎన్ (UML)లను వెనక్కి నెట్టి అత్యధిక స్థానాల్లో విజయం సాధించింది.
  • 2025లో జరిగిన 'Gen Z' నిరసనల తర్వాత నేపాల్ యువత మార్పును కోరుకోవడమే ఈ భారీ విజయానికి ప్రధాన కారణంగా నిలిచింది.
  • మొత్తం 150 నియోజకవర్గాల ఓట్ల లెక్కింపులో RSP మెజారిటీ స్థానాల్లో ఆధిక్యం సాధించి తిరుగులేని శక్తిగా అవతరించింది.
• • నేపథ్యం: 35 ఏళ్ల బాలేన్ షా వృత్తిరీత్యా స్ట్రక్చరల్ ఇంజనీర్ & ప్రసిద్ధ రాపర్ (Rapper).
  • రాజకీయ ప్రస్థానం: 2022లో ఖాట్మండు మేయర్‌గా స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా గెలిచి దేశవ్యాప్త గుర్తింపు పొందారు. అవినీతి రహిత పాలన, పారదర్శకత & యువత అభివృద్ధి అనే నినాదాలతో ఆయన ప్రజల మనసు గెలుచుకున్నారు.
  • ప్రత్యేకత: నేపాల్ చరిత్రలో అత్యంత పిన్న వయస్కుడైన & ఆధునిక భావాలు గల నాయకుడిగా ఆయన ప్రధాని పీఠాన్ని అధిష్టించబోతున్నారు.
• • మొత్తం స్థానాలు: నేపాల్ ప్రతినిధుల సభ (House of Representatives)లో మొత్తం 275 మంది సభ్యులు ఉంటారు.
• • 165 స్థానాలు: డైరెక్ట్ ఎన్నికల (First-past-the-post) ద్వారా ఎన్నుకోబడతారు.
  • 110 స్థానాలు: పార్టీలకు వచ్చిన ఓట్ల శాతం ఆధారంగా (Proportional Representation) భర్తీ చేస్తారు.
• • కేపీ శర్మ ఓలీ ప్రభుత్వం పతనం తర్వాత జరిగిన ఈ ఎన్నికలు నెపాల్‌ను కొత్త బాటలో నడిపించనున్నాయి.
  • కొత్త ప్రభుత్వం ప్రధానంగా ఆర్థిక సంస్కరణలు & సుపరిపాలనపై దృష్టి సారించనుంది.

హ్యురన్ రిచ్ లిస్ట్ 2026 (Hurun Rich List 2026) ప్రకారం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యధిక మంది బిలియనీర్లు ఉన్న దేశాల జాబితాలో భారతదేశం మూడవ స్థానానికి చేరుకుంది.

• • మొత్తం బిలియనీర్లు: భారత్‌లో ప్రస్తుతం 308 మంది బిలియనీర్లు ఉన్నారు.
  • ప్రపంచ ర్యాంకింగ్: అమెరికా, చైనాల తర్వాత భారత్ మూడవ స్థానంలో నిలిచింది.
  • కొత్త బిలియనీర్లు: గత ఏడాదిలో భారత్ నుండి 57 మంది కొత్తగా ఈ జాబితాలో చేరారు.
  • మొత్తం సంపద: భారత బిలియనీర్ల మొత్తం సంపద 10% పెరిగి ₹112.6 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది.
• • ముకేశ్ అంబానీ: రిలయన్స్ ఛైర్మన్ ముకేశ్ అంబానీ ₹9.8 లక్షల కోట్ల సంపదతో భారత్ & ఆసియాలోనే అత్యంత ధనవంతుడిగా తన స్థానాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు.
  • గౌతమ్ అదానీ: ₹7.5 లక్షల కోట్లతో రెండవ స్థానంలో ఉన్నారు.
  • రోష్నీ నాడార్ మల్హోత్రా: HCL టెక్నాలజీస్ ఛైర్‌పర్సన్ రోష్నీ నాడార్ ₹3.2 లక్షల కోట్లతో మూడవ స్థానంలో నిలిచారు. ఈమె టాప్ 10లో ఉన్న ఏకైక మహిళ.
• • సంపద సృష్టిలో ఈసారి హెల్త్‌కేర్ రంగం అగ్రస్థానంలో నిలిచింది:
    • హెల్త్‌కేర్: 53 మంది కొత్త బిలియనీర్లు.
    • ఇండస్ట్రియల్ ప్రొడక్ట్స్: 36 మంది కొత్త బిలియనీర్లు.
    • కన్స్యూమర్ గూడ్స్: 31 మంది కొత్త బిలియనీర్లు.
    • సైరస్ పూనావాలా: సీరమ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ వ్యవస్థాపకులు సైరస్ పూనావాలా ఈ ఏడాది అత్యధికంగా ₹0.91 లక్షల కోట్ల అదనపు సంపదను ఆర్జించారు.
• • ముంబై: భారత్‌లో అత్యధికంగా 95 మంది బిలియనీర్లు ముంబైలో నివసిస్తున్నారు. ఈ ఏడాది ముంబైలో 15 మంది కొత్త బిలియనీర్లు చేరారు.
  • ప్రపంచ నగరాలు: బిలియనీర్ల సంఖ్య పరంగా న్యూయార్క్ (146) మొదటి స్థానంలో ఉండగా, షాంఘై (120), బీజింగ్ (107) తర్వాతి స్థానాల్లో ఉన్నాయి.
• • సగటు వయస్సు: భారత బిలియనీర్ల సగటు వయస్సు 67 ఏళ్లు.
  • అత్యంత పిన్న వయస్కుడు: ఓయో (Oyo) వ్యవస్థాపకుడు రితేష్ అగర్వాల్ (32 ఏళ్లు) ₹14,440 కోట్ల సంపదతో భారతదేశపు అత్యంత పిన్న వయస్కుడైన బిలియనీర్‌గా నిలిచారు.

పశ్చిమ ఆసియాలో పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో భారత నౌకాదళం చేపట్టిన 'ఆపరేషన్ సంకల్ప్' (Operation Sankalp) మరోసారి వార్తల్లో నిలిచింది. భారత వాణిజ్య నౌకల రక్షణ కోసం & సముద్ర మార్గాల్లో భద్రతను పర్యవేక్షించడానికి ఈ మిషన్ అత్యంత కీలకంగా మారింది.

• • దీనిని జూన్ 19, 2019న భారత నౌకాదళం అధికారికంగా ప్రారంభించింది. ఒమన్ గల్ఫ్ & హార్ముజ్ జలసంధిలో వాణిజ్య చమురు ట్యాంకర్లపై దాడులు జరిగిన నేపథ్యంలో ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
  • 'సంకల్ప్' అంటే సంస్కృతంలో 'అంకితభావం' లేదా 'నిశ్చయం' అని అర్థం. సముద్ర మార్గాల్లో సురక్షిత ప్రయాణాన్ని నిర్ధారించడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
  • గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్, హార్ముజ్ జలసంధి, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఏడెన్ & హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతం (IOR) లో ఈ ఆపరేషన్ కొనసాగుతుంది.
• • భారతీయ జెండా ఉన్న వాణిజ్య నౌకలు సురక్షితంగా ప్రయాణించేలా ఎスコర్ట్ (Escort) సేవలు అందించడం.
  • సముద్రపు దొంగల (Piracy) నుండి & ఇతర అసాధారణ ముప్పుల నుండి నౌకలను కాపాడటం.
  • అవసరమైనప్పుడు 'హ్యూమానిటేరియన్ అసిస్టెన్స్ అండ్ డిజాస్టర్ రిలీఫ్' (HADR) కార్యకలాపాలను నిర్వహించడం.
• • ఈ మిషన్ కింద భారత నౌకాదళానికి చెందిన అత్యాధునిక డిస్ట్రాయర్లు (Destroyers) & ఫ్రిగేట్లు (Frigates) నిరంతరం గస్తీ కాస్తుంటాయి.
  • మార్కోస్ (MARCOS): అత్యవసర పరిస్థితుల్లో వేగంగా స్పందించడానికి నౌకాదళానికి చెందిన ప్రత్యేక దళాలు 'మార్కోస్' (MARCOS) కూడా ఈ మిషన్‌లో భాగంగా ఉంటాయి.
  • నిఘా వ్యవస్థ: విమానాలు & అత్యాధునిక సెన్సార్ల ద్వారా సముద్ర మార్గాల్లో నౌకల కదలికలను నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తారు.
• • భారతదేశానికి అవసరమైన ముడి చమురు దిగుమతుల్లో సుమారు 62 శాతం పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతం నుండే వస్తుంది.
  • హార్ముజ్ జలసంధి వంటి కీలక మార్గాల్లో ఏదైనా ఆటంకం కలిగితే అది భారత ఆర్థిక వ్యవస్థపై & గ్లోబల్ ఎనర్జీ సప్లైపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. అందుకే ఈ మార్గాలను సురక్షితంగా ఉంచడం భారత్‌కు అత్యవసరం.

ఈ ఆపరేషన్ ద్వారా భారత నౌకాదళం తన 'బ్లూ వాటర్ నేవీ' (Blue Water Navy) సామర్థ్యాన్ని చాటుకోవడమే కాకుండా, అంతర్జాతీయ సముద్ర భద్రతలో తన నిబద్ధతను నిరూపించుకుంటోంది.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా మహిళా సాధికారత, విద్య, ఆరోగ్యం & సమాన హక్కుల కోసం కృషి చేస్తున్న ప్రధాన అంతర్జాతీయ సంస్థల వివరాలు..

• • గ్లోబల్ ఫండ్ ఫర్ ఉమెన్: మహిళల హక్కులు & సామాజిక న్యాయం
  • మలాలా ఫండ్: బాలికల విద్య (12 ఏళ్ల ఉచిత, సురక్షిత విద్య)
  • హీఫర్ షీ (HeForShe): లింగ సమానత్వం కోసం పురుషుల భాగస్వామ్యం
  • కివా (Kiva): మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు మైక్రోఫైనాన్స్ (చిన్న రుణాలు)
  • గర్ల్ అప్ (Girl Up): యువతుల్లో నాయకత్వ లక్షణాల పెంపు
  • కేర్ ఇంటర్నేషనల్: పేదరిక నిర్మూలన & అభివృద్ధి
  • ప్లాన్ ఇంటర్నేషనల్: బాలికల సమానత్వం & హక్కుల రక్షణ
  • రూమ్ టు రీడ్: అక్షరాస్యత & బాలికల విద్య
• • • ప్రభావం: సుమారు 175 దేశాల్లో 5,000 కంటే ఎక్కువ మహిళా సంఘాలకు మద్దతు ఇచ్చింది.
    • కార్యక్రమాలు: మహిళల ఆర్థిక న్యాయం, హింస నుండి విముక్తి & ఆరోగ్య హక్కులపై ఇది దృష్టి సారిస్తుంది.
  • • నేపథ్యం: నోబెల్ విజేత మలాలా యూసఫ్‌జాయ్ దీనిని స్థాపించారు.
    • లక్ష్యం: పాకిస్థాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, నైజీరియా & భారతదేశం వంటి దేశాల్లో బాలికల విద్యకు ఉన్న అడ్డంకులను తొలగించడం.
  • • ఇదొక మైక్రోఫైనాన్స్ సంస్థ. ఇది అందించే రుణ గ్రహీతలలో 81% మంది మహిళలే.
    • చిన్న వ్యాపారాలు ప్రారంభించడానికి బ్యాంకులతో సంబంధం లేకుండా క్రౌడ్ ఫండింగ్ ద్వారా ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంది.
  • • నిర్వహణ: ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి (UN Women) ప్రారంభించిన ఉద్యమం.
    • ఉద్దేశ్యం: లింగ సమానత్వం అనేది కేవలం మహిళల సమస్య మాత్రమే కాదు, పురుషులు కూడా ఇందులో భాగస్వాములు కావాలని ఇది పిలుపునిస్తుంది.
  • • యుద్ధం & ఘర్షణల వల్ల నష్టపోయిన మహిళలకు (ఉదాహరణకు ఆఫ్ఘనిస్తాన్, రువాండా) వృత్తి విద్యా నైపుణ్యాలలో శిక్షణ ఇచ్చి, వారి జీవితాలను తిరిగి నిర్మించుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.
  • • ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న మహిళా నాయకులకు మెంటార్‌షిప్, శిక్షణ & నెట్‌వర్కింగ్ అవకాశాలను కల్పిస్తుంది. సుమారు 18,000 మంది మహిళా నాయకులతో ఈ సంస్థ పనిచేస్తోంది.

ఈ సంస్థలు కేవలం ఆర్థిక సహాయమే కాకుండా, మహిళల్లో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపడం, చట్టపరమైన అవగాహన కల్పించడం & వారిని నిర్ణయాధికారులుగా మార్చడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.

ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని దుధ్వా టైగర్ రిజర్వ్ (DTR)లో ఒక అరుదైన ఘటన చోటుచేసుకుంది. సోనారీపూర్ ఫారెస్ట్ రేంజ్‌లోని రైనో పునరావాస కేంద్రం-I లో రెండు పులులు కలిసి ఒక ఆడ ఒంటికొమ్ము ఖడ్గమృగాన్ని చంపేశాయి.

• • ఇది ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని లఖింపూర్-ఖేరీ జిల్లాలో ఇండో-నేపాల్ సరిహద్దులో ఉంది.
  • ఇందులో దుధ్వా నేషనల్ పార్క్‌తో పాటు కిషన్‌పూర్ & కటర్నియాఘాట్ అనే రెండు వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రాలు అంతర్భాగంగా ఉన్నాయి.
  • ఇది ఎగువ గంగా మైదానాల బయో-జియోగ్రాఫిక్ జోన్‌కు చెందిన వైవిధ్యమైన 'తారాయ్-భాబర్' (Tarai-Bhabar) ఆవాసాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
  • కిషన్‌పూర్ శాంక్చురీ గుండా శారదా నది, కటర్నియాఘాట్ గుండా గెరువా నది ప్రవహిస్తాయి. దుధ్వా నేషనల్ పార్క్‌లో సుహేలి & మోహనా వాగులు ప్రవహిస్తాయి. ఇవన్నీ ఘాఘరా నదికి ఉపనదులు.
• • వృక్షజాలం: ఇక్కడ 'నార్త్ ఇండియన్ మోయిస్ట్ డెసిడ్యూయస్' రకానికి చెందిన అడవులు ఉన్నాయి. భారతదేశంలోని అత్యుత్తమ 'సాల్' (Sal) అడవులకు ఇది ఒక ఉదాహరణ.
  • ముఖ్యమైన చెట్లు: సాల్ అడవులతో పాటు అస్నా (Terminalia alata), అసిధా (Lagerstroemia parviflora), హల్దు (Adina cordifolia) వంటి వృక్ష జాతులు ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.
  • జంతుజాలం: పులులు, చిరుతపులులు, చిత్తడి జింకలు (Swamp deer), ఖడ్గమృగాలు, చిత్రాల్, హాగ్ డీర్, సాంబార్, అడవి పంది & రాటెల్ (Ratel) వంటి జంతువులు ఇక్కడ నివసిస్తాయి.
  • పక్షి జాతులు: ఈ పార్క్‌లో బెంగాల్ ఫ్లోరికన్ & బ్లాక్-నెక్డ్ స్టార్క్స్ వంటి సుమారు 400 జాతుల పక్షులు ఉన్నాయి.

ప్రభుత్వ ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్ (GeM) తన ప్రతిష్టాత్మక చొరవ అయిన SWAYATT (Startups, Women and Youth Advantage through e-Transactions) ఏడేళ్ల ప్రయాణాన్ని ఇటీవల పూర్తి చేసుకుంది.

• • ఈ కార్యక్రమాన్ని ఫిబ్రవరి 2019లో ప్రారంభించారు.
  • లక్ష్యం: ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లలో (Public Procurement) మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు & యువత భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
  • ఇది GeM యొక్క సామాజిక చేరిక (Social Inclusion) అనే పునాదిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
  • స్టార్టప్‌లు, మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు, యువత, సూక్ష్మ & చిన్న పరిశ్రమలు (MSEs), స్వయం సహాయక బృందాలు (SHGs) నేరుగా ప్రభుత్వ కొనుగోలు వ్యవస్థలో పాల్గొనేలా చేయడం ద్వారా ఇది ఈ రంగాన్ని ప్రజాస్వామ్యీకరిస్తుంది.
  • అభివృద్ధి చెందుతున్న సంస్థలు ఎదుర్కొనే మూడు ప్రధాన సవాళ్లు—మార్కెట్ యాక్సెస్, ఫైనాన్స్ యాక్సెస్ & వాల్యూ అడిషన్ యాక్సెస్‌లను పరిష్కరించడంపై SWAYATT దృష్టి పెడుతుంది.
• • ఇది 2016లో ఏర్పాటు చేయబడిన ఆన్‌లైన్ మార్కెట్ ప్లాట్‌ఫారమ్.
  • ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలు & ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (PSUs) అవసరమైన వస్తువులు & సేవలను కొనుగోలు చేయడానికి ఇది వీలు కల్పిస్తుంది.
  • దీనిని భారతదేశం యొక్క 'నేషనల్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ పోర్టల్'గా భావిస్తారు.
  • దీనిని డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ సప్లైస్ అండ్ డిస్పోజల్స్ (వాణిజ్య & పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ) అభివృద్ధి చేయగా, నేషనల్ ఈ-గవర్నెన్స్ డివిజన్ (MeitY) సాంకేతిక మద్దతు అందించింది.
  • GeM అనేది పూర్తిగా కాగిత రహిత (Paperless), నగదు రహిత (Cashless) & వ్యవస్థ ఆధారిత ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్. ఇది కనిష్ట మానవ ప్రమేయంతో వస్తువుల కొనుగోలుకు వీలు కల్పిస్తుంది.

కేంద్ర భూవిజ్ఞాన శాస్త్ర మంత్రి ఇటీవల లక్షద్వీప్‌లోని కవరత్తిలో ఉన్న లో టెంపరేచర్ థర్మల్ డీశాలినేషన్ (LTTD) ప్లాంట్‌ను సందర్శించి, అక్కడి పనితీరును సమీక్షించారు.

• • సముద్ర ఉపరితలంపై ఉండే వేడి నీటిని తక్కువ పీడనం వద్ద ఆవిరిగా మార్చి, ఆ ఆవిరిని సముద్రం లోతుల్లో ఉండే చల్లని నీటితో ద్రవీకరించడం (Condensation) ద్వారా మంచి నీటిని తయారు చేసే పద్ధతి ఇది.
  • ఈ సాంకేతికతలో సముద్రపు నీటికి ఎటువంటి రసాయన చికిత్స (Chemical treatment) అవసరం ఉండదు. అందువల్ల కాలుష్య సమస్యలు తక్కువగా ఉంటాయి, ఇది ద్వీప ప్రాంతాలకు చాలా అనుకూలమైనది.
• • ఈ సాంకేతికత ప్రధానంగా సముద్ర ఉపరితల నీటికి & లోతైన నీటికి మధ్య ఉండే ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసంపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది:
  • సముద్ర ఉపరితలం కంటే 1,000 నుండి 2,000 అడుగుల లోతులో ఉండే నీరు సుమారు 4°C నుండి 8°C వరకు తక్కువ ఉష్ణోగ్రతను కలిగి ఉంటుంది.
  • సముద్ర ఉపరితలంలోని ఉప్పు నీటిని ఒక ట్యాంకులో సేకరించి, బాహ్య శక్తి సహాయంతో తక్కువ పీడనం వద్ద ఆవిరిగా మారుస్తారు.
  • సముద్రం లోతుల నుండి పైపుల ద్వారా తెచ్చిన చల్లని నీటిని ఈ ఆవిరి గొట్టాల పైనుండి పంపిస్తారు. దీనివల్ల ఆవిరి చల్లబడి స్వచ్ఛమైన నీరుగా మారుతుంది. మిగిలిన ఉప్పు నీరు వేరు చేయబడుతుంది.
  • ఇందులో ఎటువంటి రసాయన రహిత సంకలనాలు లేదా హై-ప్రెజర్ మెంబ్రేన్ల అవసరం ఉండదు.
• • ఇతర డీశాలినేషన్ ప్రక్రియలతో పోలిస్తే, ఇందులో రసాయన వ్యర్థాల శుద్ధి అవసరం ఉండదు కాబట్టి నిర్వహణ ఖర్చు & సమస్యలు తక్కువగా ఉంటాయి.
  • లక్షద్వీప్‌లోని మొదటి LTTD ప్లాంట్‌ను 2005లో కవరత్తిలో ఏర్పాటు చేశారు.

స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్-అర్బన్ 2.0 కింద తిరువనంతపురం మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఇటీవల G-SPIDER అనే AI ఆధారిత రోబోను ప్రముక కాలువల శుభ్రత కోసం ప్రవేశపెట్టింది.

• • దీనిని 'జెన్రోబోటిక్ ఇన్నోవేషన్స్' (Genrobotic Innovations) సంస్థ రూపొందించింది.
  • ఇది మనుషులు దిగడానికి వీలులేని అత్యంత ప్రమాదకరమైన & క్లిష్టమైన కాలువ వాతావరణంలో స్వయంచాలకంగా పని చేసేలా రూపొందించబడింది.
• • నీటి మట్టం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు & ప్రవాహం నిరంతరంగా కొనసాగుతున్నప్పుడు కూడా ఇది సమర్థవంతంగా పనిచేస్తుంది.
  • ఇది కేబుల్-డ్రివెన్ ప్యారలల్ రోబోటిక్స్ (CDPR) ఆర్కిటెక్చర్ & AI-ప్రేరేపిత విజన్, సెన్సార్ ఇంటెలిజెన్స్‌తో నిర్మించబడింది.
  • ఇందులో ఐదు డిగ్రీల ఫ్రీడమ్ కలిగిన రోబోటిక్ మెకానిజం & బయోమిమెటిక్ క్లా-టైప్ గ్రాబ్బర్ (Biomimetic claw-type grabber) ఉన్నాయి, ఇవి కాలువల్లో పేరుకుపోయిన క్రమరహిత వ్యర్థాలను కచ్చితంగా పట్టుకోవడానికి సహాయపడతాయి.
  • అడ్వాన్స్‌డ్ మెషీన్ విజన్ ద్వారా ఇది వ్యర్థాల రకాలను, ప్రవాహ పరిస్థితులను & నిర్మాణపరమైన సవాళ్లను స్వయంగా గుర్తించి తదనుగుణంగా పనిచేస్తుంది.
  • ప్లాస్టిక్స్, పదునైన వస్తువులు & ఇతర హానికరమైన వ్యర్థాలను ఇది సురక్షితంగా బయటకు తీస్తుంది.
  • సేకరించిన వ్యర్థాలను నేరుగా నిర్ణీత వాహనాల్లోకి మారుస్తుంది, తద్వారా వ్యర్థాల గుర్తింపు నుండి పారవేయడం వరకు ఎక్కడా మానవ ప్రమేయం అవసరం ఉండదు.
  • పట్టణ జలమార్గాలను ఎటువంటి అవాంతరాలు లేకుండా స్థిరంగా నిర్వహించడానికి ఇది దోహదపడుతుంది.

అమెరికా & ఇరాన్ మధ్య జరుగుతున్న యుద్ధంలో అమెరికా మొదటిసారిగా ప్రిసిషన్ స్ట్రైక్ మిస్సైల్స్ (PrSMs) ను ఉపయోగించినట్లు యూఎస్ సెంట్రల్ కమాండ్ (CENTCOM) ఇటీవల ప్రకటించింది.

• • ఇది సుదూర లక్ష్యాలను అత్యంత ఖచ్చితత్వంతో ఛేదించడానికి రూపొందించబడిన సర్ఫేస్-టు-సర్ఫేస్ (భూతలం నుండి భూతలానికి) గైడెడ్ బాలిస్టిక్ క్షిపణి.
  • దీనిని ప్రధానంగా అమెరికా సైన్యం కోసం 'లాక్‌హీడ్ మార్టిన్' (Lockheed Martin) సంస్థ అభివృద్ధి చేసి తయారు చేస్తోంది.
  • ఇది 2023 చివరలో అమెరికా రక్షణ దళాలలో చేరింది.
• • ఇది ఓపెన్ సిస్టమ్స్ ఆర్కిటెక్చర్ & మాడ్యులర్ డిజైన్‌ను కలిగి ఉంటుంది.
  • దీనిని ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న M142 హై మోబిలిటీ ఆర్టిలరీ రాకెట్ సిస్టమ్ (HIMARS) & M270A2 మల్టిపుల్ లాంచ్ రాకెట్ సిస్టమ్ (MLRS) వంటి ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల నుండి ప్రయోగించవచ్చు.
  • ఈ క్షిపణి ఘన రాకెట్ ప్రొపెల్లెంట్ (Solid rocket propellant) & GPS, ఇనర్షియల్ గైడెన్స్‌తో కూడిన అధునాతన నావిగేషన్ వ్యవస్థలను ఉపయోగిస్తుంది. దీనివల్ల ప్రతికూల వాతావరణ పరిస్థితుల్లో కూడా లక్ష్యాలను ఖచ్చితంగా తాకగలదు.
  • పరిధి (Range): దీని పరిధి కనీసం 500 కిలోమీటర్లు.
  • ఇది హైపర్సోనిక్-క్లాస్ బాలిస్టిక్ పథాన్ని (Trajectory) కలిగి ఉంటుంది. దీనిని శాటిలైట్లు, డ్రోన్లు & రాడార్ వ్యవస్థలతో కూడా అనుసంధానించవచ్చు.
  • ఇందులో 'ఇన్-సెన్సిటివ్ మ్యూనిషన్స్' (IM) పేలోడ్ ఉంటుంది. ఇది ప్రమాదవశాత్తు క్షిపణి పేలిపోయే ప్రమాదాన్ని తగ్గిస్తుంది.

అమెరికాలోని మేరీల్యాండ్ రాష్ట్ర ఆరోగ్య అధికారులు ఇటీవల మంప్స్ (గవదబిళ్లలు) కేసులు పెరుగుతున్నాయని ధృవీకరించిన తర్వాత అప్రమత్తం చేశారు.

• • ఇది 'పారామిక్సోవైరస్' అనే సమూహానికి చెందిన మంప్స్ వైరస్ ద్వారా వచ్చే అంటువ్యాధి.
  • ఇది పెరోటిడ్ లాలాజల గ్రంథులలో (Parotid salivary glands) నొప్పి & వాపును (Parotitis) కలిగిస్తుంది.
• • ఈ వైరస్‌కు మానవులు మాత్రమే ఏకైక ఆతిథ్య జీవులు. ఒక వ్యక్తి నుండి మరొకరికి ముక్కు & నోటి ద్వారా వచ్చే తుంపర్ల (ఉదాహరణకు తుమ్మడం) ద్వారా ఇది వ్యాపిస్తుంది.
  • సోకిన లాలాజలం ఉన్న వస్తువులను తాకడం వల్ల కూడా ఇది వ్యాపిస్తుంది.
  • ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా కనిపిస్తుంది & సాధారణంగా పిల్లలు & యువతపై ప్రభావం చూపుతుంది.
  • కౌమార కాలం (Incubation period): సాధారణంగా 16 నుండి 18 రోజులు; ఇది 12 నుండి 25 రోజుల వరకు ఉండవచ్చు.
• • ముఖంలో నొప్పి & జ్వరం.
  • తలనొప్పి & గొంతు నొప్పి.
  • ఆకలి తగ్గడం.
  • చెవి & దవడ మధ్య ఉండే పెరోటిడ్ గ్రంథుల వాపు.
  • దవడ లేదా కణతల ప్రాంతంలో వాపు.
• • సాధారణంగా ఇది తేలికపాటి వ్యాధి & ఎటువంటి దుష్ప్రభావాలు లేకుండా తగ్గిపోతుంది.
  • అయితే, కొన్నిసార్లు మెదడు వాపు (Encephalitis) లేదా వినికిడి లోపం (Deafness) వంటి సమస్యలు రావచ్చు.
  • మంప్స్ సోకిన 20% మంది యువకులలో వృషణాల వాపు (Orchitis) సంభవించవచ్చు.
  • చికిత్స: మంప్స్‌కు నిర్దిష్టమైన చికిత్స లేదు, కానీ వివిధ లక్షణాల నుండి ఉపశమనం పొందేందుకు మందులను వాడవచ్చు.
• • మంప్స్‌ను నివారించడానికి టీకా తీసుకోవడం ప్రధాన మార్గం.
  • MMR వ్యాక్సిన్: ఇది తట్టు (Measles), గవదబిళ్లలు (Mumps) & రుబెల్లా (Rubella) నుండి రక్షణ కల్పిస్తుంది.

హిమాచల్ ప్రదేశ్ అటవీ శాఖ వైల్డ్‌లైఫ్ వింగ్ ఇటీవల చంబా జిల్లాలోని ఎత్తైన రక్షిత ప్రాంతాలలో కెమెరా ట్రాప్‌ల ద్వారా మొదటిసారిగా సాంబార్ జింకల (Sambar Deer) ఉనికిని గుర్తించింది.

• • ఇది భారత ఉపఖండం, దక్షిణ చైనా & ఆగ్నేయాసియాకు చెందిన అతిపెద్ద జింక జాతి.
  • దీని శాస్త్రీయ నామం రూసా యూనికోలర్ (Rusa unicolor).
  • సాంబార్లలో పెద్దగా ఉండే 'ఇండియన్ సాంబార్' & పరిమాణంలో చిన్నగా ఉండే 'మలయన్ సాంబార్' వంటి పలు రకాలు ఉన్నాయి.
• • ఇవి భారతదేశం, పాకిస్థాన్, శ్రీలంక, బర్మా, ఫిలిప్పీన్స్, దక్షిణ చైనా, తైవాన్, బోర్నియో, మలేషియా, సుమత్రా & జావా దేశాలలో కనిపిస్తాయి.
  • ఇవి అడవులతో కూడిన కొండ ప్రాంతాలు, చిత్తడి అడవులు & బహిరంగ పొద ప్రాంతాలలో నివసిస్తాయి.
  • ఆహారం కోసం ఇవి తోటలు & సాగు భూములకు సమీపంలో ఉండటానికి ఇష్టపడతాయి.
• • ఇది ఆసియాలోనే అతిపెద్ద జింక జాతి. భుజం వద్ద 1.2-1.4 మీటర్ల ఎత్తు ఉంటుంది.
  • కొన్ని వయోజన మగ జింకలు 550 కిలోల బరువు వరకు పెరుగుతాయి.
  • దీని శరీరం పసుపు గోధుమ రంగు నుండి ముదురు బూడిద రంగులో ఉండే వెంట్రుకలతో కప్పబడి ఉంటుంది. దీనికి పొడవైన నల్లటి తోక ఉంటుంది.
  • మగ జింకలకు మాత్రమే కొమ్ములు ఉంటాయి. ఇవి 42 అంగుళాల పొడవు వరకు పెరగగలవు & క్రమానుగతంగా రాలిపోతుంటాయి.
• • IUCN రెడ్ లిస్ట్: దీనిని ఐయుసిఎన్ (IUCN) రెడ్ లిస్ట్‌లో 'వల్నరబుల్' (Vulnerable - ప్రమాద అంచున ఉన్నది) గా వర్గీకరించారు.

తజికిస్థాన్ & ఉజ్బెకిస్థాన్ దేశాలు రాబోయే CMS COP15 సదస్సులో **స్ట్రైప్డ్ హైయీనా (Striped Hyena - చారల హైయీనా)**ను వలస జాతుల కన్వెన్షన్ (CMS) యొక్క అనుబంధం I & IIలో చేర్చాలని కోరాయి.

• • హైయీనిడే (Hyaenidae) కుటుంబానికి చెందిన నాలుగు జాతులలో ఇది ఒకటి.
  • స్పాటెడ్ హైయీనా, బ్రౌన్ హైయీనా & ఆర్డ్‌వోల్ఫ్ (Aardwolf) అనేవి ఈ కుటుంబంలోని ఇతర మూడు జాతులు.
  • ఇది స్పాటెడ్ హైయీనా కంటే కొంచెం చిన్నదిగా ఉంటుంది & శరీరం అంతటా చారలు ఉంటాయి.
  • ఇవి సవన్నాలు, గడ్డి భూములు, అర్ధ ఎడారులు, బహిరంగ అటవీ ప్రాంతాలు & పర్వత ప్రాంతాలలో నివసిస్తాయి.
  • ఇవి ప్రధానంగా దక్షిణాసియా (భారతదేశం, నేపాల్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్), ఉత్తర ఆఫ్రికా, సహారా ఉప-ప్రాంతం, పశ్చిమ ఆసియా & మధ్య ఆసియాలో కనిపిస్తాయి.
• • ఇవి తమ ఆవాస ప్రాంత సరిహద్దులను వాసన ద్వారా గుర్తు పెట్టుకుంటాయి & ప్రత్యర్థులకు హెచ్చరికగా వ్యవహరిస్తాయి.
  • చారల హైయీనాలు ప్రాథమికంగా 'స్కావెంజర్లు' (Scavengers). ఇవి ప్రధానంగా కుళ్లిన మాంసం (Carrion) & మానవ వ్యర్థాలను తింటాయి.
  • ఈ జాతిలో వయోజన ఆడ హైయీనాలు మగవాటి కంటే ఆధిపత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. ఇవి సాధారణంగా ఒంటరిగా ఉన్నట్లు అనిపించినా, కొంత సామాజిక వ్యవస్థను కలిగి ఉంటాయి.
  • ఆహారం & నీటి కోసం ఇవి సుదూర ప్రాంతాలకు ప్రయాణిస్తాయి. ముఖ్యంగా వనరులు తక్కువగా ఉన్న ఎడారి ప్రాంతాలలో అంతర్జాతీయ సరిహద్దులను కూడా దాటుతుంటాయి.
• • IUCN రెడ్ లిస్ట్: దీనిని 'నియర్ త్రెటెన్డ్' (Near Threatened) గా వర్గీకరించారు.
  • వన్యప్రాణుల రక్షణ చట్టం, 1972 (భారతదేశం): ఇది షెడ్యూల్ I కింద రక్షించబడుతోంది.

అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(06.03.2026) తెలుగులో..

అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(05.03.2026) తెలుగులో..

హోలీకి వివిధ పేర్లు ఉన్నాయని మీకు తెలుసా..?

అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(04.03.2026) తెలుగులో..

అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(03.03.2026) తెలుగులో..

అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(02.03.2026) తెలుగులో..

అన్ని పోటీ పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్(01.03.2026) తెలుగులో..

☛Follow our YouTube Channel (Click Here)

☛ Follow our Facebook Page (Click Here)

☛ Follow our Instagram Page (Click Here)

☛ Join our WhatsApp Channel (Click Here)

☛ Join our Telegram Channel (Click Here)