మౌంట్ కాన్లాన్ అగ్నిపర్వతం ఇటీవల విస్ఫోటనం చెందడం వల్ల 'నెగ్రోస్ ద్వీపం' (Negros Island) అంతటా భారీగా బూడిద మరియు పొగ వ్యాపించాయి. దీనివల్ల ప్రభుత్వం స్థానిక ప్రజలకు భద్రతా హెచ్చరికలు జారీ చేసింది.
- ఇది ఫిలిప్పీన్స్లోని నెగ్రోస్ ద్వీపంలో ఉన్న ఒక స్ట్రాటోవోల్కానో (Stratovolcano - పొరలు పొరలుగా ఏర్పడిన అగ్నిపర్వతం).
- ఇది నెగ్రోస్ ద్వీపం మరియు విసయాస్ రీజియన్లోనే ఎత్తైన పర్వతం (సుమారు 2,465 మీటర్లు).
- పసిఫిక్ రింగ్ ఆఫ్ ఫైర్: ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యధిక అగ్నిపర్వతాలు ఉండే 'పసిఫిక్ రింగ్ ఆఫ్ ఫైర్'లో ఒక భాగంగా ఉంది.
- దీని శిఖరం వద్ద పెద్ద కలుషిత సరస్సు (Crater Lake) కలిగిన విశాలమైన 'కాల్డెరా' ఉంటుంది. దీనికి దక్షిణం వైపున మరింత చురుకైన చిన్న క్రేటర్ (Crater) ఉంటుంది.
- 1819 నుండి ఇప్పటివరకు ఇది 30 సార్లు కంటే ఎక్కువ విస్ఫోటనం చెందింది.
- దీని విస్ఫోటనాలు ఎక్కువగా ప్రీటిక్ (Phreatic) రకానికి చెందినవి. అంటే భూగర్భంలోని నీరు వేడి వల్ల ఆవిరిగా మారి, ఒత్తిడితో బూడిదను బయటకు చిమ్ముతాయి.
- ఇక్కడ అనేక రకాల అరుదైన మొక్కలు మరియు జంతువులు నివసిస్తున్నాయి.
- నెగ్రోస్ ద్వీపంలోని ప్రధాన నదీ వ్యవస్థలన్నీ ఈ అగ్నిపర్వతం వాలుల నుండే ఉద్భవిస్తాయి.
ఇటీవల ఉత్తరాఖండ్ అటవీ శాఖ నందౌర్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రంలో మొట్టమొదటిసారిగా 'స్మూత్-కోటెడ్ ఓటర్స్' (Smooth-coated otters - నీటి కుక్కలు) ఉన్నట్లు అధికారికంగా గుర్తించింది. ఈ అరుదైన జంతువు ఇక్కడ కనిపించడం పర్యావరణవేత్తలను సంతోషానికి గురిచేస్తోంది.
- ఇది ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో ఉంది. ఇది 'శివాలిక్ ఎలిఫెంట్ రిజర్వ్'లో ఒక భాగంగా ఉంది.
- ఇది పశ్చిమాన ఉన్న కార్బెట్ మరియు రాజాజీ అడవులను, తూర్పున ఉన్న పిలిభిత్ (భారత్)-దుద్వా మరియు నేపాల్లోని తెరాయ్ అడవులతో కలుపుతుంది. అంటే జంతువుల రాకపోకలకు ఇది ఒక ముఖ్యమైన మార్గం (Wildlife Corridor).
- దీనికి పశ్చిమాన గోలా నది, తూర్పున శారదా నది ఉన్నాయి. ఈ అడవి గుండా నందౌర్ నది ప్రవహిస్తుంది.
- ఇక్కడ ప్రధానంగా తేమతో కూడిన ఆకురాల్చే అడవులు (Moist Deciduous Forests) ఉంటాయి.
- ఇక్కడ 100 కంటే ఎక్కువ రకాల చెట్లు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా శిషమ్ (Shisham), వెదురు (Bamboo), టేకు (Teak) మరియు చిర్ పైన్ (Chir Pine) చెట్లు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.
- ఈ సంరక్షణ కేంద్రంలో అనేక రకాల అడవి జంతువులు నివసిస్తున్నాయి:
- ఆసియా ఏనుగులు (Asian Elephants)
- పులులు (Tigers)
- చిరుతపులులు (Leopards)
- ఎలుగుబంట్లు (Sloth Bear & Asiatic Black Bear)
ప్రముఖ బెంగాలీ రచయిత మణి శంకర్ ముఖోపాధ్యాయ, అందరూ ప్రేమగా 'శంకర్' అని పిలుచుకునే అక్షర యోధుడు, తన 92వ ఏట కోల్కతాలో కన్నుమూశారు. బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్రలో ఒక శకం ముగిసింది. ఆయన మరణం పట్ల పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీతో పాటు పలువురు ప్రముఖులు సంతాపం వ్యక్తం చేశారు.
- పశ్చిమ బెంగాల్లోని హౌరాలో ఒక మధ్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించారు.
- తన సుదీర్ఘ సాహిత్య ప్రయాణంలో దాదాపు 100 నవలలు, కథలు రాశారు.
- స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత భారతదేశంలోని పట్టణ ప్రాంతాల్లో సామాజిక మరియు ఆర్థిక మార్పులను తన రచనల్లో కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపేవారు.
- శంకర్ రాసిన అనేక నవలలు వెండితెరపై అద్భుతాలు సృష్టించాయి:
- సత్యజిత్ రే దర్శకత్వంలో: ఆయన రాసిన 'సీమాబద్ధ' (Simabadhya) మరియు 'జన అరణ్య' (Jana Aranya) నవలలను లెజెండరీ దర్శకుడు సత్యజిత్ రే సినిమాలు తీశారు. ఇవి కార్పొరేట్ ప్రపంచంలోని నైతిక విలువలు మరియు సంఘర్షణలను చూపిస్తాయి.
- చౌరంగీ (Chowringhee): ఇది ఆయన రాసిన అత్యంత ప్రసిద్ధ నవల. దీనిని 1968లో సినిమాగా తీశారు, ఇందులో బెంగాలీ సూపర్ స్టార్ ఉత్తమ్ కుమార్ నటించారు.
- ఆయన నవల 'మాన్ సమ్మాన్' ఆధారంగా బసు ఛటర్జీ 'షీషా' (Sheesha - 1986) అనే హిందీ సినిమా తీశారు.
- శంకర్ చిన్నతనంలోనే తండ్రిని కోల్పోయారు. కుటుంబాన్ని పోషించడానికి అనేక పనులు చేశారు.
- కలకత్తా హైకోర్టులో చివరి బ్రిటిష్ బారిస్టర్ అయిన నోయెల్ ఫ్రెడరిక్ బార్వెల్ వద్ద క్లర్క్గా పనిచేశారు.
- ఆ సమయంలో ఆయన చూసిన మనుషులు, ఎదుర్కొన్న అనుభవాలే ఆయన నవలలకు పునాదిగా మారాయి.
- సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు: సాహిత్యానికి ఆయన చేసిన కృషికి గానూ 2021లో ప్రతిష్టాత్మక కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది.
- చివరి రచన: స్వామి వివేకానందపై ఆయన చేసిన పరిశోధనాత్మక పుస్తకం ఆయన చివరి ప్రధాన రచనలలో ఒకటి.
- శంకర్ రచనలు కేవలం కథలు మాత్రమే కాదు, అవి కోల్కతా నగరం మరియు ఆధునిక భారతదేశం యొక్క సామాజిక చరిత్రను ప్రతిబింబిస్తాయి.
- మధ్యతరగతి ప్రజల ఆశలు, ఆశయాలు మరియు నైతిక విలువలతో కూడిన ఆయన పాత్రలు పాఠకుల గుండెల్లో ఎప్పటికీ నిలిచిపోతాయి.
కేంద్ర హోం శాఖ మంత్రి అస్సాంలోని కాచార్ (Cachar) జిల్లాలో ఈ పథకం రెండో దశను (VVP-II) ప్రారంభించనున్నారు.
- ఇది సరిహద్దు ప్రాంతాల్లోని గ్రామాలను అభివృద్ధి చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం రూపొందించిన పథకం.
- ఇది 100% కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే పథకం (Central Sector Scheme).
- సరిహద్దు గ్రామాల్లో మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడం ద్వారా అక్కడి ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను పెంచడం. తద్వారా సరిహద్దు నేరాలను అరికట్టడం మరియు ప్రజలు ఆ గ్రామాలను వదిలి వెళ్లకుండా (వలసలు) చూడటం.
- ఈ పథకం కోసం ₹6,839 కోట్లను కేటాయించారు. దీనిని 2028-29 ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు అమలు చేస్తారు.
- మొదటి దశలో (VVP-I) కేవలం ఉత్తర సరిహద్దులు (ఉదా: లడఖ్, హిమాచల్, ఉత్తరాఖండ్) మాత్రమే ఉన్నాయి. కానీ ఈ రెండో దశలో అస్సాం, గుజరాత్, రాజస్థాన్, పంజాబ్, పశ్చిమ బెంగాల్తో సహా దాదాపు 17 రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను చేర్చారు.
- గ్రామాల్లో స్మార్ట్ క్లాసులు (విద్య), పర్యాటక కేంద్రాల అభివృద్ధి మరియు కనెక్టివిటీని పెంచుతారు.
- స్వయం సహాయక బృందాలు (SHGs) మరియు సహకార సంఘాల ద్వారా గ్రామస్థులకు స్థానికంగానే ఉపాధి కల్పిస్తారు.
- జాతీయ దినోత్సవాలను జరుపుకోవడం, మేళాలు మరియు పండుగలను నిర్వహించడం ద్వారా ఆ గ్రామాల్లో చైతన్యాన్ని నింపుతారు.
అరుణాచల్ ప్రదేశ్ తన ఆవిర్భావ దినోత్సవాన్ని (Foundation Day) 2026, ఫిబ్రవరి 20న ఘనంగా జరుపుకుంది. 1987లో భారతదేశంలో 24వ రాష్ట్రంగా ఏర్పడినప్పటి నుండి ఈ రోజును ఒక పండుగలా నిర్వహిస్తారు.
- భారతదేశంలో సూర్యకిరణాలు మొదట తాకే రాష్ట్రం అరుణాచల్ ప్రదేశ్. అందుకే దీనిని "సూర్యుడు ఉదయించే భూమి" (Land of the Rising Sun) అని పిలుస్తారు.
- ఈ రాష్ట్రం భూటాన్, చైనా మరియు మయన్మార్ దేశాలతో అంతర్జాతీయ సరిహద్దులను పంచుకుంటుంది. దేశ భద్రత దృష్ట్యా ఇది చాలా వ్యూహాత్మకమైన ప్రాంతం.
- 1826లో జరిగిన యందాబూ ఒప్పందం ద్వారా ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ వారి ఆధీనంలోకి వచ్చింది.
- స్వాతంత్ర్యం తర్వాత దీనిని 'నేఫా' (NEFA - North-East Frontier Agency) అని పిలిచేవారు.
- 1972లో దీనికి 'అరుణాచల్ ప్రదేశ్' అని పేరు పెట్టి, కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా మార్చారు.
- చివరకు 1987 ఫిబ్రవరి 20న రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా పూర్తిస్థాయి రాష్ట్ర హోదా లభించింది.
- ఈ రాష్ట్రంలో 26 ప్రధాన తెగలు, 100కు పైగా ఉప-తెగలు ఉన్నాయి.
- ప్రతి తెగకు ఒక ప్రత్యేకమైన సంస్కృతి, భాష మరియు పండుగలు ఉంటాయి.
- ఆవిర్భావ దినోత్సవం రోజున లోసార్ (Losar), సోలుంగ్ (Solung), మరియు న్యోకుమ్ (Nyokum) వంటి పండుగల ద్వారా తమ జానపద నృత్యాలను, సంగీతాన్ని ప్రదర్శిస్తారు.
- రాష్ట్ర రాజధాని ఇటానగర్లో అధికారికంగా పరేడ్లు మరియు సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు.
- అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఈశాన్య భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద రాష్ట్రం. ఇక్కడ 80 శాతం కంటే ఎక్కువ భూభాగం దట్టమైన అడవులతో నిండి ఉంటుంది.
- భారతదేశంలో అతి తక్కువ జనాభా సాంద్రత (ప్రతి చదరపు కిలోమీటరుకు కేవలం 17 మంది) కలిగిన రాష్ట్రం కూడా ఇదే.
- మన దేశంలోనే అతిపెద్దదైన 'తవాంగ్ మొనాస్టరీ' (బౌద్ధ మఠం) ఇక్కడే ఉంది. నమ్దఫా మరియు మౌలింగ్ వంటి జాతీయ పార్కులు ఇక్కడి జీవవైవిధ్యానికి నిదర్శనం.
- అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఆవిర్భావ దినోత్సవం కేవలం ఒక తేదీ మాత్రమే కాదు, అది ఆ రాష్ట్ర ప్రజల ఆత్మగౌరవానికి మరియు ప్రగతికి గుర్తు. పర్యాటకం, విద్య మరియు మౌలిక సదుపాయాల రంగంలో ఈ రాష్ట్రం శరవేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది.
గంధపు చెక్క అభివృద్ధి కమిటీ (SDC) నివేదిక ప్రకారం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏటా 5,000 నుండి 6,000 టన్నుల గంధపు చెక్కకు డిమాండ్ ఉంది.
- దీనిని శాస్త్రీయంగా Santalum album అని పిలుస్తారు. భారతదేశంలో దీనిని 'చందనం' మరియు 'శ్రీగంధం' అని పిలుస్తారు. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత విలువైన సుగంధ ద్రవ్య వనరులలో ఒకటి.
- గంధపు చెక్క పెరగడానికి కొద్దిగా క్షార స్వభావం (Alkaline) ఉన్న నేలలు మేలు. నేల pH స్థాయి 6.7 నుండి 7.5 మధ్య ఉండాలి.
- వేడి మరియు తేమతో కూడిన వాతావరణం దీనికి అనుకూలం.
- 12°C నుండి 35°C మధ్య ఉష్ణోగ్రత ఉండాలి.
- నేలలో నీరు నిల్వ ఉండకూడదు (Water logging ఉండకూడదు). మంచి నీటి పారుదల వ్యవస్థ ఉండాలి.
- ఇది చాలా నెమ్మదిగా పెరిగే పంట. నాణ్యమైన 'హార్ట్వుడ్' (చెక్క లోపలి భాగం) ఏర్పడటానికి సుమారు 20 ఏళ్లు పడుతుంది.
- గంధపు చెక్క మరియు దాని నూనెను కింది రంగాల్లో విరివిగా ఉపయోగిస్తారు:
- అరోమాథెరపీ (సుగంధ చికిత్స)
- సోపుల తయారీ మరియు పరిమళ ద్రవ్యాలు (Perfumes)
- కాస్మెటిక్స్ (సౌందర్య సాధనాలు)
- ఔషధాల తయారీ (Pharmaceuticals)
- భారతదేశంలో కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, గుజరాత్, బీహార్, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర మరియు తమిళనాడు రాష్ట్రాల్లో గంధపు చెక్కను ఎక్కువగా పెంచుతారు.
- అక్రమంగా చెట్లను నరికి తరలించడం ప్రధాన సమస్య.
- జంతువుల మరియు మొక్కల ఆవాసాలు దెబ్బతినడం.
- పంట చేతికి రావడానికి 20 ఏళ్లు పట్టడం వల్ల సాగు తక్కువగా ఉంది.
- చీడపీడలు మరియు వ్యాధుల వల్ల చెట్లు దెబ్బతినడం.
ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 20వ తేదీన 'ప్రపంచ సామాజిక న్యాయ దినోత్సవం' (World Day of Social Justice) జరుపుకుంటారు.
- "సామాజిక అభివృద్ధి మరియు సామాజిక న్యాయం పట్ల పునరుద్ధరించబడిన నిబద్ధత" (Renewed Commitment to Social Development and Social Justice).
- ఇటీవల జరిగిన 'దోహా రాజకీయ ప్రకటన' (Doha Political Declaration) నేపథ్యంలో, పేదరిక నిర్మూలన మరియు ఉపాధి కల్పనపై ప్రపంచ దేశాలు మళ్ళీ ఒకసారి తమ పట్టుదలను చాటుకుంటున్నాయి.
- సమాజంలో ప్రతి ఒక్కరికీ సమాన అవకాశాలు, గౌరవప్రదమైన పని మరియు సామాజిక రక్షణ లభించడమే సామాజిక న్యాయం. దీనిలో నాలుగు ప్రధాన స్తంభాలు ఉన్నాయి:
- పేదరిక నిర్మూలన: అందరికీ కనీస అవసరాలు అందేలా చూడటం.
- గౌరవప్రదమైన పని (Decent Work): సరైన ఆదాయం, పని ప్రదేశంలో భద్రత మరియు సమాన అవకాశాలు కల్పించడం.
- సామాజిక చేరిక (Social Inclusion): కుల, మత, లింగ వివక్ష లేకుండా అందరినీ అభివృద్ధిలో భాగస్వాములను చేయడం.
- మానవ హక్కులు: వ్యక్తుల భావ వ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛను గౌరవించడం.
- ప్రస్తుతం ప్రపంచం ఎదుర్కొంటున్న కొన్ని సమస్యల వల్ల సామాజిక న్యాయం సాధించడం కష్టమవుతోంది:
- పెరుగుతున్న ఆర్థిక అసమానతలు (ధనిక-పేదల మధ్య వ్యత్యాసం).
- మహిళలకు మరియు పురుషులకు మధ్య ఉన్న వేతన వ్యత్యాసం.
- వాతావరణ మార్పుల వల్ల పేద ప్రజలు ఎదుర్కొంటున్న ఇబ్బందులు.
- డిజిటల్ టెక్నాలజీ అందరికీ సమానంగా అందకపోవడం.
- యువతలో పెరుగుతున్న నిరుద్యోగం.
- సామాజిక న్యాయం సాధించడంలో ILO కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. 2008లో 'న్యాయమైన ప్రపంచీకరణ కోసం సామాజిక న్యాయ ప్రకటన'ను ఆమోదించింది. ఇది పని ప్రదేశాల్లో ప్రాథమిక సూత్రాలు మరియు హక్కులను కాపాడటమే లక్ష్యంగా పనిచేస్తుంది.
- 1944: ఫిలడెల్ఫియా ప్రకటన (కార్మికుల హక్కుల గురించి).
- 2007: ఐక్యరాజ్యసమితి ఫిబ్రవరి 20ని 'ప్రపంచ సామాజిక న్యాయ దినోత్సవం'గా ప్రకటించింది.
- 2008: ILO సామాజిక న్యాయ ప్రకటన.
- సామాజిక న్యాయం సాధించడం ద్వారానే ప్రపంచంలో శాంతి మరియు స్థిరత్వం సాధ్యమని ఐక్యరాజ్యసమితి నమ్ముతోంది.
చైనా ఇటీవల బీజింగ్లో నిర్వహించిన సైనిక కవాతులో CJ-1000 అనే అత్యంత శక్తివంతమైన హైపర్సోనిక్ క్షిపణిని ప్రదర్శించింది.
- ఇది చైనా అభివృద్ధి చేసిన హైపర్సోనిక్ క్రూయిజ్ మిస్సైల్. ఇది భూమిపై నుండి ప్రయోగించే (land-based) క్షిపణి.
- ప్రపంచంలోనే మొదటిది: స్కామ్జెట్ (Scramjet) ఇంజిన్తో నడిచే, భూమిపై నుండి ప్రయోగించే ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి మరియు ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న ఏకైక హైపర్సోనిక్ క్షిపణి ఇదే.
- మొబిలిటీ (రవాణా): దీనిని 10 చక్రాల భారీ డీజిల్-ఎలక్ట్రిక్ హైబ్రిడ్ వాహనం (Transporter-erector-launcher) ద్వారా ఎక్కడికైనా తరలించవచ్చు మరియు ఎక్కడి నుండైనా ప్రయోగించవచ్చు.
- పరిధి (Range): ఇది కనీసం 2,500 కిలోమీటర్ల దూరంలోని లక్ష్యాలను ఛేదించగలదు.
- సాధారణ హైపర్సోనిక్ గ్లైడ్ వెహికల్స్ (ఉదాహరణకు చైనా DF-17, రష్యా అవన్గార్డ్) కంటే ఇవి చాలా ప్రమాదకరమైనవి. దానికి కారణాలు:
- తక్కువ ఎత్తులో ప్రయాణం: గ్లైడ్ వెహికల్స్ భూమికి 60-80 కి.మీ ఎత్తులో ప్రయాణిస్తే, ఈ CJ-1000 కేవలం 20-30 కి.మీ ఎత్తులోనే ప్రయాణిస్తుంది. శత్రువుల రాడార్లకు ఇంత తక్కువ ఎత్తులో వచ్చే క్షిపణులను గుర్తించడం మరియు వాటిని అడ్డుకోవడం చాలా కష్టం.
- నిరంతర ఇంజిన్ పనితీరు: స్కామ్జెట్ ఇంజిన్ క్షిపణి ప్రయాణం ముగిసే వరకు పనిచేస్తూనే ఉంటుంది. దీనివల్ల క్షిపణి గాలిలో అత్యంత వేగంగా దిశలను మార్చుకుంటూ (Manoeuvrability) లక్ష్యాన్ని చాలా కచ్చితత్వంతో (Accuracy) తాకగలదు.
- వేగం: గ్లైడ్ వెహికల్స్ చివరలో కేవలం జడత్వం (Inertia) పై ఆధారపడి కిందకు పడతాయి, కానీ స్కామ్జెట్ క్షిపణులు చివరి క్షణం వరకు పూర్తి వేగంతో దూసుకెళ్తాయి.
జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ (NCST) తన 23వ ఆవిర్భావ దినోత్సవాన్ని ఇటీవల న్యూఢిల్లీలో జరుపుకుంది.
- ఇది భారతదేశంలోని షెడ్యూల్డ్ తెగల (ST) హక్కులను రక్షించడానికి ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక రాజ్యాంగబద్ధమైన సంస్థ.
- 89వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 2003 ద్వారా ఆర్టికల్ 338ని సవరించి, కొత్తగా ఆర్టికల్ 338Aని చేర్చడం ద్వారా దీనిని ఏర్పాటు చేశారు.
- గతంలో ఎస్సీ (SC) మరియు ఎస్టీ (ST)లకు కలిపి ఒకే కమిషన్ ఉండేది. కానీ 2004 ఫిబ్రవరి 19 నుండి ఎస్టీల కోసం ప్రత్యేకంగా ఈ NCST కమిషన్ పనిచేయడం ప్రారంభించింది.
- ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూఢిల్లీ.
- ఈ కమిషన్లో ఒక అధ్యక్షుడితో పాటు మొత్తం ఐదుగురు సభ్యులు ఉంటారు:
- అధ్యక్షుడు (Chairperson): కేంద్ర క్యాబినెట్ మంత్రి హోదాను కలిగి ఉంటారు.
- ఉపాధ్యక్షుడు (Vice-Chairperson): కేంద్ర సహాయ మంత్రి (Minister of State) హోదాను కలిగి ఉంటారు.
- ముగ్గురు సభ్యులు (Members): భారత ప్రభుత్వ కార్యదర్శి (Secretary) స్థాయి హోదాను కలిగి ఉంటారు.
- పదవీ కాలం: బాధ్యతలు చేపట్టిన నాటి నుండి 3 ఏళ్లు.
- రక్షణ చర్యల పర్యవేక్షణ: రాజ్యాంగం లేదా ఇతర చట్టాల ద్వారా ఎస్టీలకు కల్పించిన రక్షణ కవచాలు ఎలా అమలు అవుతున్నాయో పర్యవేక్షించడం.
- ఫిర్యాదుల విచారణ: ఎస్టీల హక్కులకు భంగం కలిగినా లేదా వేధింపులకు గురైనా వచ్చే ఫిర్యాదులను విచారించడం.
- అభివృద్ధిలో సలహాలు: ఎస్టీల సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధి కోసం ప్రణాళికా రచనలో ప్రభుత్వానికి సలహాలు ఇవ్వడం.
- రాష్ట్రపతికి నివేదిక: ఏటా (లేదా అవసరమైనప్పుడు) ఎస్టీల సంక్షేమం మరియు అభివృద్ధిపై నివేదికను రాష్ట్రపతికి సమర్పించడం.
- ఇతర బాధ్యతలు: ఎస్టీల ప్రయోజనాల కోసం రాష్ట్రపతి ఆదేశించిన ఇతర విధులను నిర్వర్తించడం.
అమెరికాకు చెందిన అణుశక్తితో నడిచే యుద్ధనౌక USS జెరాల్డ్ ఆర్. ఫోర్డ్ గిబ్రాల్టర్ జలసంధి (Strait of Gibraltar) వైపు వేగంగా దూసుకుపోవడం అంతర్జాతీయ రక్షణ వర్గాల్లో చర్చనీయాంశమైంది.
- ఇది ఐరోపా (Europe) మరియు ఆఫ్రికా (Africa) ఖండాలను వేరు చేస్తూ, అట్లాంటిక్ మహాసముద్రాన్ని మధ్యధరా సముద్రంతో (Mediterranean Sea) కలిపే ఒక సముద్ర మార్గం.
- ఉత్తరాన (North): స్పెయిన్ మరియు బ్రిటన్ ఆధీనంలోని గిబ్రాల్టర్ ఉన్నాయి.
- దక్షిణాన (South): మొరాకో (ఆఫ్రికా దేశం) మరియు స్పెయిన్ ఆధీనంలోని 'సెయుటా' (Ceuta) ఉన్నాయి.
- వెడల్పు: దీని అత్యంత తక్కువ వెడల్పు సుమారు 13 కిలోమీటర్లు మాత్రమే.
- పిల్లర్స్ ఆఫ్ హెరాకిల్స్: ఈ జలసంధికి తూర్పు చివరన ఉన్న 'రాక్ ఆఫ్ గిబ్రాల్టర్' మరియు 'జెబెల్ మూసా' కొండలను పురాణాల ప్రకారం 'పిల్లర్స్ ఆఫ్ హెరాకిల్స్' అని పిలుస్తారు.
- వ్యాపార మార్గం: ప్రపంచంలోనే అత్యంత రద్దీగా ఉండే జలమార్గాలలో ఇది ఒకటి. ప్రతిరోజూ సుమారు 300 నౌకలు దీని గుండా ప్రయాణిస్తాయి.
- ఏకైక సహజ మార్గం: 1869లో సూయజ్ కాలువ తెరవకముందు వరకు, మధ్యధరా సముద్రం నుండి బయటి ప్రపంచానికి (మహాసముద్రాలకు) ఉన్న ఏకైక మార్గం ఇదే.
- ముఖ్యమైన ఓడరేవు: మొరాకోకు చెందిన టాంజియర్-మెడ్ (Tanger-Med) ఇక్కడ ఉన్న అతిపెద్ద ఓడరేవు.
- ఇక్కడ నీటి ప్రవాహం చాలా విభిన్నంగా ఉంటుంది:
- పై పొర: అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం నుండి చల్లని, తక్కువ ఉప్పు ఉన్న నీరు మధ్యధరా సముద్రంలోకి ప్రవహిస్తుంది.
- లోపలి పొర: మధ్యధరా సముద్రం నుండి ఎక్కువ ఉప్పు కలిగిన వేడి నీరు లోతుగా అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలోకి ప్రవహిస్తుంది. ఈ ప్రక్రియ మధ్యధరా సముద్రాన్ని ఆరోగ్యంగా ఉంచడంలో సహాయపడుతుంది.
సుప్రీంకోర్టు ఇటీవల 'పబ్లిక్ ట్రస్ట్ డాక్ట్రిన్' (Public Trust Doctrine) పరిధిని విస్తరిస్తూ ఒక కీలక తీర్పునిచ్చింది. ఈ తీర్పులో, పబ్లిక్ ట్రస్ట్ డాక్ట్రిన్ అనేది కేవలం నదులు, సరస్సులు మరియు చిత్తడి నేలల వంటి సహజ వనరులకు మాత్రమే పరిమితం కాదని స్పష్టం చేసింది. పర్యావరణ పరిరక్షణకు ఉపయోగపడే మానవ నిర్మిత (Artificial) నీటి వనరులకు కూడా ఇది వర్తిస్తుందని కోర్టు పేర్కొంది.
- ఇది ఒక చట్టపరమైన సూత్రం. దీని ప్రకారం, కొన్ని ప్రకృతి వనరులు ప్రజలందరికీ చెందినవి మరియు ప్రభుత్వం వాటికి కేవలం ఒక 'ట్రస్టీ' (సంరక్షకుడు) మాత్రమే.
- మూలాలు: ఈ సూత్రం రోమన్ చట్టం నుండి ఉద్భవించింది మరియు ఇంగ్లీష్ కామన్ లా ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది.
- ప్రధాన ఉద్దేశ్యం: గాలి, నీరు, సముద్రాలు మరియు అడవుల వంటి వనరులు ప్రజలందరికీ చాలా ముఖ్యమైనవి. కాబట్టి వీటిపై ఎవరికీ 'ప్రైవేట్ యాజమాన్యం' (Private Ownership) ఉండకూడదు.
- ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం ప్రభుత్వంపై మూడు ప్రధాన బాధ్యతలు లేదా ఆంక్షలు ఉంటాయి:
- ప్రజా ప్రయోజనం: ప్రభుత్వం ఆధీనంలోని ఈ వనరులు ప్రజలందరికీ అందుబాటులో ఉండాలి.
- అమ్మకూడదు: ఈ వనరులను ప్రభుత్వం ప్రైవేట్ వ్యక్తులకు లేదా సంస్థలకు అమ్మకూడదు (భారీ నగదు ఇచ్చినప్పటికీ).
- నిర్వహణ: పర్యావరణానికి మరియు ప్రజల వినియోగానికి ఆస్తిని కాపాడాలి తప్ప, వ్యక్తిగత లేదా పారిశ్రామిక లాభాల కోసం వాడకూడదు.
☛Follow our YouTube Channel (Click Here)
☛ Follow our Facebook Page (Click Here)
☛ Follow our Instagram Page (Click Here)
☛ Join our WhatsApp Channel (Click Here)
☛ Join our Telegram Channel (Click Here)